Chan gia tri PG
Vietnamese, with Unicode Times font
Chân giá trị của Phật giáo trong xã hội ngày nay
Sona Kanti Barua
Nguyên Thiều dịch
X ã hội hôm nay
đang trải qua những biến đổi lớn tr ên
các lĩnh vực kinh tế, thương mại, quan hệ quốc tế v.v... với bao hệ tư
tưởng cùng những ngộ nhận đáng tiếc. Sự tiến
bộ của khoa học đ ã mang lại những thành tựu
đáng kể, con người đang thích thú trong đời
sống vật chất xa hoa v à đang tự khẳng
định quyền lực bằng vũ khí của chính m ình. Hàng loạt các thiết bị
dẫn đến chết chóc v à hủy diệt khủng
khiếp đang được sản xuất, lo ài người
vẫn còn sống trong sợ hãi, ngờ vực, trong những trạng thái c ăng
thẳng do chính m ình tạo ra, đôi khi họ
lại thách thức, chống đối nhau như hoang thú trong rừng sâu. Nh ìn
những thực trạng bi ai trên, thi hào Rabindranath Tagore, người
được giải Nobel văn chương, đ ã khấn
nguyện với Đức Phật, Đấng Đại Từ Bi như sau:
"Thế giới hôm nay hoang mê,
sân hận,
Bao thù hằn, ác độc,
khổ triền mi ên,
Quẩn quanh trong tham đắm
dục triền,
Muôn chúng sinh khóc mừng
Ng ài giáng thế.
Cầu xin Đấng vô bi ên, Thiện Thệ
Cứu muôn loài,
tuyên diệu pháp thiêng,
Bao đóa sen chứa mật ngọt
mọi miền,
Tung cánh nở dưới ánh dương
đại giác.
Ôi Đức Như Lai! Ôi Bậc Giải thoát!
L òng từ vô lượng thiện nhân
Xin trừ cấu uế cõi trần đảo đi ên" .
Thuở xưa Đức Phật đ ã từng nói:
"Mong rằng con tim ta lắng nghe tiếng thổn thức sầu bi như
đóa sen mở rộng l òng
đón nhận ánh b ình minh rực rỡ. Chớ
để cho ánh mặt trời chói chang l àm khô
đi những giọt nước mắt khổ lụy trước khi ta
lau chúng tr ên đôi mắt của người sầu
đau. H ãy để cho mỗi giọt nước mắt nóng
bỏng của thế nhân rơi tr ên tim ta và
đọng lại ở đó, đừng lau chúng cho đến khi n ào khổ
đau ấy tự đoạn diệt".
Sức mạnh của con người vốn nằm trong lòng từ bi. Khi người ta chưa từ
bỏ sự tàn bạo thì họ không thể nào nhận chân
được một sự thật m à chính Đức Phật
luôn ca ngợi đó l à sân hận phải được
chinh phục bằng tinh thần bất bạo động. Nếu lo ài người không tuân
thủ lời giáo huấn này trong đời sống chính
trị v à xã hội thì tội lỗi sẽ không bị tận diệt, ngọn lửa hoài nghi
giữa các quốc gia sẽ không bị lụi tàn. Những tội ác khủng khiếp tại các
nhà tù, cũng như những nét cau mày sợ sệt trong các doanh trại quân
đội sẽ l àm cho cuộc sống c ăng
thẳng th êm, rồi đau khổ vẫn lan tr àn
bất tận. Do vậy, giờ đây chính l à lúc
thích hợp nhất mà con người phải nương tựa nơi
Đức Phật - Người đang t ìm
đến những kẻ đi ên rồ muốn tìm kiếm
thành công bằng con đường bạo lực để khuy ên
họ nên dùng lòng từ để chinh phục th ù
hận. Với ngọn đ èn tình thương trên
tay, Đức Phật khuy ên mọi người hãy tự
mình đến với Chánh pháp để thấy được sự thật
của kiếp nhân sinh. Ng ài dạy rằng: "Các con
đừng n ên sợ hãi,
đừng nương tựa v ào quyền lực của người
khác, hãy dùng ngọn đ èn Chánh pháp của
Như Lai để chiếu sáng tâm thức của chính m ình,
để trực nhận chính m ình và
để th ành tựu chánh tri kiến".
