Thien Vipassana dieu tri benh tam thanh - Pham Tam Tinh
Vietnamese, with Unicode Times font
Thử áp dụng thiền Vipassana điều t rị các bệnh tâm thần
Phạm Tâm Tịnh
T rong suốt hai ngàn n ăm
trăm năm, sau khi đức Phật giác ngộ, thiền Vipassana (thiền
Minh sát) đã được áp dụng và đem lại giải
thoát cho hàng ngàn người. Thế nhưng mãi cho
đến gần đây các thiền s ư vẫn ngại
ngùng không dám đư a liều thuốc giải
thoát đến những ng ười bị bệnh tâm
thần. Sự e ngại bắt nguồn từ cảm giác là thiền quá khó, người bị bệnh tâm
thần không đủ sức tập.
Thật ra, thiền là hơi thở, là nuớc uống, là cái gì rất
đ ơn giản trong cuộc sống hằng ngày,
thiền là sự chú tâm không mong cầu. Theo người viết,
điều duy nhất cần để tập thiền l à một
động c ơ thật mạnh. Nổi khổ
đau do bệnh tật v à sự chết là
động c ơ mạnh nhất và là
đối tư ợng giải thoát của thiền. Do
đó, ng ười bị bệnh tâm thần có một
điều kiện không phải ng ười tập thiền
nào cũng có đ ược:
đó l à một
động cơ rất mạnh. Động cơ mạnh sẽ dẫn đến sự ki ên trì bền bỉ,
điều kiện duy nhất cần để đạt những tuệ giác
khi h ành thiền.
Một tỷ lệ nào đó của những bệnh
nhân tâm thần, sau khi ổn định bằng thuốc sẽ
sáng suốt đủ để tập thiền một cách ki ên trì bền bỉ. Không ai có thể
đạt đ ược sự an lạc từ thiền nếu chỉ
thỉnh thoảng tập thiền một lần như một hành vi trang sức, một cái gì
đó th êm vào cho cuộc sống đã quá
đầy đủ của mình.
Cơ sở lý luận.
Có một cơ sở lý luận vững chắc để nhận
định rằng việc tập thiền Vipassana sẽ
đóng góp một phần vào quá trình điều
trị bệnh tâm thần.
Thiền Vipassana là một phương pháp thiền có tính khoa học. Người tập thiền Vipassana đóng vai tr ò của một nhà quan sát, không phải bằng mắt hay bất cứ một dụng cụ kỹ thuật nào khác, mà bằng cái tâm chú ý của mình trong chánh niệm, các hiện tượng vật lý và tâm lý xảy ra trong cơ thể và chung quanh. Các hiện tượng vật lý nầy có thể là một cảm giác xúc giác, thính thị giác, sự đau nhức hay một ý nghĩ sinh khởi, nhất là các phản ứng của tâm đối với các hiện t ượng đó.
Sau một thời gian kiên trì quan sát trong chánh niệm như vậy, khả n ăng sau đây sẽ phát sinh một cách từ từ: ng ười tập sẽ nhận biết và có khả n ăng quán sát cái tâm của m ình một cách khách quan, nhận ra sự sinh khởi và diệt đi của các ý nghĩ trong từng khoảnh khắc của thời gian, một cách khách quan mà không đồng hoá m ình với các ý nghĩ đó. Chính sự nhận biết nầy (tức l à chánh niệm ) có tác dụng tạo sự an lạc, cô lập các ý nghĩ ra khỏi sự phản ứng của tâm và các ý nghĩ đó sẽ biến đi sau khi bị nhận diện, tương tự như vậy sự nhận biết sự trầm cảm sẽ tạo ra một cảm giác an lạc bên cạnh sự trầm cảm, giúp khả n ăng chịu đựng sự trầm c ảm t ăng l ên và sự trầm cảm cũng tan đi mau hơn.
