Ayya Khema - Vo nga, vo uu
Vietnamese, with Unicode Times font
Vô ngã, Vô ưu
Thiền quán về Phật Đạo Ni sư Ayya Khema
Diệu Liên Lý Thu Linh dịch Nguyên tác: " Being Nobody, Going Nowhere
Meditations On The Buddhist Path ",
Wisdom Publications, 1987
Chương 6
N ăm Chướng Ngại
P hần lớn chúng ta đều nghe danh
hiệu Ma Vương. Đều biết đến Ma vương bằng cách nầy hay cách khác.
Nó chính là sự cám dỗ. Nó cám dỗ chúng ta vào các con
đường tội lổi. Ma Vương
đến khi Đức Phật ngồi dưới cây Bồ đề tĩnh
tâm t ìm sự giải thoát. Rõ ràng Ma Vương không phải là hình ảnh
của lũ quỷ với lửa đỏ tuôn tr àn ra
hai lổ tai, lôi kéo ta xuống địa ngục.
Ma Vương là sự cám dỗ đang ngự trong l òng
ta. Nếu Ma Vương có thể đến quấy rầy Đức
Phật trước khi Ng ài chứng đắc Niết b àn
-dấy khởi cám dỗ trong lòng Ngài- thì kể gì
đến chúng ta?
Điều khác biệt là Phật nhận biết đó là Ma Vương -Sự cám dỗ. Ngài biết, trong khi chúng ta thì không. Chúng ta lý giải và biện hộ cho nó. Tôi đ ã nhìn thấy những dòng chữ dán trên một chiếc xe hơi như sau: "Cái gì đem lại cho ta sự thoải mái, cái đó đúng”. Nhưng có bao nhiêu điều, bao nhi êu thứ đem lại khoái lạc cho ta m à hoàn toàn sai, có người còn coi việc sát hại người khác là niềm vui.
Sự cám dỗ trong lòng ta là ô trược của chính chúng ta, chúng ẩn nấp ở
đó để sẳn s àng tạo ra thêm tội lổi.
Vì chúng ta không thích thú nhận rằng tâm thân ta ô uế cần
được tẩy sạch, ta t ìm
đủ mọi lý lẻ để biện hộ cho các h ành
động của m ình: ‘Tôi cũng có quyền
được hưỡng thụ chứ’”, “Đó l à
điều tôi ước muốn, n ên hẳn là tôi
rất cần".
Sự cám dỗ có thể nói là luôn có mặt trong ta, nhưng vì không nhận ra nó, ta luôn ở trong tình thế bối rối, khó xử. Ta luôn bị nó lôi kéo vào thứ nầy, thứ kia. Thí dụ ngay bây giờ: ta biết tốt hơn hết là ngồi đây nghe Pháp, nhưng cám dỗ bảo: giấc ngủ cũng tốt vậy? Nếu không có người chung quanh, chắc là ta đ ã trèo lên giường ngủ rồi.
Ma Vương luôn kề cạnh bên ta. Nó kêu gọi ta làm những gì mang lại sự
thoải mái, khoái lạc, mà không nhận ra rằng tất cả các khoái lạc do ngũ
dục mang đến chỉ tạm thời, không
thực có.
Đức Phật dạy rằng có năm trạng thái tình cảm là kẻ thù của mọi người:
năm chướng ngại hay năm triền cái. Tất cả chúng ta
đều có, tất cả chúng ta đều bị chúng cám
dỗ. Hai trạng thái đầu l à tồi
tệ nhất, đem đến những hậu quả trầm trọng
nhất.
1. THAM
Kẻ thù đầu ti ên là ái dục hay
tham. Là kẻ thù khó nhận diện nhất vì nó
được chấp nhận rộng r ãi trong xã hội. Tất cả các mục quảng cáo,
trên truyền hình, trong các cửa hiệu, các cửa kính
đều nhắm v ào việc khơi dậy lòng ham
muốn trong ta. Thật vậy, con người càng thỏa mãn
được các ham muốn có xe to, nh à mới,
quần áo đẹp, họ c àng
được xem l à thành công trong xã hội.