Đức Thế Tôn cũng đ ã từng dạy: "Có một
con đường đưa đến h òa bình, hận thù
không thể diệt hận thù, chỉ có tình thương, lòng từ bi mới nhiếp phục
được hận th ù.
Đây l à quan
điểm về nền h òa bình trên vũ trụ của
Như Lai. Những ai thương tưởng đến Như Lai th ì
hãy thể hiện tình thương đó bằng cách thương
y êu tất cả chúng sinh. Người nào chinh phục
được l òng tham là người
đó trở th ành người chiến thắng toàn
mãn. Mọi người đều y êu chuộng tự do và
công lý, đừng n ên xâm phạm
đến quyền tự do của người khác".
Trong Phật giáo: tôn giáo, triết học, đạo
đức học, tâm lý học v à xã hội học được
thể hiện như một hệ thống tư tưởng tổng hợp nhất có li ên hệ trực
tiếp đến những khát vọng của x ã hội
hôm nay. Tóm lại, đạo Phật l à một hệ
thống minh triết có thể áp dụng vào mọi lĩnh vực trong
đời sống x ã hội. Một trong những mục
tiêu của Phật giáo là giúp đỡ con người thông
qua việc phát triển sự tỉnh thức nội tại v à những nỗ lực hành trì
cao cả của mỗi cá nhân để trực nhận v à
phát triển tiềm n ăng kỳ diệu nhất của mỗi
người. Mục ti êu này không hề tạo nên một tương phản nào
đối với mục ti êu của nền giáo dục hiện
đại. Mục ti êu của nền giáo dục hiện
đại l à phát triển các n ăng
khiếu, năng lực, sở trường của mỗi người thông qua việc cung cấp tri thức
v à những kinh nghiệm hữu ích cho học sinh. Trong khi các nhà giáo
dục và tâm lý chưa thể giải thích tại sao con người có những n ăng
khiếu v à khả n ăng ri êng biệt
thì Phật giáo đ ã
đưa ra lời giải thích thông tuệ rằng: những
yếu tố ri êng biệt đó chính l à
kết quả của những nghiệp nhân trong đời
trước. Đức Phật đ ã xác chứng rằng Duyên khởi là giáo lý nền tảng
trong giáo pháp của Ngài: "Khi cái này sinh thì cái kia sinh; khi cái
này diệt thì cái kia diệt".
KINH TẾ HỌC PHẬT GIÁO
Khi sự phát triển kinh tế được quan tâm
đúng mức th ì Phật giáo là một yếu tố quan trọng hỗ trợ cho sự phát
triển đó. Người Phật tử phải nhận ra một sự
thật l à nếu nền kinh tế không phát triển
đúng mức để đáp ứng các nhu cầu x ã hội
thì xã hội chúng ta sẽ bị trì trệ và lạc hậu.
Để tránh sự tụt hậu n ày, chúng ta phải xây dựng một nền kinh tế
vững mạnh và phồn thịnh giống như các quốc gia v ăn
minh tr ên thế giới. Chúng ta không thể nào quên
được phương thức kiến tạo một nền kinh tế
vững mạnh trong cuộc sống hiện tại được tr ình bày trong các kinh
điển Phật giáo, đặc biệt l à bốn yếu tố
liên hệ đến nền kinh tế quốc nội trong kinh
Vyaggapajja. Bốn yếu tố liên hệ đến sự
tăng trưởng kinh tế m à Đức Phật đ ã
đưa ra l à: (1) Tạo ra của cải vật chất
nhờ sự kiên trì học tập và siêng n ăng lao
động; (2) Giữ g ìn tốt những tài sản hợp pháp; (3) Hợp tác, làm
ăn với những người đúng đắn v à (4)
Khéo quân bình giữa thu nhập và chi tiêu.
