Hieu - Nam Tong
This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font
Chữ Hiếu theo quan niệm Phật giáo Nam tông
Tỳ kheo Thiện Minh
Nói đến Vu Lan là phải
nói đến mùa báo hiếu; mùa mà những người
con nam nữ nhớ đến công ơn sanh thành dưỡng dục
của cha mẹ và muốn làm việc gì đó để
đền ơn đáp nghĩa. Bởi vì công ơn cha mẹ quả
thật trên đời này không có gì thiêng liêng bằng.
Công ơn ấy đã thấm trong ta từ thuở tượng hình,
đến với ta qua hơi ấm, qua bàn tay trìu mến,
qua dòng sữa bổ dưỡng và qua giọng hát ngọt
ngào. Cha mẹ là hình ảnh đầu tiên mà ta nhìn thấy
khi ta mở mắt chào đời và cũng là người làm cho ta
nhớ mãi nụ cười, ánh mắt và hương vị yêu thương
của cha mẹ dành cho mình. Hơn nữa, nói đến cha
mẹ là phải nói đến sự hy sinh cho các con cả
cuộc đời và cả tâm hồn lẫn thể xác. Chính vì
tình thương và lòng hy sinh cao cả như thế, phận
làm con chúng ta phải hiểu rõ tình thương và sự
hy sinh của cha mẹ; hiểu để đền ơn đáp
nghĩa với đấng sinh thành dưỡng dục ta nên người.
Về phương diện đền ơn cha mẹ, Đức Phật
có dạy: "Dù là tại gia hay xuất gia, dù là Thanh
Văn hay chư Phật đều có bổn phận đền ơn
cha mẹ. Vì tâm hiếu là tâm Phật ".
Do đó, theo quan điểm của
Phật giáo Nam tông, không hẳn chỉ là ngày Rằm tháng
7 âm lịch mới là ngày mà những người con phải làm
cái gì đó cho cha mẹ đã quá văng, mà bất cứ lúc
nào, giờ nào, ngày tháng năm nào đều cũng có
thể làm cha mẹ vui lòng hoặc làm việc tích
đức để hồi hướmg cho họ ở bên kia thế
giới. Nên đối với người tại gia cư sĩ, trong một
đoạn kinh, Đức Phật có dạy cách báo hiếu cha
mẹ: "Với đôi cánh tay, với những giọt mồ
hôi mặn và có tạo được ít nhiều tài sản, nên
sử dụng hợp lý, hợp tình". Tức là đối với
gia đình, trên phải cung dưỡng cha mẹ, dưới phải
giáo dưỡng vợ con. Mặt khác, còn phải làm tròn 5
bổn phận của người con đối với cha mẹ như sau:
1. Phụng dưỡng cha
mẹ (Bhavana): Tức phải hết lòng cung
kính cha mẹ, không làm cho cha mẹ buồn khổ, không
nói lời vô lễ mà thể hiện sự phụ dưỡng
bằng tinh thần như thăm viếng cha mẹ trong
những khi họ cô đơn, bệnh hoạn xế
chiều; hoặc là sự cung phụng bằng vật chất
như vật thực, thuốc thang, chỗ ngụ, y phục...
2. Làm việc thay
thế cho cha mẹ (Kicca kavana): Là chúng
ta phải gánh vác tất cả những việc gì mà
trước đây cha mẹ đã vì ta mà gánh chịu. Đây
cũng là lẽ thưòng tình của đời sống xã hội,
không riêng gì Phật giáo. Đã là người con
trưởng thành thì cần phải làm thay thế cho
cha mẹ, để cho cha mẹ có thời gian thụ hưởng
những ngày nhàn rỗi cuối cuộc đời.
3. Gìn giữ gia phong
tốt đẹp (Kùlavam sathapana): Là gìn giữ
gia phong đạo đức tốt đẹp; lược bỏ đi những
phong tục cổ hủ vô bổ cho gia tộc cũng như cho
xã hội. Chẳng những thế, cần phải làm phát
huy thêm những truyền thống tốt đẹp để
làm vang xa tiếng tốt của gia tộc.
