Nhin su vat
Vietnamese, with Unicode Times font
Nhìn Sự Vật Như Chúng Thật Sự Là
Thiền sư Ajahn Chah
Diệu Liên Lý Thu Linh lược dịch
Ajahn Chah (1919-1992) là vị thiền sư người Thái rất
được tin kính. Các bài thuyết pháp
của Ngài rất thông thoáng, rõ ràng, dứt khoát - sự dứt khóat của vị
đ ã chứng thực
được giáo lý của Đức Phật. Ngài là
người có nhiều ảnh hưởng sâu đậm đối với
nhiều thiền sư người Mỹ.
*
Đức Phật dạy chúng ta nhìn bất cứ điều gì xuất hiện trước mắt cũng phải nhận biết rằng: sự vật không trường tồn. Đã sinh, chúng sẽ diệt. Diệt rồi, chúng sẽ sinh trở lại. Sinh trở lại rồi, chúng sẽ mất đi. Nhưng một người vô minh, không được hướng dẫn, không muốn nh ìn sự vật như thế. Khi hành thiền, được định, chúng ta muốn được như thế m ãi, không muốn có gì quấy phá, làm gián đoạn. Nhưng suy nghĩ như vậy là thiếu thực tế. Đức Phật muốn chúng ta trước hết nhìn vào sự vật và biết rằng những thứ này là giả tạo; rồi chúng ta mới thật sự có được sự an bình. Khi không biết như thế, chúng ta trở thành người sở hữu của chúng và cái bẫy của ngã tưởng sẽ xuất hiện. Vì thế chúng ta phải trở lại từ gốc ngọn, tìm hiểu xem chúng xảy ra như thế nào. Chúng ta phải hiểu các sự vật thật sự như chúng là, cách sự vật tác động đến tâm v à tâm đ ã phản ứng như thế nào; có thế chúng ta mới có được b ình an. Đó là những gì chúng ta cần phải quán sát. Nếu chúng ta không muốn sự vật xảy ra theo cách của chúng, thì chúng ta không có được sự b ình an. Dầu chúng ta có cố gắng làm khác đi, nhưng sự vật vẫn xảy ra như thế; th ì đó l à bản chất của chúng.
Nói một cách đơn giản, đó l à chân
lý. Vô thường, khổ và vô ngã là bản chất của sự vật. Chúng không có gì
khác hơn thế, nhưng chúng ta tạo cho sự vật nhiều ý nghĩa hơn chúng thật
sự là.
Thật sự không khó để phát triển trí tuệ.
Nó có nghĩa là quán sát nguồn gốc và tìm hiểu bản chất của sự vật. Khi tâm
xao động, bạn cần phải nhận ra rằng: “Điều n ày
không kéo dài mãi. Nó vô thường!" Khi tâm an tĩnh,
đừng bắt đầu nghĩ, “Ôi, thật l à an
lạc!" Vì điều đó cũng không chắc chắn.
Khi có ai đó hỏi, “Bạn thích ăn thứ g ì
nhất?", đừng quá bận tâm để tr ã lời
câu hỏi đó . Nếu bạn trả lời rằng, bạn
thật sự thích món gì đó, th ì có gì
quan trọng đâu? Thử suy nghĩ xem -nếu
bạn ăn món đó mỗi ng ày, bạn có còn
thích nó nhiều như vậy không? Có lẽ sẽ có lúc bạn phải kêu lên rằng "Ôi,
lại món này nữa!"
Bạn có hiểu điều đó không? Có thể
cuối cùng bạn sẽ phát chán về chính cái thứ mà bạn
đ ã thích. Đó bởi vì là sự vật đổi
thay, và đây là điều bạn cần phải biết. Khoái lạc không trường tồn. Bất
hạnh cũng không trường tồn. Tình yêu không bền chắc. Thanh tịnh cũng không
chắc chắn. Lo âu không chắc chắn. Tất cả mọi thứ, tuyệt
đối l à không chắc chắn. Vì thế nếu có
bất cứ điều g ì xảy ra, chúng ta
đều hiểu như thế, th ì chúng ta sẽ
không bị chúng chế ngự. Tất cả mọi việc đều
không chắc chắn, không có g ì là ngoại lệ, vì vô thường là bản chất
của chúng. Vô thường có nghĩa là sự vật không cố
định hay trường tồn, v à nói một cách
đơn giản, chân lý n ày chính là Phật
pháp.