Bên cạnh việc đưa ra phương thức xây dựng
một nền kinh tế vững mạnh như tr ên,
Đức Phật cũng dạy rằng những ai muốn đạt được sự th ành công về kinh
tế trong đời m ình thì tuyệt
đối phải tránh xa những tác nhân nguy hiểm
đưa đến sự suy t àn, diệt vong đó l à
sự tham đắm dục lạc, rượu ch è, cờ bạc
và kết bạn với kẻ xấu. Khi mô hình kinh tế vững mạnh do Ngài
đưa ra được áp dụng th ì xã hội ổn
định, con người có mức sống cao hơn, lúc đó
mức độ tội ác v à tệ nạn xã hội sẽ giảm xuống nhanh chóng. Vấn
đề n ày
được thể hiện trong kinh Cứu La Đ àn
Đầu (Kutadanta):
Đức Phật hỏi B à la môn Kutadanta về
phương pháp tế lễ và Ngài khuyên ông ta nên quan tâm
đến sự phát triển kinh tế trong l àng
của mình thay vì việc sát sinh tế lễ để đối
phó với các tệ nạn đang diễn ra trong x ã hội như: tội ác, tội phạm,
trộm cướp v.v... Đức Phật cũng cho rằng h ình
thức tra tấn hay mức án tử hình không hẳn là phương pháp hữu hiệu
để ngăn chặn tội ác. Bằng cách giúp đỡ việc
phát triển kinh tế th ì mức độ tội ác
chắc chắn sẽ giảm xuống bởi v ì khi nền kinh tế phát triển, sản phẩm
được tạo ra nhiều, tạo công ăn việc l àm,
đời sống được cải thiện v à lúc
đó các tệ nạn x ã hội sẽ tự biến mất.
Khi được giảng dạy như thế, B à la môn
Kutadanta liền từ bỏ việc sát sinh để cúng
tế, chăm lo việc phát triển kinh tế của l àng mình và mức
độ tội ác trong l àng
đ ã giảm xuống nhanh chóng.
THỰC TRẠNG XÃ HỘI
Về cơ bản, đời sống của người Phật tử bắt
đầu từ việc thực hiện các bổn phận đạo đức v à
đây cũng l à một yêu cầu thiết thực
trong xã hội hiện tại. Đời sống đạo hạnh được
thể hiện ngay trong thực tế x ã hội. Chẳng hạn những giới c ăn
bản như năm giới l à những nhân tố tích cực
để th ành tựu n ăm
đức. Một ví dụ khác l à việc ứng dụng trí tuệ Phật pháp vào thực
tiễn xã hội được thể hiện trong kinh
Thiện Sanh , kinh này tán thán Thiện Sanh, con trai của một gia chủ.
Trong kinh này, Đức Phật đ ã giải thích
chi tiết sáu bổn phận mang tính gia đ ình
và xã hội mà một người công dân phải tuân thủ
để từ đó mỗi người biết tôn trọng cá tính của người khác, xây dựng những
mối quan hệ an lạc v à nồng ấm trong cộng
đồng x ã hội phức tạp, xây dựng một xã
hội mà ở đó cha mẹ v à con cái, thầy và
trò, chồng và vợ, chủ và tớ, bạn bè đồng môn
c ùng tôn kính lẫn nhau, cùng sống trong hòa thuận, gắn bó, thương
yêu giúp đỡ lẫn nhau, v à cuối cùng
Đức Phật cũng dạy về những trách nhiệm tương
quan giữa những người cư sĩ v à các vị Tỷ kheo.
Nhận xét về kinh Thiện Sanh, một quyển kinh dạy về
đạo đức luân lý x ã hội, giáo sư Rhys
Davids tỏ ra rất thán phục và đánh giá cao
kinh n ày, và ông xem đây l à một
quyển kinh chuẩn mực thể hiện sự đóng góp v ào
giá trị xã hội và tinh thần bình đẳng của
Phật giáo trong x ã hội ngày nay.
