Chanh Niem giai thoat
Vietnamese, with Unicode Times font
Chánh Niệm đưa đến giải thoát
Thubten Chodron
Nguyễn Duy Nhiên chuyển dịch
Chữ "chánh niệm", mindfulness , ngày nay
đ ã trở thành một danh từ "thông dụng
và nghe rất bắt tai", bà Thubten Chodron chia sẻ, và mỗi người chúng ta
lại sử dụng nó theo cách riêng của mình. Trong khi thực tập có chánh
niệm về mỗi hành động của m ình là
một sự thực tập rất có giá trị, bà nói, nhưng một chánh niệm
đưa ta đến giải thoát nó đ òi hỏi
nhiều công phu hơn thế. Xin gửi đến các bạn
b ài chia sẻ dưới đây của b à.
Thunten Chodron là một sư cô người Hoa kỳ, tu theo truyền thống Tây tạng. Hiện giờ bà là trụ trì của tu viện Sravasti Abbey gần Spokane, Washington.
-ooOoo-
Có một người bạn đến thăm tu viện Sravasti
Abbey v à đ ã làm tặng cho chúng
tôi những tấm bảng dùng trong các khóa tu để
nhắc nhở cho các thiền sinh. Ở b àn để
nước uống cô viết, " Xin vui lòng lau chỗ nước
đổ. Cám ơn sự chánh niệm của bạn ."
Ở nơi cửa ra vào, tấm bảng ghi " Xin vui lòng
đóng cửa nhẹ nh àng. Cám ơn sự chánh
niệm của bạn. " Tôi bắt đầu thắc mắc,
không biết cô ta nói chánh niệm ở đây l à
có ý nghĩa gì đây! Dường như chữ chánh niệm,
mindfulness , bây giờ đ ã trở
thành một từ thông dụng nghe rất bắt tai, như là chữ karma - nghiệp
vậy, lắm người dùng nhưng ít ai lại thật sự hiểu
được ý nghĩa của nó.
Rồi gần đây tôi có dịp đọc một b ài
viết nói về ăn một trái cam trong chánh niệm
- - chú ý đến cái vị ngọt của nó, cấu
tạo của nó, v à chính cái kinh nghiệm
ăn ấy. Trong một buổi pháp đ àm,
tôi nghe người ta dùng chữ chánh niệm để diễn
tả lại một kinh nghiệm ngồi im quan sát
đứa con của m ình
đang chơi v à cảm nhận
được giây phút hạnh phúc ấy. Một người
khác dùng nó để diễn tả lại cái ý thức
của mình có mặt trong giây phút hiện tại: "Tôi có chánh niệm về cơn giận
của mình đang khởi lên. Tôi có chánh
niệm về ý định của mình muốn nói lời
giận dữ. Và tôi hoàn toàn có mặt trong giờ phút hiện tại, hoàn toàn có
chánh niệm khi tôi nói lên những lời ấy!" Và chúng ta cũng nghe nói về áp
dụng chánh niệm giúp người ta đối phó với
những cơn đau kinh ni ên.
Mặc dù những ví dụ mà tôi vừa trình bày, có vài trường hợp là sự áp
dụng có c ăn cứ v à lợi ích của chánh
niệm, nhưng chúng có thật sự đưa ta đến
giác ngộ chăng? Chúng có phải là cùng với một thứ chánh niệm mà
đức Phật đ ã trình bày trong kinh
điển không, khi chánh niệm l à một yếu
tố thiết yếu trên con đường giải thoát?
Chánh niệm, mindfulness , là một từ rất tiện lợi đối với người Tây phương ng ày nay, nhưng chữ "buông bỏ", renunciation , thì không! Chữ "buông bỏ" mang kèm với nó hình ảnh của một người ở trong một hang sâu, tối t ăm, ăn thực phẩm vô vị, sống một thân một m ình, và không ti-vi, iPod, điện thoại di động, máy điện tính, tủ lạnh hay thẻ tín dụng. Trong nền văn hóa ti êu thụ của chúng ta, thì buông bỏ được xem như là một con đường đi đến khổ đau. Và cũng giống như chánh niệm, danh từ buông bỏ cũng dễ bị hiểu lầm ở Tây phương.
Đức Phật có định nghĩa như vầy, buông bỏ là một ý muốn được tự do, thoát khỏi dukkha , một tình trạng bất toại nguyện và khổ đau của v òng luân hồi. Buông bỏ không có nghĩa là ta chối từ hạnh phúc, mà là từ bỏ khổ đau v à những nguyên nhân của nó.