Vì việc thỏa mãn các ham muốn đem lại những
sung sướng nhất thời, nó l àm ta lầm tưỡng nó là
điều tốt. " Điều
g ì đem lại cho ta sự thoải mái, điều
đó hẳn l à đúng”. Nó có hào
quang giả tạo của nó. Không ai trách được
người luôn cố gắng để thỏa m ãn các ham muốn của họ. Chính chúng
ta còn chưa biết mình đang l àm gì.
Thật kỳ lạ khi con người hoàn toàn không biết mình
đang l àm gì.
Với kẻ thù thứ hai -sân hận- thì trái ngược lại. Nó luôn bị trách
móc. Nó không mang lại lạc thú gì. Mọi người
đều chối bỏ nó. Tuy rằng đôi khi chúng ta
cũng t ìm cách biện hộ cho nó. ‘Tôi tức giận vì cô
đó, anh kia, họ... l àm những chuyện
đáng giận quá’. Nhưng Sân không
được x ã hội chấp nhận, vì sân không
mang lại sự thoải mái. Do đó sân không tạo
ra ảo giác nó l à điều tốt.
Sân hận, ghét bỏ, oán giận, sợ hãi, bứt rứt, thảy
đều l à phiền não, và người có tánh
hay giận dữ thường bị kẻ khác phiền trách.
Lòng ái dục khi được thỏa m ãn ít
nhiều gì cũng mang đến cho ta sung sướng,
khoái lạc. Dầu vậy nó cũng là kẻ thù
đáng gh ê sợ như sân hận. Chúng chỉ là hai mặt của một
đồng tiền. Có thứ nầy thì phải có
thứ kia đi k èm theo. Dục vọng dấy
khởi những ham muốn thường khó thỏa mãn
được. Chúng ta không thể có tất cả những gì ta muốn. Càng có
nhiều ham muốn, càng dễ bị thất vọng. Từ đó
người ta trở n ên sân hận vì không thể có
được điều m ình ước muốn. Không ai
lúc nào cũng có thể thỏa mãn hết tất cả các ước muốn của mình. Điều đó
thật là không tưỡng.
Ai dục và sân là hai kẻ thù gây nhiều khốn khó cho chúng ta trong
đời sống hằng ng ày cũng như gây
nhiều trở ngại cho việc tu Thiền của ta. Nếu có ai
đó tự hỏi -m à tôi chắc là có rất
nhiều- tại sao họ thường gặp trở ngại khi tu thiền, nhất là với người
mới tu tập, thì đây l à những lý do.
Dục Vọng là kẻ nói ‘Tôi thích ngồi thoải mái hơn’. Dục vọng là kẻ nói: ‘Tôi muốn đi ngủ’. Dục vọng là kẻ nói: ‘Tôi muốn chuyện vãn. Tôi thích đi dạo một chút. Nóng quá. Tôi phải đi tắm. Đói quá. Tôi cần ăn một thứ gì đó. Khát quá. Tôi phải uống gì đó. Tôi khó chịu quá, làm sao ngồi thiền’. Đó là tiếng nói của dục vọng, lúc nào cũng đòi hỏi thứ nầy, thứ nọ.
Ai dục sẽ ngưng đ òi hỏi khi kinh
nghiệm thiền định mang lại cho ta nhiều
thích thú hơn sự thỏa m ãn các dục vọng. Khi Thiền
định mang đến hạnh phúc, an lạc, lúc đó các
dục vọng sẽ biến mất khi ta ngồi thiền. Không phải là mãi mãi, mà
chỉ trong khoảng thời gian ngắn đó.
Vì khi sinh ra chúng ta đ ã có các giác quan, nên ta muốn nuôi dưỡng chúng. Giống như ta muốn nuôi dưỡng thân. Nếu không, ta sẽ bịnh.
Trước khi các nhà phi hành đầu ti ên
được gửi l ên phi thuyền, một trong
những phương pháp được d ùng
để huấn luyện họ ở Mỹ l à một c ăn
ph òng không có sức hút, nên không có xúc chạm. Phòng cách âm và
không có gì để nh ìn. Mọi thứ
đều có m àu xám. Những món
đồ ăn vô vị được chuyển tới bằng những ống
dẫn. Họ được dặn l à khi nào
không chịu đựng nổi nữa, họ có thể rung
chuông ra hiệu. Hình như người chịu
đựng được lâu nhất l à tám tiếng.