Diễn tiến nầy là c ăn bản của việc
ứng dụng thiền để cải thiện nội qu án ( insight )
góp phần vào việc điều trị bệnh tâm thần. Đây
cũng l à c ăn bản rất tốt, rất l ành
mạnh để xây dựng kế hoạch huấn luyện kỹ năng
đối trị với các hoang tuởng, các cơn trầm cảm sẽ xảy ra sau này cho
các cá nhân trẻ tuổi chưa phát bệnh trong các gia
đ ình mà bệnh tâm thần
đang xảy ra cho các th ành viên khác.
Đối với các hồi tuởng kinh hoàng của quá khứ ( flashback trong bệnh post traumatic stress disorder ) thì sự kiểm soát có thể dể hơn.
Dù mang nhiều tên gọi khác nhau: schizophrenia, manic depressive
disorder, post traumatic disorder, obsessive compulsive disorder ...
các bệnh tâm thần có một điểm chung: tâm rời
khỏi trạng thái an b ình để phản ứng
với hoặc l à những ý nghĩ hoặc những đối tượng của giác quan. Phản
ứng nầy có thể dẩn đến một tác ý l àm
khởi phát hành động hoặc l àm thay
đổi mood của bệnh nhân đua đến
các cơn trầm cảm ( depression ), hoặc sợ hải... Phản ứng của tâm là
có điều kiện.
Theo quan niệm của thế gian thì có hai loại ý nghĩ: ý nghĩ bình thường
đ ược xã hội chấp nhận, và ý nghĩ không
bình thường, không đ ược cộng
đồng chấp nhận gọi l à hoang tuởng, cần
đ ược điều
trị. Đức Phật Thích Ca, ng ười đ ã
tìm ra thiền Vipassana không có một lời nào phân biệt ý nghĩ bình
thường hoặc không bình thường cả, ý nghĩ là một hiện tượng có
điều kiện sinh khởi trong tâm rồi sẽ diệt đi.
Trước sự sinh khởi của một ý nghĩ, điểm
khác biệt giữa ng ười có tập thiền Vipassana và một người
không tập là người không tập sẽ đồng hoá
mình với ý nghĩ đó (nghĩ rằng m ình
nghĩ), miên man theo sự dẫn dắt của y nghĩ, chiụ ảnh hưởng tác
động của ý nghĩ
đó m à vui, buồn, tức giận, biết ơn
v.v. và sau cùng là hành động theo chỉ đạo
của ý nghĩ đó.
Người tập thiền Vipassana có kinh nghiệm sẽ quán và thấy sự sinh
khởi của ý nghĩ đó rất sớm, nh ìn ý
nghĩ đó như một hiện tượng khách quan,
do nó tự đến, không có ai nghĩ cả,
(như tiếng chim hót, mưa rơi, tiếng động),
không bị ý nghĩ đó ảnh huởng l àm vui buồn... có thể kiểm soát không
hành động theo, v à ý nghĩ
đó sẽ tự động diệt đi.
Cần phải xác định một v ài điểm như sau:
1.- Chúng ta chỉ xử dụng kỹ thuật của thiền minh sát
để cải thiện nội qu án ( insight ),
góp phần vào việc điều trị bệnh tâm thần, tạm
thời gác qua một bên mục tiêu giác ngộ giải thoát. Các mục tiêu nầy
quá xa và quá khó hơn nữa còn bị vuớng mắc với vấn
đề tôn giáo v à không phải mục tiêu của
bài viết nầỵ
2.- Nếu không nhắm mục tiêu giác ngộ thì sự tập thiền Vipassana
sẽ tương đối dể d àng như học
đánh máy, học đan. Có điều g ì khó khi
chỉ cần ngồi xuống đặt sự chú ý vào
hơi thở của mình, khi sự chú ý đi n ơi
khác thì nhận ra và đem nó về lại nơi hơi
thở. Có một điều cần được l àm rõ vì
đây l à lý do nhiều người chán nản và bỏ tập: khi ngồi thiền cứ bị
suy nghĩ vẩn vơ. Cái trí con người được tạo ra để suy nghĩ và nó suy nghĩ
liên tục. Có khi ta nhận ra sự suy nghĩ có khi không nhận ra. Do
đó không n ên bức xúc khi thấy mình suy
nghĩ nhiều quá.