Vì cái thấy của ta bị che mờ bởi vô minh, cho nên ta ít khi nào ý thức
được r õ rệt về khổ đau và nguyên nhân
của nó. Và phương cách để đối trị vô minh là một cái nhìn sáng tỏ -- không
lẩn tránh, không chối bỏ, hoặc tự biện hộ -- cho hoàn cảnh của mình, thấy
được ngay sự thật của những gì
đang xảy ra. Có chánh niệm. Điều n ày
đ òi hỏi một thái
độ hết sức th ành thật của ta, nó thử
thách quan niệm của ta về chính mình.
Trong kinh Tưởng Đi ên
Đảo , Vipallasa Sutta , thuộc T ăng
Chi Bộ kinh IV. 149, đức Phật có nói về bốn cái thấy sai lầm, những
ngộ nhận c ăn bản về kinh nghiệm của ta. Chúng
được đức Phật gọi là bốn cái thấy đi ên
đảo, v ì sự vật
được nh ìn trái ngược lại với chân
tướng của chúng.
Bốn cái thấy đi ên đảo đó l à:
1) Trong vô thường thấy là thường. Nắm bắt những gì vô thường và cho đó l à thường.
2) Trong khổ thấy là lạc. Tin rằng những sự vật trong cuộc
đời, m à tự tánh của chúng là bất
toại nguyện hoặc khổ đau, sẽ mang lại cho
ta hạnh phúc.
3) Trong bất tịnh thấy là thanh tịnh. Thấy những gì không thanh tịnh là đẹp v à hấp dẫn.
4) Trong vô ngã thấy là ngã. Ôm giữ những sự vật mà tự tánh của chúng là vô ngã và không có thực chất.
Trong vô thường nghĩ là thường
Sáng nay khi thức dậy, bạn có nghĩ là mình
đ ã già đi một ng ày và cũng gần
kề hơn với cái chết một ngày ch ăng? Mặc d ù
lý trí của ta biết rằng cơ thể của mình đang
gi à yếu đi trong từng mỗi giây
phút, nhưng cảm nghĩ sâu xa trong ta vẫn là thân này sẽ bền vững mãi và
cái chết sẽ không bao giờ đến với m ình
-- hay ít nhất là nó cũng còn xa xôi lắm. Thái
độ n ày là một ví dụ cho ta thấy mình
đang ôm giữ thân n ày như nó là thường,
là trường cửu mãi. Và cũng thế, chúng ta xem những mối liên hệ của mình
như là cố định v à khi có một người
thân nào qua đời, ta cảm thấy sửng sốt
và bất ngờ. Chúng ta muốn người thân mình sẽ có mặt mãi cạnh bên ta và nắm
chặt lấy niềm hy vọng ấy.
Và chúng ta có thể học cách để đối phó với
sự vô thường của cuộc đời một cách rất nhẹ nhàng. Nhưng trước hết,
ta cần phải thấy được sự sai lầm trong nhận
thức của m ình về những gì ta cho là thường, là bền vững, và có
chánh niệm về tự tánh biến đổi trong mọi
người v à mọi vật.
Trong khổ nghĩ là lạc.
Bất cứ những gì mang lại cho ta niềm vui cũng sẽ mang lại cho ta những
vấn đề: một người hôn phối lý tưởng bỏ
ta, đứa con y êu dấu cãi lại ta, công
việc mới t ăng chức v à cũng t ăng
th êm giờ làm việc và sự c ăng thẳng cho
ta. Những khoái lạc của v òng xoay trong cuộc
đời cứ mang đến cho ta hết thất vọng
này đến thất vọng khác, nhưng ta lại vẫn cứ t ìm
đến nó, nghĩ rằng lần này nó sẽ
mang lại cho ta một hạnh phúc dài lâu hơn. Chúng ta cũng như một người
đánh bạc, tin rằng ván bài mới sẽ mang
lại cho ta một vận may lớn. Ta như một tên nghiện chờ một
điếu thuốc kế tiếp.
Với chánh niệm ta sẽ thấy rõ được sự đi ên
đảo thứ hai n ày. Ta sẽ nhận thấy rằng
đa số những gì xả hội
đ ã dạy cho ta, và những gì ta truyền
lại cho con cháu mình về vấn đề hạnh phúc
là không thật. Một hạnh phúc chân thật và bền vững chỉ có thể hiện hữu
bằng cách diệt trừ những nguyên nhân gây nên khổ
đau -- những tình cảm muộn phiền và
những hành động ( karma, nghiệp hành )
do chúng thúc đẩy.
Trong bất tịnh nghĩ là thanh tịnh.
