Tiep can Dao Phat
Vietnamese, with Unicode Times font
Con đườ ng tiếp cận đạ o Phật của người Việt Nam hiện đạ i
Gs. Minh Chi
N gay trong thời hiện
đạ i, ai lại không muốn sống lương
thiện, yên ổn, nhưng khổ thay, cái tâm khó bảo của chúng ta, không cho
phép chúng ta sống đượ c như vậy. Nói
một cách khác, tuy chúng ta đ inh ninh
là cái tâm đó là chúng ta, của chúng
ta, nhưng chúng ta đâ u có làm chủ
đượ c nó. Bộ não biết suy nghĩ phải
trái không làm chủ đượ c nó, chỉ huy
đượ c nó. Bản thân trái tim có những
đạ o lý mà lý trí của bộ não không biết
đượ c, không hiểu
đượ c. Vì vậy, Thánh Paul của Thiên
Chúa Giáo có câu thời danh: " Đ iều
thiện mà tôi muốn làm thì tôi không làm, đ iều
ác mà tôi không muốn làm, thì tôi cứ làm" (chuyển dẫn từ bài "Christ
versus Socrates", tác giả: Reinhold Siebshr, trong tập "Toward Liberal
Education", Cựu Ước, trang 774) .
Qua nhận xét trên, chúng ta lại càng hiểu rõ thêm vì sao Phật giáo
đờ i Trần lại cho rằng cốt lõi của sự
tu hành là Biện tâm . Biện tâm là từ ngữ vua Trần Thái Tông,
đồ ng thời là một Thiền sư lỗi lạc
đờ i Trần,
đ ã dùng trong tác phẩm Khóa Hư Lục với câu thường
đượ c dẫn chứng: " Đừ ng
hỏi ẩn tu giữa thành thị hay ẩn tu trong núi rừng, không nên phân biệt
xuất gia hay tại gia, t ă ng hay tục, mà
chỉ cần biện tâm ..."
Biện tâm là tìm hiểu tâm, cải tạo tâm, sử dụng tâm như ý mình muốn.
Thế nhưng con người hiện đạ i, như
tất cả chúng ta có mặt tại đâ y biện
tâm như thế nào? Qua kinh nghiệm tu học bản thân, tôi thấy có bốn phương
pháp biện tâm mà con người hiện đạ i, ở
đâ u, lúc nào và làm gì
đề u có thể thực hành.
Đó là:
1) Luôn luôn tỉnh giác trong mọi hoạt độ ng
và sinh hoạt hàng ngày (sách Phật, cũng gọi là hành thiền tích cực ),
còn các Thiền sư Tây Tạng giảng thuyết ở phương Tây, thì dùng từ
đơ n giản là
đư a tâm về nhà .
2) Mở rộng trái tim, mở rộng tình thương.
3) Khi có đ iều kiện, thì thực hành
đ iều gọi là hành thiền tuyêt
đố i, tức là giữ tâm thật tĩnh lặng
để tìm hiểu cái tâm thật sự tĩnh lặng
như thế nào.
4) Trong đờ i thường, hãy cố gắng
thực hành nếp sống theo tám đ iều
dạy của Đứ c Phật (sách Phật gọi là
Bát Chánh Đạ o ).
Như chúng ta biết, Phật giáo là cả một kho kinh nghiệm quí báu, tích
lũy trong gần 3000 n ă m, về các biện
pháp tìm hiểu tâm, cải tạo tâm và sử dụng tâm, nói tóm lại tức là biện
tâm, mà vua Trần Thái Tông, trong cuốn Khóa Hư Lục
đ ã giới thiệu như là biện pháp tu tập
hàng đầ u của T ă ng
Ni Phật tử đờ i Trần.
Nội dung bài viết sau đâ y chính là giới thiệu các pháp biện tâm đó .
*
Như chúng ta thấy, ngay dưới đờ i
Trần, vua Trần Thái Tông đ ã nhận thức
về một Đạ o Phật dành cho tất cả mọi
người, ai cũng tu đượ c, ở
đâ u cũng tu
đượ c, hành trì
đượ c miễn là chúng ta biết biện tâm .
(Mạc vấn đạ i tiểu ẩn, hưu biệt xuất
gia tại gia, bất câu t ă ng tục nhi chỉ
yếu biện tâm ...); nghĩa là: đừ ng hỏi
ẩn tu giữa thành thị hay ẩn tu trong núi rừng, không nên phân biệt tại gia
hay xuất gia, t ă ng hay tục mà chỉ cần
biện tâm ...).