Thực phẩm sẽ ngon hơn nếu có sự kích thích của các giác quan, ta
đ ã quen như thế. Sự quen thuộc, bám
víu nầy tạo cho ta cái aỏ giác rằng đây l à
điều tối hệ trọng, đây l à hướng ta
phải theo -nhìn cảnh đẹp, nghe những âm
thanh dễ chịu, nếm mùi vị ngon, ngửi mùi thơm, những xúc chạm
mang đến sự dễ chịu v à nghĩ
đến những điều l àm ta thích thú.
Một cách sống như thế -và tất cả những người chưa
được nghe pháp, không tu tập thiền đều
vướng phải- không thể mang đến th ành công. Đó là châu báu của kẻ
dại khờ. Nó nhấp nháy sáng, nhưng nó chẳng có giá trị gì, vì nó quá ngắn
ngủi.
Hãy tưỡng tượng bạn được ăn một buổi
thật ngon, bạn tấm tắc: ‘Ngon. Thật l à ngon’. Một người bạn nói:
‘Nếu ngon vậy, xin mời bạn cứ tiếp tục ăn.
Bạn có thể ở đây ăn đến sáng hôm sau’.
Lúc đó cái ngon th ành khổ thân, khổ
tâm. Một bữa ăn d ù ngon mấy chỉ có
thể thưỡng thức trong 20 hay 25 phút là cùng. Cũng vậy, vào một ngày
nóng nực, bạn muốn được tắm mát. Khi
được tắm, bạn thích thú nói: ‘Tuyệt quá.
Tôi thấy mát mẻ, dễ chịu làm sao’. Lúc đó,
người bạn lại nói: ‘Nếu thế, sao bạn không ở trong
đó th êm 5 hay 6 tiếng nữa?’ Nếu làm
thế thì hành xác còn gì. Không ai muốn làm thế. Mười phút, mười l ăm
phút tắm l à cùng.
Đối với tất cả mọi ham muốn khác cũng thế. Sự thích thú sẽ biến mất khi nó được kéo d ài ra. Nó biến thành cực hình. Vậy mà tất cả chúng sanh đều chạy đuổi theo các lạc thú ngắn ngủi đó. Người ta t ìm lạc thú trong rượu, nhưng khi say rượu làm sao còn có được cảm giác vui thú n ào. Tất cả những hạnh phúc con người tìm kiếm qua thỏa mãn các giác quan của mình đều dẫn đến sự thất bại. Các cảm thọ chỉ l à sự biểu lộ cụ thể của các giác quan như -tai, mắt, mủi, lưỡi, thân. Không có gì đặc biệt về chúng, không có g ì tội lỗi hay không tội lỗi. Các cảm thọ không tạo ra nghiệp tốt hay xấu. Nghiệp xấu được tạo ra b ên trong ta khi tâm muốn duy trì hoặc tìm lại các cảm giác khóai lạc.
Có người tìm các cảm giác khoái lạc qua các hành động như uống rượu, h ành hung người khác, hút sách, tình dục. Đây là những khoái cảm thấp hèn, tội lỗi. Kẻ khác lại tìm cảm giác thích thú trong việc ngắm hoa, nhìn mặt trời lặn, nghe âm nhạc. Đây cũng là lạc thọ nhưng cao thượng hơn.
Khổ đau dấy khởi khi ta muốn chiếm hữu,
giữ chặt, hưỡng thụ các cảm giác khoái lạc đó m ãi. Khi nhìn thấy
một bông hoa đẹp, ta thường muốn ngắt hái
cho ri êng mình. Sao không để chúng
đó cho mọi người ngắm nh ìn? Không. Tôi muốn chiếm hữu tất cả
những gì đẹp đẽ.