Chúng ta đeo đuổi v à dính mắc vào sự hấp dẫn của chính cơ thể mình và của kẻ khác. "Cơ thể đẹp" là một trong những điều mà tất cả chúng ta đều cùng công nhận. Nhưng nếu cơ thể này hấp dẫn đến vậy th ì tại sao chúng ta lại tốn hao biết bao nhiêu công sức để thay đổi nó? Chúng ta t ìm đủ mọi cách để làm cho cơ thể của mình được nhìn khá hơn: nhuộm tóc, thêm hoặc bớt cân, mặc những quần áo nào mà làm nổi bật những phần trong cơ thể. "Giữ cho được trẻ m ãi" cũng là một trong những ngành kinh doanh thương mại lớn lao nhất ở xứ sở này. Nhưng nếu chúng ta cứ sống hoà hài với thực tại thì sao? Tất cả chúng ta đang già . Chúng ta có thể nào học sống hạnh phúc với da nh ăn, với tóc bạc, với những bắp thịt mềm yếu đi được chăng? Tuổi gi à đâu cần phải đáng sợ đến thế, nhưng cái thấy sai lầm của ta biến nó th ành như vậy.
Trong vô ngã nghĩ là ngã.
Một quan niệm sai lầm và nguy hại nhất là chấp có một cái ta thật trong thân và tâm này. Chúng ta nghĩ và có cảm tưởng rằng trong ta có một cái "tôi" thật, và nó là một cái "tôi" quan trọng nhất trên vũ trụ này -- hạnh phúc của tôi là thiết yếu nhất, và khổ đau của tôi cần phải được giải quyết trước nhất. Chúng ta tưởng tượng ra hình ảnh của một người nào đó v à rồi cứ nhất quyết sống theo đúng cái ảo tưởng ấy. V à đa số những ý nghĩ của ta về m ình là hoàn toàn sai trật. Tự tánh của chúng ta không phải là xấu xí, đẹp đẽ, t ài giỏi, thua kém, lười biếng, ngu si, thông minh… hay bất cứ một đặc tính tốt l ành hoặc thấp kém nào mà ta tự gán cho mình.
Và không những chúng ta nghĩ rằng, trong ta có một cái "tôi" có thật và
bền vững làm chủ thân, tâm cũng như cuộc sống của mình, mà ta còn tin rằng
những người và vật khác chung quanh ta cũng có một thực thể như thế. Ta
tin tưởng rằng mọi vật hiện hữu đúng y theo
với h ình tướng bên ngoài của chúng. Và cũng vì vậy mà ta tin rằng,
những ai là kẻ thù của ta thì họ là những người có bản chất xấu xa và gian
ác. Chúng ta đi d ành giựt và bảo vệ
những gì là thuộc về mình. Vì không thấy
được cái tự tánh luôn biến đổi v à
không có thực thể của mọi hiện tượng mà biết bao nhiêu những phiền não và
khổ đau đ ã sanh lên. Và rồi từ
đó ta bị những t ình cảm như là sân
hận, tham ái, lo âu, lười biếng... sai xử và làm chủ cuộc
đời m ình. Tất cả cũng bởi vì chúng ta
đ ã đi nắm
bắt những g ì không thật và cho đó l à
thật.
Nhờ có chánh niệm, mindfulness , về bốn cái thấy sai lầm và
đi ên đảo
ấy - vô thường, bất toại nguyện, bất tịnh và vô ngã - mà chúng ta ý
thức được khổ đau do chúng mang lại v à
nguyện từ bỏ chúng. Và đó chính l à sự
buông bỏ, renunciation . Chánh niệm phải
đưa ta đến sự buông bỏ .
Một chánh niệm ấy sẽ mang lại cho ta một cái dũng và khả n ăng
đi ngược lại với những thói quen và tập quán tự kỷ của mình. Nhìn
chung quanh, ta thấy mọi người ai cũng giống như ta, ai cũng muốn xa lìa
khổ đau v à mong mỏi có hạnh phúc. Và
từ đó l òng chân thành muốn giúp
đở kẻ khác phát sinh l ên. Ý thức
được những hạnh phúc mang lại từ sự giúp đở
kẻ khác, tình thương và tâm từ sẽ khởi lên trong ta. Ta thấy mình
có một liên hệ rất mật thiết với tất cả mọi người, mọi loài, và ta nguyện
muốn được thanh tịnh v à chuyển hóa hết
mọi khổ đau của chính mình --
được trở th ành một vị Phật --
để ta có thể giúp người khác trọn vẹn hơn. V à
chính bằng cách đó m à chánh niệm
đưa ta đến con đường giải thoát.
Thubten Chodron
Nguyễn Duy Nhiên chuyển dịch
-ooOoo-
[ Trở về trang Thư Mục ]
last updated: 16-08-2006