Nhiệm vụ chính là tập tỉnh thức để nhận ra m ình đang suy nghĩ v à đem sự chú ý về lại noi đề mục chính của giờ tập thiền đó l à hơi thở. Chính sự liên tục suy nghĩ và nhận biết đó tạo n ên sự cảm nhận cái tâm và sự sinh diệt của các ý nghĩ. Nếu ví dụ có một người ngồi xuống là không còn ý nghĩ nào nữa thì cảm nhận sinh diệt sẽ không phát sinh. Tương tự như một người rất tốt nhưng không bao giờ vay nợ và trả nợ thì không có good credit được.
Nhiều người nghĩ rằng tập thiền quá khó vì họ có cái tâm mong cầu quá
lớn, chờ mong một kết quả gì đó sẽ xảy ra
ngay b ù đắp cho thời gian bỏ ra. Trong
lúc thiền l à một quá trình tập luyện
để xoá bỏ cái tâm mong cầ u (một hình thức của tham ái). Không mong
cầu, chỉ kiên trì tập luyện đều đặn th ì
kết quả sẽ đến, ngo ài mọi sự mong chờ.
Điều duy nhất cần l à một
động cơ thật mạnh. Không một thiền sư hay một
ng ười tập thiền nào có đ ược
động cơ mạnh bằng một bệnh nhân bị tâm
thần phân liệt ( schizophrenia ) mới phát bệnh lần
đ ầu, tương lai bị
đóng lại, tập để kiểm soát cơn bệnh,
để hy vọng giảm liều thuốc,
để hy vọng không làm phiền người thân
v.v. hay một người bệnh trầm cảm bị các cơn buồn hành hạ
đến muốn tự sát... Vấn
đề l à chỉ ngồi xuống tập,
đều đặn, ki ên trì, dù tin, dù không
tin, đừng mong chờ g ì cả.
Phải nhận biết rằng đây l à phương
pháp lành mạnh, không có tác dụng phụ, không tốn kém, và là phương pháp
duy nhất không dùng thuốc để góp phần v ào
việc điều trị, hay ít nhất cũng hổ trợ
giúp tránh việc phải t ăng liều thuốc. N ên
nhớ rằng hàng triệu người lành mạnh đã tập thiền, và có người
đ ã đạt
giác ngộ giải thoát.
3.- Đối với các th ành viên trẻ tuổi
của các gia đ ình có người bị bệnh tâm
thần đây l à c ăn
bản để thiết lập nền tảng cho việc huấn luyện
để cải thiện nội quá n ( insight )
giúp họ đối trị các tr iệu chứng, các
cơn trầm cảm, các ý nghĩ thôi thúc (trong obsessive compulsive disorder )
một cách hữu hiệu hơn.
Hiện nay trong các gia đ ình này,
các thành viên trẻ tuổi chưa mắc bệnh chỉ tự quan sát mình một cách âu lo
mà không có một biện pháp nào để mở một huớng
đi t ương đối lạc quan cả. Nói xa hơn,
nếu một ng ười trẻ tuổi với một động cơ
mạnh mẽ, tự r èn luyện để có thể điều
khiển tâm m ình thì người đó đ ã
có một kỹ n ăng tuyệt vời để có một cuộc sống
an lạc hạnh phúc.
Hãy nhìn cuộc sống hiện tại của một bệnh nhân tâm thần phân liệt, lúc
mới phát bệnh thì sống với gia đ ình
cho đến khi gia đ ình không còn khả n ăng
săn sóc th ì được gởi v ào các
nhà s ăn sóc ( board and care ).