Anica, vô thường, là chân lý. Chân lý có mặt
để chúng ta nhận chân ra nó, nhưng chúng ta
thường không nh ìn kỹ, nhìn rõ nó. Đức Phật nói: "Những ai thấy Pháp
là thấy Ta." Nếu chúng ta nhận ra vô thường, tính chất không chắc chắn,
trong tất cả các pháp, thì tâm nhàm chán, buông xả sẽ phát sinh: "Ôi, thì
cũng chỉ có thế! À, ra vậy! Thật sự cũng chẳng có gì quan trọng quá, cũng
chỉ có vậy!" Tâm trở nên rất chắc chắn về
điều đó: “Nó chỉ có chừng ấy!” Sau khi nhận thức
được như thế, chúng ta không cần phải l àm
điều g ì quá khó kh ăn
trong công phu thiền quán của m ình. Bất cứ
điều g ì chúng ta
đối mặt, tâm sẽ nói: “Chỉ có thế!” v à
tâm dừng lại. Chấm dứt mọi chuyện. Chúng ta sẽ nhận ra rằng tất cả các
hiện tượng đều giả tạo; không có g ì
chắc chắn hay thường hằng, mà đúng ra tất cả
mọi thứ không ngừng thay đổi v à có đặc
tính của vô thường, khổ v à vô ngã. Nó giống như một trái banh sắt
đ ã được
nung đỏ trong l ò lửa. Phần nào của trái banh sắt
đó không nóng? H ãy thử sờ nó
đi, nếu bạn muốn. Sờ phía trên, nó
nóng. Sờ phía dưới, cũng nóng. Sờ hai bên, cũng nóng. Tại sao nó nóng? Vì
nguyên trái banh sắt đó nóng đỏ ở khắp nơi.
Hiểu được như thế, chúng ta sẽ không sờ nó.
Khi tâm bạn khởi nghĩ: "Cái này thật tốt! Tôi rất thích! Ước gì tôi
được nó!”, th ì
đừng d ành cho những tư tưởng
đó một sự tin cậy nào;
đừng coi chúng quan trọng quá. Nó là
một trái banh sắt nóng đấy. Nếu bạn sờ
vào phần nào của trái banh, nếu bạn cố cầm nó lên, bạn sẽ chịu nhiều
đau đớn, da của bạn sẽ phỏng rộp, chảy máu.
Chúng ta cần phải luôn quán tưởng về điều
n ày: đi, đứng, nằm, ngồi. Ngay
cả khi chúng ta đang ở trong nh à vệ
sinh, hay đang đi đâu đó, khi chúng ta
đang ăn hay đang bài tiết các chất thải từ đồ ăn, chúng ta cần phải nhận
thấy rằng tất cả những gì ta trãi nghiệm đều không chắc chắn, đều vô
thường mà cũng là khổ và vô ngã. Sự vật không cố
định, vô thường th ì không chắc chắn và
không thật. Tất cả đều l à thế, không
có ngoại lệ nào – cũng giống như trái banh sắt nóng - đâu
có nơi n ào ta sờ vào mà không bị phỏng. Tất cả mọi thành phần của
nó đều nóng, v ì thế chúng ta không tìm
cách sờ vào nó.
Đây không phải là điều gì khó khăn mà không luyện tập được. Thí dụ cha mẹ thường dạy con không được chơi với lửa: “Đừng đến gần lửa! Rất nguy hiểm! Con sẽ bị phỏng!” Đứa trẻ có thể không tin hay không hiểu cha mẹ muốn nói gì. Nhưng nếu em chạm vào lửa chỉ một lần và bị phỏng, sau đó cha mẹ không c òn cần phải giải thích điều g ì hay cố gắng kiềm chế em nữa.
Không cần biết là tâm bị cuốn hút, bị chế ngự bởi
điều g ì
đến mức độ n ào, bạn cần phải luôn nhắc nhở nó. " Điều
ấy không trường tồn! Điều ấy không bền chắc!” Thí dụ, bạn có một
cái ly, và nghĩ rằng nó rất đẹp.
"Chiếc ly này đẹp l àm sao! Tôi phải
cất kỹ đi, không được để nó bể.” Lúc
đó bạn phải tự nhắc nhở m ình, "Nhưng
nó không bền chắc." Bạn có thể dùng nó uống nước,
để ly xuống, rồi lỡ tay đụng nó bể đi.
Dầu chiếc ly không bể hôm nay, thì ngày mai, nó cũng sẽ bể. Nếu nó
không bể ngày mai, thì ngày hôm sau nữa. Bạn không nên
đặt l òng tin của mình vào những vật dễ
bể.
Vô thường là chánh Pháp. Sự vật không vững bền hay thực có. Không có gì
về chúng là thật, chỉ có chân lý này là thật. Bạn có
đồng ý không? Điều chắc chắn nhất là:
được sinh ra, bạn phải già, phải bịnh và chết. Thực tế
đó l à chắc chắn, thường hằng, và sự
thật thường hằng đó dựa tr ên chân lý
về vô thường. Quán sát sự vật thật thấu đáo
bằng con mắt của ‘không thường hằng, không chắc chắn ", một sự
chuyển hóa sẽ xãy ra thành thường hằng, và chắc chắn, lúc
đó ta không c òn phải bận tâm về sự vật
nữa.