Như vậy, tu hành theo Đạ o Phật chủ
yếu là ở biện tâm, nghĩa là tìm hiểu tâm, cải tạo tâm và sử dụng tâm. Qua
học hỏi và kinh nghiệm bản thân, tôi thấy có những phương pháp biện tâm
sau đâ y thích hợp với
đờ i sống của con người ở mọi lứa tuổi
hiện đạ i:
I - Hành thiền tích cực toàn tâm hết lòng làm mọi việc trong cuộc sống hàng ngày.
Người Nhật gọi đó là hành thiền
tích cực (positive samadhi). Do tâm chúng ta như con khỉ luôn luôn
độ ng, l ă ng
x ă ng không yên cho nên biện pháp hay
nhất là làm việc gì cũng biết gắn tâm mình vào
đấ y, không xao lãng mà trái lại luôn
luôn tỉnh giác. Kinh nghiệm bản thân chúng tôi thấy
đó là một phương pháp rất hiệu quả
để làm cho tâm dần dần bình lặng.
Chúng ta nhớ câu của Quốc sư Viên Chứng nói với vua Trần Thái Tông: Tâm lặng mà biết thì đó là vị Phật thật (Tâm tịch nhi tri thị vi chân Phật).
Nếu suy nghĩ logic thì như thế này: Tâm lặng thì sáng, sáng thì thấy,
thấy thì ít phạm sai lầm. Biện pháp tuy đơ n
giản như vậy, nhưng hiệu quả trước mắt cũng như lâu dài
đề u rất lớn. Hãy nghĩ xem:
đạ i bộ phận các tai nạn giao thông
đề u ít hay nhiều do người
đ iều khiển phương tiện giao thông và
cả người đ i
đườ ng nữa thường
để tâm ở
đâ u đâ u!
Làm việc gì từ nhỏ đế n lớn, nếu
biết để hết tâm mình vào
đấ y, thì công việc dễ dàng thành công
mỹ mãn.
Còn nói tác dụng xa thì đó là con
đườ ng dẫn chúng ta tới giác ngộ và
giải thoát. Khi hàng ngày ngồi thiền theo dõi hơi thở ra, vào, chúng ta
cột tâm của chúng ta lại, cột vào hơi thở ra vào, không
để cho nó chạy lung tung. Tự nhiên,
dần dần chúng ta cũng cảm thấy bình lặng.
Hành thiền kiểu như vậy cũng là một phép dưỡng thần rất tốt.
Đâ y là cái chìa khóa
đ em lại an lành và sức khỏe, không kể
những tiến bộ tâm linh mà phương pháp đó
đ em lại cho chúng ta mỗi ngày.
Hành thiền tích cực là đả m bảo tâm
có mặt trong mọi ý nghĩ, lời nói và việc làm của chúng ta, dù chúng ta ở
đâ u hay làm gì. Làm như vậy không
những để tránh phân tán tư tưởng trong
mọi hành độ ng, lời nói và ý nghĩ của
chúng ta, mà còn nhờ đó hành
độ ng, lời nói và suy nghĩ của chúng ta
tập trung hơn, hiệu quả hơn. Có thể nói đâ y
là cái chỉa khóa, cái bí mật của mọi thành công ở
đờ i. Sống với cái tâm luôn luôn tỉnh
giác, thì sẽ sống an toàn, sống có hiệu n ă ng,
sống hạnh phúc và an lạc. Nhưng có một đ iều
rất tốt nữa là sống tỉnh giác có quan hệ đế n
chuyện biện tâm mà vua Trần Thái Tông nói
đế n trong Khóa Hư Lục - bài
Khuyến phát tâm v ă n , nghĩa là muốn
biện tâm thì trước hết không để cho
tâm chạy nhảy lung tung. Như trong Kinh Pháp Cú dạy:
Tâm hoảng hốt dao độ ng,
Khó hộ trì, khó nhiếp (Kệ 33)
Tâm này vùng vẫy mạnh (Kệ 34)
Khó nắm giữ, kinh độ ng,
Theo các dục quay cuồng. (Kệ 35)
Hay:
Ai tâm không an trú,
Không biết đượ c chân diệu pháp. (Kệ 38)
Đứ c Phật mô tả tâm chúng sinh như vậy cho nên Ngài khuyên nhủ chúng ta phải biết uốn nắn, đ iều phục và an trú tâm. Hành thiền tích cực đả m bảo tâm luôn luôn có mặt trong mọi hành độ ng, lời nói và suy nghĩ của mình, hay là nói như trong sách Phật, tức là luôn luôn tỉnh giác, sống trong tỉnh giác, hành độ ng nói n ă ng, suy nghĩ trong tỉnh giác.
Theo tôi đó là biện pháp hữu hiệu nhất để thực hành biện tâm trong thời đạ i hiện nay.
II - Mở rộng trái tim.