PHẬT GIÁO CÓ THỂ GIẢI QUYẾT CÁC VẤN ĐỀ KHÓ KHĂN TRONG X Ã HỘI NGÀY NAY
Qua bức thông điệp của Đức Phật, chúng ta thấy rằng điều thiết yếu hiện nay l à phải có một cách nhìn đúng đắn về các vấn đề cá nhân, x ã hội và quốc tế. Sự tiến bộ của khoa học đ ã mang lại nhiều lợi ích cho nhân loại, nhưng trong sự tiến bộ ấy vẫn còn thiếu vắng một cái gì đó, đôi khi sự tiến bộ ấy cũng dẫn đến những hiểm họa khôn lường. Có một yếu tố tinh thần có thể khôi phục lại những sức mạnh m à những khám phá khoa học không thể tìm ra. Yếu tố tinh thần hay con đường tâm linh ấy đ ã được Jawaharlal Nehru, vị Thủ tướng đầu ti ên của Ấn Độ, đề cập như sau: "Từ xung đột v à chiến tranh, người ta không thể tìm ra một con đường mới để cứu độ nhân loại ngoại trừ con đường m à ngày xưa một Bậc Đạo sư vĩ đại nhất đ ã chỉ ra cho thế giới. Vị Đạo sư ấy chính l à Đức Phật Gotama".
Thông thường chúng ta biểu hiện lòng yêu mến
đối với các bằng hữu của m ình nhưng
khuynh hướng chính trị xã hội thường tạo nên những mối nghi ngờ, sân hận
giữa con người với nhau. Theo khuynh hướng
đó, chúng ta thường xem đồng nghiệp l à kẻ thù và sẵn sàng kết án
cái mà chúng ta cho là điều xấu của người đó.
Với sự phát triển công nghệ v à sự gia t ăng
t ài sản quốc gia, con người dần dần quên
đi tính cương trực v à lại cố giữ lại
những nghi ngờ xấu xa đối với đồng nghiệp của
m ình trong cuộc sống hiện tại. Người ta khó có thể nhận ra mối quan
hệ khắng khít thắm thiết giữa mình và đồng
nghiệp. V à chúng ta có thể tìm ra lời giải
đáp cho vấn đề n ày trong hệ thống nhân
thể luận của Phật giáo. Phật giáo luôn nỗ lực xây dựng những mối quan hệ
của nhân loại bằng cách khơi nguồn những giá trị luân lý
đạo đức cao đẹp của lo ài người. Phật
giáo giúp chúng ta khám phá ra bản chất đặc
trưng của thế giới l à vô thường, vô ngã và khổ
đau. Một khi con người chưa nhận thức đúng
đắn ba nguy ên lý này của thế giới thì họ vẫn còn khao khát về một
đời sống vĩnh cửu ảo tưởng tách biệt bởi bản
chất của sự vật. Khát vọng mông muội đó không những tạo n ên khổ
đau cho người ấy m à còn khiến người
khác cũng bị đau khổ theo. L àm sao khổ
đau của nhân loại có thể tan biến? L àm
sao có thể mang lại nền hòa bình và niềm hạnh phúc trường cửu cho xã hội
hôm nay? Những câu hỏi muôn thuở này chính là những thao thức của Phật
giáo. Phật giáo đ ã
đưa ra lời giải đáp thỏa đáng cho những vấn
đề n ày qua tám vạn bốn ngàn pháp môn
được giảng dạy trong các kinh điển, các pháp thoại, các thi kệ. Chúng ta
có thể biết rằng trong 84.000 pháp môn đó th ì phần lớn do
Đức Phật giảng dạy v à một phần nhỏ còn
lại do các đệ tử kiệt xuất của Ng ài
đưa ra.
Trong thế giới tối t ăm sầu khổ, giáo lý của Đức Phật luôn tỏa sáng rực rỡ suốt 25 thế kỷ qua. Giờ đây vẫn chưa phải l à muộn màng để chúng ta thực nghiệm giáo lý ấy hầu xây dựng tương lai của chúng ta tươi đẹp v à hạnh phúc hơn. Chưa bao giờ trong lịch sử, bức thông điệp của Đức Phật lại thiết thực hơn đối với thời đại hạt nhân trong x ã hội ngày nay i
(Trích dịch từ The Value of Buddhism to Present Day Society )
Trích: Nguyệt san Giác Ngộ, số 86-87, 2003
-ooOoo-
[ Trở về trang Thư Mục ]
last updated: 12-03-2004