Các vị đệ tử của Đức Phật đ ã thức
tỉnh nhờ chân lý về vô thường. Từ sự thức tỉnh
đó, họ trở n ên nhàm chán, buông xả
đối với sự vật, hay nibbida . Sự
nhàm chán này không phải là do có mâu thuẫn, bất mãn. Nếu có sự bất mãn,
thì đó thực sự không phải l à nhàm
chán, không thể đưa đến con đường đạo.
Nibbida không phải giống như sự chán
đời theo thế gian thường t ình. Thí dụ, sống trong gia
đ ình, khi không
được thuận thảo với nhau, chúng ta có thể bắt
đầu nghĩ l à mình đang trở n ên
nhàm chán mọi thứ giống như giáo pháp đ ã
dạy. Tuy nhiên không phải thế; đó chỉ l à
do các phiền não, uế nhiễm của ta đang lớn
mạnh, l àm trái tim ta đau đớn.
"Tôi thật chán ngán –tôi sẽ rũ bỏ tất cả!" Đó là sự nhàm chán do phiền
não, uế nhiễm tạo ra. Khi sự phiền não, thất vọng
đối với những việc xảy ra không theo ý ta
muốn trở n ên quá sức chịu đựng của ta.
Giống như cách ta suy nghĩ về metta , tâm từ. Ta nghĩ rằng ta
phải có tâm từ đối với tất cả chúng sanh.
Vì thế ta tự nhủ mình, "Tôi không được có l òng
sân hận đối với ai. Tôi phải có lòng
bi mẫn. Thật vậy, tất cả mọi chúng sanh đều
đáng thương.” Rồi bạn bắt đầu thương y êu
tất cả, và kết cục là đưa đến tham đắm, dính
mắc. Hãy cẩn thận về điều đó!
Đó không phải là thứ tình yêu thương ta vẫn thường nói đến. Đó không phải
là lòng từ bi trong chánh pháp. Đó là tâm từ pha lẫn với lòng ích kỷ.
Chúng ta đ òi hỏi, mong
đợi một sự đáp trả, m à lại gọi
đó l à từ bi. Sự "chán
đời” thông thường của chúng ta cũng thế, “Ôi,
tôi thật chán ngán tất cả, tôi muốn trốn khỏi nơi n ày!". Đó chỉ là
tâm uế nhiễm nặng nề. Đó không phải là sự nhàm chán hay xả bỏ; chỉ là ta
dùng cùng một tên để gọi chúng. Đó không phải là con đường đạo của Đức
Phật. Đúng ra thì sự nhàm chán không có mâu thuẫn, xung đột, không có ác ý
đến bất cứ ai. Bạn không than phiền hay đổ
lỗi – mà bạn nhìn mọi thứ đều trống
không.
Có nghĩa là lúc đó tâm bạn rổng rang. Nó không còn bám víu vào điều g ì. Điều đó không có nghĩa là thế giới này không còn có người, có vật, không có gì cả. Vẫn còn có người, có sự vật, có tâm rổng rang. Nhưng tâm ta nhìn chúng với ý thức rằng, chúng không bền chắc. Vạn pháp được tiếp nhận như chúng l à, thuận theo dòng chảy tự nhiên của sinh diệt.
Thí dụ, bạn có thể có một chiếc bình. Bạn có thể thấy rằng nó đẹp, nhưng tự chính nó, nó chỉ có mặt một cách tự nhi ên. Nó không có gì để nói; chỉ có bạn l à người có tình cảm về nó, là người sẽ sống hay chết vì nó. Nếu bạn thích hay không thích nó, nó cũng không bị ảnh hưởng. Đó là chuyện của bạn. Nó như như, nhưng bạn là người có tình cảm thích hay không thích, rồi bám víu vào chúng. Chúng ta so sánh tốt xấu về thứ này, thứ nọ. "Tốt" làm tâm xao động. "Xấu" cũng xao động tâm. Cả hai đều l à uế nhiễm.
Chúng ta không cần phải chạy đi đâu cả; chúng ta chỉ cần suy gẫm, quán tưởng điều n ày. Đó là cách tâm vận hành. Khi chúng ta không thích gì, đối tượng của sự không ưa thích không bị ảnh hưởng g ì cả; nó cũng vẫn chỉ là nó. Khi chúng ta ưa thích gì, nó cũng không bị ảnh hưởng bởi sự ưa thích đó, m à cũng vẫn là nó. Tất cả chỉ là chúng ta tự làm khổ mình thôi.
Bạn cho là điều g ì
đó tốt, điều khác vĩ đại hơn, nhưng đó chỉ l à
do bạn tự suy nghĩ ra. Nếu bạn có chánh niệm, bạn sẽ ý thức
được rằng tất cả vạn pháp đều b ình
đẳng.