Cùng với hành thiền theo kiểu tích cực như
đ oạn trên vừa nói, nếu chúng ta biết mở rộng trái tim tỏ lòng mẫn
cảm và thương yêu đố i với mọi người,
mọi vật thì đâ y cũng là một biện pháp
biện tâm rất tích cực. Tình thương là một xu thế tự nhiên và bản n ă ng
trong mỗi người, mỗi sinh vật. Nếu người cha, người mẹ,
đặ c biệt là người mẹ biết bồi dưỡng
tình thương ở nơi con mình bằng bú mớm, s ă n
sóc, nuôi dưỡng chu đá o với tất cả
tình thương của người mẹ thì khi lớn lên người con cũng biết yêu thương
mọi người, mọi vật. Biết sống với tình thương,
đó là hạnh phúc chân chính và là ý
nghĩa đí ch thực của cuộc sống. Tình
thương đó chính là lòng từ mà
Đạ o Phật dạy. Sống với lòng từ chính
là sống với tâm trạng tốt nhất ở thế gian này. Tình thương trong sáng là
suối nguồn của mọi sáng tạo, mọi đ iều
lành, đ iều thiện. Tình thương cũng là
cái nôi giúp cho trí tuệ bừng sáng. Sống với tình thương
đố i với mọi người, mọi vật là biểu
hiện lòng thành tín cao nhất. Không phải không có lý do mà Ngài
Đạ t Lai Lạt Ma Tenzin Gyatso
đ ã từng phát biểu: Trái tim tôi là
ngôi chùa của tôi, tình thương là triết lý của tôi. Tôi không cần một
triết lý phức tạp nào khác.( Cuốn sách Tây Tạng của sự sống và sự chết -
Sogyal Rinpoche, The Tibean book of living and dying ).
III - Hành thiền tuyệt đố i.
Với hành thiền tuyệt đố i người Phật
tử không phải đơ n thuần theo dõi mọi
hành tướng của thân và tâm một cách tỉnh giác, nhằm
đạ t tới hiệu quả dự
đị nh. Trong hành thiền tuyệt
đố i (Absolute samadhi) chúng ta tuy
vẫn giữ nguyên thái độ tỉnh giác nhưng
ngưng dòng tư duy lại, giữ tâm hoàn toàn bình lặng. Tâm lặng mà biết,
đó là ông Phật thật - theo lời Quốc sư
Viên Chứng nói với vua Trần Thái Tông khi vua từ bỏ kinh
đô lên núi Yên Tử
để tìm Phật.
Câu nói ngắn gọn đó , trên thực tế
là một phương pháp hành thiền mà các thiền sư sau này gọi là hành thiền
tuyệt đố i , nhằm thành tựu một sự
bình lặng tuyệt đố i trong tâm, không
bợn một ý niệm, một cảm xúc nào hết. Đấ y
là đ iều, là cảnh giới mà Trần Thái
Tông mô tả là Tọa thiền tức niệm, vật sanh kiến giải (Tọa thiền luận,
Khóa Hư Lục) . Nghĩa là: Ngồi thiền, dứt bỏ mọi niệm, không có tìm hiểu
gì hết. Đó là một cảnh giới không thể
nghĩ bàn, siêu việt tư duy bình thường.
Cái khó nhất của người Phật tử sống trong thời buổi bận rộn hiện nay
của xã hội hiện đạ i, là trong một ngày
dành đượ c cho mình một ít thời gian
để hành thiền tuyệt
đố i . Nhưng số thời lượng
đó thật
đá ng giá, vì trong những giờ phút hiếm hoi
đó , dành cho hành thiền tuyệt
đố i, con người có khả n ă ng
siêu việt thân phận người, đạ t tới một
cảnh giới không nghĩ bàn ... Đ iều
đó cũng
đồ ng nghĩa là con người sẽ không bị cám dỗ, rơi vào suy nghĩ, hành
độ ng theo dục vọng thường tình, sẽ
nhận lấy những kết quả xấu.
IV- Sống theo Bát chánh đạ o.
Nhưng rồi, cuộc sống bình nhật lại kéo chúng tạ trở về với nhịp sống
bận rộn của xã hội hiện đạ i, với tr ă m
công nghìn việc không thể bỏ qua. Lúc này chúng ta lại tỉnh giác thực hành
nếp sống gồm tám yếu tố, tức là con đườ ng
diệt khổ mà sách Hán Bắc Tông gọi là Bát chánh
đạ o . Đó
là:
(1) Nhận thức đú ng
đắ n: Kinh sách Hán Bắc tông thường
dịch là Chánh tri kiến . Giải quyet bất cứ gì cũng bắt
đầ u bằng một nhận thức
đú ng đắ n
đố i với công việc
đó .