Cuộc sống của họ là một chuỗi ngày vào ra bệnh viện. Nếu
đư ợc sống trong một thiền viện dành
cho các bệnh nhân tâm thần, thường xuyên được
nhắc nhở để giử chánh ni ệm, giảm thiểu các tác nhân kích thích của
xã hội, dành nhiều thời gian hành thiền để
giảm sự tái phát của bệnh thì không còn gì mong
đợi hơ n.
4.- Để đạt đ ược các tuệ giác cần
thiết, thời gian phải tính bằng n ăm với sự
tập luyện đều đặn, chứ không phải tháng hay ng ày,
điều n ày người tập phải hiểu
để chuẩn bị sự ki ên trì.
Động cơ mạnh v à kiên trì là
điều kiện cần v à
đủ để đạt đến th ành công.
5.- Buớc kế tiếp: sau khi đã đạt được những tuệ giác cần thiết
để có thể kiểm soát tâm độc lập với các ý
nghĩ, người tập có thể chủ động gợi
lại các ý nghĩ thường xảy ra trong cơn bệnh rồi tập kiểm soát các ý
nghĩ đó. Tập đi, tập lại như vậy người
tập sẽ đạt được một kỹ năng để kiễm soát các
cơn kịch phát của bệnh mỗi khi chúng xảy ra.
Cách tập:
Thời gian: mỗi ngày nên tập hai thời, sáng khi vừa thức dậy và tối truớc khi đi ngủ. Mỗi thời độ 10 phút lúc mới khởi sự tập rồi tăng l ên thật từ từ tùy mức thích nghi của mỗi người. Thời gian trung bình của mỗi thời tập là một giờ.
Một điều c ũng rất quan trọng (nhưng không nên mong cầu nó xảy ra ngay) là ngoài giờ tập người tập nên tập trung nhận biết từng việc mình đang l àm (gọi là giữ chánh niệm ). Sau một thời gian kiên trì giữ sự tỉnh thức, người tập sẽ ngạc nhiên và hạnh phúc mà thấy rằng sự nhận biết ( chánh niệm ) sẽ ở với mình một cách dễ dàng hơn mình tưởng nhiều và an lạc hạnh phúc nằm ngay trong sự nhận biết đó. Ng ười tập sẽ nhận ra mình kiểm soát đ ược mình nhiều hơn và như vậy các cơn bịnh bị đẩy l ùi, ít xuất hiện hơn. Sự nhận biết đó l à một phần của trí huệ ( wisdom ). Trong toàn bộ tiến trình tập luyện người tập sẽ không bị cực khổ mệt nhọc gì mà còn thấy an lạc hạnh phúc càng ngày càng nhiều hơn.
Cách ngồi: Nếu khởi sự tập từ nhỏ, còn mềm dẻo, thì nên ngồi kiết già hoặc bán già vì đây l à cách ngồi tạo ra sự vững chải cho thân và tâm. Nếu thấy khó, có thể ngồi hai chân xếp lại chân truớc chân sau, với một cái gối nhỏ để tr ên hai chân làm nơi tựa của hai bàn tay. Nếu không quen ngồi xếp bằng thì có thể ngồi trên ghế.
Mô hình gợi ý: Tổ chức một board and care cho người bệnh
tâm thần trên một diện tích rộng độ v ài
acres ở một noi thoáng mát yên tịnh và một thiền
đ ường nhỏ. Ban
điều h ành gồm những người có tập
thiền. Có thể kết hợp với sự tập thiền của những người bình thừong
để l àm gương cho người bị bệnh.