4. Bảo quản tốt tài
sản thừa tự (Dàyai jàpati pajjana): Đã
là tài sản của cha mẹ thì bổn phận người con
là cần phải bảo quản tốt, thậm chí còn cần
phải làm cho chúng sinh sôi nảy nở. Vì tài sản
đó rất đặc biệt, chúng không phải tự dưng
mà có, cũng không phải do vị Trời nào ban
thưởng cả, mà chúng có được là do chính máu,
mồ hôi nước mắt của cha mẹ đã tạo ra chúng,
nên bổn phận làm con phải tỏ lòng trân trọng
hiếu kính gìn giữ chúng.
5. Tạo phước hồi
hướng khi cha mẹ đã quá vãng
(Dakkinànuppadana): Theo Phật giáo, khi cha mẹ còn
hiện tiền thì người con phải làm sao cho
cha mẹ luôn sống trong niềm an lạc hạnh phúc.
Ngược lại, khi cha mẹ đã quá vãng thì người
con cần phải tạo thật nhiều công đức để
hồi hướng phần công đức đó đến cha mẹ.
Có như vậy cha mẹ mới thật sự sống trong sự an
lạc, vì nếu như họ đã quá cố không may
mà tái sanh cõi khổ, thì sau khi tùy hỷ theo
cái phước mà người con đã hồi hướng nơi cõi
khổ ấy để tái sanh.
Về phương diện của
người xuất gia, Đức Phật cũng cho phép nuôi dưỡng
cha mẹ. Có một vị Tỷ kheo chuyên đi khất thực
nuôi cha mẹ; câu chuyện được bạch lên Đức
Phật. Sau khi phán hỏi sự tình, Đức Phật chẳng
những không quở trách mà còn hết lời tán thán
hiếu hạnh của vị Tỷ kheo. Ngài kết luận:
" Người nào muốn đạt đến cứu
cánh Phật đạo, người ấy phải tuyệt đối
hiếu kính cha mẹ ".
Lịch sử chép rằng, Đại đức
Xá Lợi Phất, trước khi Niết bàn, cũng chọn
căn phòng ngày nào Ngài đã chào đời và tìm đủ
mọi cách để giảng đạo độ mẫu thân -- vốn
là tín đồ của Bà La Môn giáo -- quay về quy
ngưỡng chánh pháp. Và sau đó bà đắc quả Tu Đà
Hườn. Còn Đại đức A Nan Đa thì chọn dòng sông
Kohini làm nơi tịch diệt và Xá lợi của Ngài lại
được chia đôi như ý nguyện, một phần đưa
về hữu ngạn nội tổ, phần còn lại đưa về
tả ngạn ngoại tổ. Thật là một đời sống hiếu
hạnh trọn vẹn, người đời khó làm được.
Tiêu biểu nhất là Đức
Phật của chúng ta. Sau khi thành đạo, hay tin phụ
vương lâm trọng bệnh, Ngài vội vàng quay
về hoàng cung cùng với chúng Tăng đệ tử ngự
tại vườn Thượng Uyển; và mỗi ngày Đức
Phật vào cung vấn an phụ hoàng ba lần trong suốt thời
gian vua cha thọ bệnh. Cuối cùng vua cũng đắc
quả vị A La Hán. Lúc này chính tự thân Đức Phật
đã tắm rửa phụ hoàng, thay đổi xiêm y, làm lễ
nhập kim quan; luôn cả ngày trà tỳ, Ngài cũng cung
tống kim quan với sự tiếp tay của chư Thánh tăng
thuộc hàng Thích tộc và sự hỗ trợ của Tứ Thiên
vương. Sau lễ trà tỳ Ngài thu nhặt Xá lợi phụ
vương đem về làm lễ nhập tháp.
Đối với Phật mẫu, lòng
hiếu thảo của Ngài lại càng đặc biệt hơn.
Ngài đã dùng thần lực lên cõi trời Đao Lợi
để tiếp độ Phật mẫu. Nơi đây Ngài an cư
kiết hạ trong suốt ba tháng ròng rã, Đức Phật
đã thuyết giảng tạng A Tỳ Đàm (Abhidhamma, Tối
Thắng Pháp) cho mẫu thân nghe, và khi được
thuyết pháp, người đã chứng quả Tu Đà Hườn.
Tỳ Kheo Thiện Minh
Source: Nhóm Phật tử Vạn Hạnh sưu tập, LotusNet Production , http://www.lotuspro.net
[ Trở về trang Thư Mục ]