(2) Độ ng cơ
đú ng đắ n:
Làm bất cứ việc gì cũng phải có độ ng
cơ đú ng
đắ n. Sách Hán Bắc tông viết là Chánh tư duy nghĩa là suy
nghĩ đú ng
đắ n, ý nghĩa so với Kinh sách Nam Tông tuy có rộng hơn nhưng không
cụ thể bằng.
Đố i với Phật học cũng vậy, chúng ta cần nhận thức
đú ng đắ n
mục đí ch của Phật học, Phật pháp là
giúp chúng ta nhận thức đú ng
đắ n, ở đờ i
thế nào là khổ đ au, phiền não và thế
nào là an lạc hạnh phúc và con đườ ng
dắt dẫn chúng ta từ đ au khổ
đế n hạnh phúc như
Đứ c Phật
đ ã vạch ra là như thế nào?
Con đườ ng
đó ngoài hai
đ iều nói trên là nhận thức
đú ng đắ n
và độ ng cơ
đú ng đắ n
còn đ òi hỏi chúng ta phải:
(3) Nói n ă ng
đú ng đắ n:
(Sách Hán: Chánh ngữ ) Nghĩa là nói sự thật thay vì nói dối, nói
hòa nhã thay vì nói ác độ c, nói
đ oàn kết thay vì nói chia rẽ và nói
lời có ích thay vì nói lời vô nghĩa.
(4) Hành độ ng
đú ng đắ n:
(Sách Hán: Chánh nghiệp ) nghĩa là không giết mà coi trọng mạng sống
là thiêng liêng. Không lấy của không cho mà bố thí, không tà dâm mà sống
nếp sống trong sáng.
(5) Sinh sống đú ng
đắ n: (Sách Hán: Chánh mạng )
nghĩa là sống bằng nghề nghiệp chính đá ng
, lao độ ng chính
đá ng, không lừa
đả o, buôn gian bán lận, không tham
nhũng, chiếm của công làm của riêng.
(6) Siêng n ă ng
đú ng đắ n:
(Sách Hán: Chánh tinh tấn ) nghĩa là siêng n ă ng
tránh mọi đ iều ác làm mọi
đ iều lành, luôn giữ tâm ý trong sáng
thanh tịnh.
(7) Nghĩ, nhớ đú ng
đắ n: (Sách Hán: Chánh niệm )
tức là giữ chánh niệm tỉnh giác, luôn hướng tới
đ iều lành,
đ iều thiện, hướng tới giác ngộ và giải
thoát.
(8) Tập trung tư tưởng đú ng
đắ n: (Sách Hán: Chánh
đị nh ). Nhờ có 7
đ iều trên làm
đượ c tốt mà tâm người Phật tử dần dần
trở thành bình lặng, tập trung sáng suốt. Cái tâm bình lặng
đó là c ă n
bản của hạnh phúc và an lạc chân chính, của giác ngộ và giải thoát chân
chính.
Trong tám đ iều nói trên, thậm chí
chúng ta không nghe nói tới Phật và Phật pháp. Bởi lẽ tám
đ iều đó
đề u minh bạch có lợi ích rõ ràng, dù
là Phật tử hay không phải Phật tử đề u
sống theo đượ c, xuất gia hay tại gia,
nam hay nữ đề u sống theo
đượ c.
Học Phật không gì hay hơn là học lối sống mà
Đứ c Phật dạy tức là Bát chánh
đạ o. Thực hành
Đạ o Phật cũng không gì hay hơn là thực
hành Bát chánh đạ o.
Nhìn qua thì đơ n giản vô cùng,
nhưng lại mầu nhiệm, sâu xa không lường. Nếu chúng ta ngày ngày học tập và
thực hành 8 đ iều của Bát chánh
đạ o từ nhận thức
đú ng đắ n
đế n nghĩ, nhớ
đú ng đắ n
thì một cách tự nhiên không phải cố gắng, tâm chúng ta trở nên bình lặng,
trong sáng, nhuần nhuyễn lạ thường. Chúng ta không khó nhọc lắm tiến vào
cảnh giới hành thiền tuyệt đố i không
thể nghĩ bàn.
Làm việc gì cũng hết mình hết lòng, mở rộng trái tim thương yêu mọi
người, mọi vật, hành thiền tích cực mọi lúc, mọi nơi. Hành thiền tuyệt
đố i khi có
đ iều kiện và bao quát lên tất cả là
sống theo Bát chánh đạ o, theo lời dạy
của Đứ c Phật.
Theo tôi, đâ y có thể là phương pháp
tiếp cận Đạ o Phật một cách sống
độ ng nhất hiệu quả nhất. Ai cũng có
thể học đượ c, làm
đượ c; ở
đâ u cũng có thể học đượ c, làm
đượ c.
-ooOoo-
Source: Đạ o Phật Ngày Nay, www.daophatngaynay.com
[ Trở về trang Thư Mục ]
last updated: 05-08-2004