Điều kiện để tập:
1.- Điều kiện đầu ti ên là bệnh nhân
phải ở trong trạng thái tinh thần ổn định khi
khởi sự tập luyện. Do đó nếu bịnh nhân bị trầm cảm, hoặc bị tâm thần phân
liệt ( schizophrenia ) thì phải ổn định bằng thuốc, và phải
tiếp tục dùng thuốc thật đều đặn trong suốt
quá tr ình tập luyện. Bệnh nhân chỉ giảm thuốc với sự cho phép của
bác sĩ, tùy theo sự lượng định của
chính bản thân theo kết quả luyện tập mà mình
đạt đ ược
2.- Đối với th ành viên của các gia
đ ình có người bị bệnh tâm thần thì cần
khởi sự tập thiền từ lúc còn nhỏ tuổi. Cần giải thích rõ lý do tập
để tạo ra một động cơ mạnh.
*
Kết luận:
Mỗi loại thuốc thích hợp cho một số người này mà không hợp cho một số
người khác. Tương tự như vậy, phương pháp nầy sẽ có thể thực hiện
đ ược bởi một số người nầy mà không
thực hiện được bởi một số ng ười khác.
Bệnh tâm thần là bệnh của tâm. Thuốc uống vào trong thân trong một mức
độ n ào đó
giúp điều trị cái tâm.
Sau hai ba mươi n ăm điều trị, t ình
trạng của người bệnh là sự phối hợp của sự tiến triển của bệnh theo thời
gian và ảnh huởng của các tác dụng phụ của thuốc. Nếu trong một cơ may nào
đó, thiền Vipassana góp
được phần n ào trong việc giúp ổn
định bịnh m à không cần t ăng
liều lượng thuốc , hay may mắn hơn, giảm
được liều thuốc để giảm các ảnh h uởng
của tác dụng phụ thì đấng Từ P hụ sẽ
mĩm cười vì có thêm nhiều đứa con đ ã
nhận ra con đ ường mà Ngài
đ ã từ bỏ cung vàng
điện ngọc để t ìm ra.
-ooOoo-
Ghi chú:
* Chữ " insight " thường dùng trong khoa tâm thần có nghiã hơi
khác hơn chữ insight dùng trong thiền Vipassana . Trong khoa
tâm thần, " insight " dùng để diển đạt ý
một bệnh nhân nhận biết cái ý tưởng m à họ
đang có l à bệnh lý, là bất thường và
như vậy họ không tin vào đó v à như vậy
xác suất để họ h ành
động theo lệnh của ý nghĩ
đó sẽ giảm đi. Ví dụ: có bệnh nhân có ý nghĩ
rằng m ình là đức ch úa Jesus .
Nếu bệnh nhân nầy không có insight thì họ sẽ nghĩ
đó l à sự thật và họ hành
động như họ l à chúa Trời thật sự.
Chữ insight dùng trong thiền Vipassana có nghĩa là tuệ giác. Tuệ giác là một cảm nhận mà từng cá nhân tập thiền có đ ược sau một thời gian tập luyện kiên trì tinh tấn. Những tuệ giác nầy khó diển tả bằng ngôn ngữ. Tuệ giác cảm nhận đ ược các ý nghĩ tự nó sinh khởi và tự nó sẽ diệt đi trong từng khoảnh khắc của thời gian là một tuệ giác quan trọng cần thiết cho bệnh nhân tâm thần vì với tuệ giác đó tâm quán sát sẽ nh ìn ý nghĩ một cách khách quan, không bị ý nghĩ chi phối chánh niệm, diễn đạt một cách cho dễ hiểu, là một tình trạng tỉnh thức trong đó tâm quán sát lấy công việc m à thân đang l àm, làm đối t ượng; hoặc nếu thân không làm gì thì lấy hơi thở làm đôí t ượng. Tùy theo tiến trình và kết quả của việc tập thiền, người tập sẽ có những cảm nhận sâu hơn về từ cách tập này.
Trích: Việt Báo,
Hoa Kỳ, 12 tháng 6, 2007
-ooOoo-
[ Trở về trang Thư Mục ]
last updated: 20-06-2007