Một thí dụ dễ hiểu là với đồ ăn.
Chúng ta thường cảm thấy rằng loại đồ ăn n ày
hay loại đồ ăn kia rất ngon. Khi chúng
ta nhìn thấy những đĩa đồ ăn n ày trên
bàn, trông chúng rất hấp dẫn; nhưng một khi mọi thứ
đ ã vào bao tử, thì
đó lại l à chuyện khác. Chúng ta nhìn
các dĩa đồ ăn v à nói, "Cái này là cho
tôi. Cái kia là cho anh. Cái nọ là của cô ta." Nhưng sau khi chúng ta
đ ã ăn
rồi, v à bài tiết ra, có lẽ không có ai
đi tranh gi ành những thứ đó v à
nói: " Đây l à của tôi. Đó là của anh."
Có đúng vậy không? Lúc
đó bạn có c òn muốn sở hữu hay tham
đắm chúng không?
Đó là nói một cách vắn tắt và đơn giản. Nếu bạn
đ ã thấy rõ ràng như thế với tâm kiên
định, th ì vạn pháp
đều b ình
đẳng. Khi chúng ta còn ham muốn và suy nghĩ theo cách "của tôi" và
"của anh," thì chúng ta sẽ đi đến xung đột.
Khi chúng ta nhìn mọi thứ bình đẳng, như
nhau, th ì chúng ta không coi chúng thuộc về ai –chúng chỉ là các
duyên hiện hữu như chúng là.
Khi chúng ta nhận thức rằng vạn vật là một pháp, tất cả đều có c ùng bản chất, chúng ta sẽ không còn bám víu, sẽ buông bỏ chúng xuống. Chúng ta nhìn thấy chúng trống không và chúng ta không thương hay ghét chúng; chúng ta được thanh tịnh. Có lời nói rằng, "Niết bàn là hạnh phúc tối thượng; niết bàn là cái không tối thượng."
Hãy lắng nghe kỹ điều n ày. Hạnh
phúc ở thế gian không phải là hạnh phúc tối thượng, tuyệt
đối. Những gì chúng ta coi như trống
không, không phải là sự trống không tối thượng. Nếu nó là sự trống không
tối thượng, thì sẽ chấm dứt mọi ham muốn và bám víu. Nếu nó là hạnh phúc
tối thượng thì sẽ có được an b ình.
Nhưng thứ an bình chúng ta được biết th ì
vẫn là chưa tối thượng. Thứ hạnh phúc chúng ta biết thì cũng chưa là tối
thượng. Khi chúng ta đạt đến Niết b àn,
thì lúc đó sự trống không l à tối
thượng. Hạnh phúc là tối thượng. Đã có sự chuyển hóa. Tính cách của hạnh
phúc được chuyển hóa th ành an bình. Có
hạnh phúc nhưng chúng ta không gán cho nó một ý nghĩa
đặc biệt g ì. Cũng có cả khổ
đau. Nhưng khi những
điều n ày xảy ra, ta coi chúng như
nhau. Giá trị của chúng như nhau.
Những tình cảm yêu hay ghét cũng giống nhau. Nhưng khi chúng phát khởi trong ta, ta không coi chúng là giống nhau. Nếu điều g ì dễ chịu, ta thực sự hạnh phúc với nó. Nếu khó chịu, ta muốn trốn tránh nó. Nên đối với chúng ta, chúng không giống nhau, nhưng sự thật l à chúng thực sự giống nhau. Chúng ta phải luyện tập như thế này: chúng giống nhau vì chúng không bền chắc và vô thường.
Giống như thí dụ về đồ ăn. Chúng ta
cho rằng loại đồ ăn n ày ngon, loại kia
tuyệt với, loại nọ dở. Nhưng khi chúng ta đ ã
ăn, rồi b ài tiết ra, chúng
đều giống nhau. Lúc
đó bạn không nghe ai than phiền rằng, “Sao
tôi được ít quá!” Lúc đó tâm ta không
bị chúng lôi cuốn.
Nếu ta không thực sự chứng nghiệm chân lý về vô thường, khổ
đau v à vô ngã, thì không thể chấm dứt
được khổ đau. Nếu có chánh niệm, ta có
thể chứng nghiệm chân lý này trong từng giây phút. Chúng hiện hữu nơi thân
và tâm, và ta có thể nhận ra chúng. Đó là lúc ta có thể tìm được sự bình
an.
* Trích dịch theo Vạn Pháp Sinh Diệt (Everything Arises, Everything Falls Away), NXB Shambhala 2005
-ooOoo-
Source: Đạo Phật Ng ày Nay, http://www.buddhismtoday.com
[ Trở về trang Thư Mục ]
last updated: xx-xx-xxxx