Khi con người biết sống thanh cao hơn, các cách hưỡng thụ cũng sẽ cao
đẹp hơn . Một cảm giác hưởng thụ có
thể rất bình thường, nhưng nó trở nên nguy hiểm khi
đi đôi với l òng ham muốn. Sự ham
muốn -lòng khao khát- mang đến phiền n ão
vì lòng ham muốn không bao giờ có thể được
thỏa m ãn. Chúng ta luôn cảm thấy thiếu thốn. Lúc nào cũng có cái
đẹp hơn để nh ìn, nhiều
điều hay hơn để nghe, để xúc chạm.
Lúc nào cũng có một cái gì khác để ta chạy
đuổi theo . Điều nầy khiến ta trở nên chộn rộn, bứt rứt vì ta
chẳng bao giờ được hoàn toàn thỏa mãn.
Khi trong lòng ta không được an b ình,
ta đổ lổi cho ho àn cảnh quanh ta. Ta
nghĩ phải có một cái gì đó tuyệt diệu hơn
cần được khám phá. Vì thế, ta đi
khắp thế giới để t ìm kiếm. Một việc chẳng khó kh ăn
g ì hiện nay. Chỉ cần cái vé máy bay. Người ta
đi đó, đi đây để t ìm kiếm những xúc
cảm mới, cảnh vật mới, kinh nghiệm mới. Thu thập kinh nghiệm
đ ã trở nên một phong trào. Nhưng rồi
ta cũng không vừa lòng, vì kinh nghiệm nhanh chóng qua
đi. Không có kinh nghiệm gì còn ở
lại. Tất cả đ ã qua. Tất cả
đ ã thành ký ức. Không có gì có thể
được lưu giữ. Sưu tầm tem thư có lẻ
còn ích lợi hơn là lưu trữ kinh nghiệm.
Ai Dục đ ã
được Đức Phật ví như mắc nợ. Nếu bạn
mua nhà, bạn vay tiền ngân hàng, mỗi tháng bạn phải
đến đó để tr ã tiền vay và tiền lãi.
Nhưng với nợ nhà, dần dần ta còn trả hết. Chứ với dục vọng, không có
chuyện sẽ dứt nợ. Dục vọng dấy lên tiếp, tiếp nhau. Chẳng bao giờ dứt.
Ta luôn đói. Luôn khát. Ta luôn muốn
được nh ìn, nghe, nếm, xúc chạm thêm
lần nữa.
Đức Phật cũng ví nó với một người lữ hành không phương hướng. Anh ta đói khát. Nhìn thấy trước mặt là một ngôi làng, mừng rở, anh thầm nghĩ, ‘À, kìa có ngôi làng để ta xin đồ ăn, thức uống’. Nhưng khi đến nơi, đó chỉ l à một ngôi làng hoang vắng. Anh lại tiếp tục kiếm tìm. Lại một ngôi làng bỏ phế nữa.
Lòng hy vọng và ước đoán về việc thỏa m ãn
các dục vọng làm dục vọng thêm hấp dẫn. Nhưng khi
đ ã thỏa mãn, tất cả
đ ã qua
đi, ham muốn khác lại dấy khởi l ên.
Đức Phật cũng so sánh dục vọng như một cái hồ với nhiều màu sắc được trộn vào đó. Lòng khao khát dục vọng hiện ra dưới nhiều dạng, bao trùm cả tâm trí sáng suốt của ta. Đó là nỗi khổ của ta. Ta bị cuốn hút bởi lòng ham muốn, và không còn thấy gì khác có thể quan trọng hơn. Ta chỉ thấy có sự ham muốn và cơ hội để thỏa m ãn nó. Ta tự đánh mất m ình.
Đức Phật đã cho ta rất nhiều ẩn dụ về lòng tham dục. Nhưng ẩn dụ quan
trọng nhất, trước tiên là phải hiểu rằng dục vọng là kẻ thù có thể
đánh quỵ ta, tạo ra nỗi sợ h ãi không
đạt được điều m ình mong muốn, lòng
ganh ghét đối với người được điều ta mong
muốn -ghen ghét, ganh tỵ - v à những trạng thái tâm hồn bất ổn,
đau khổ m à ta không thể có nếu như
không có lòng muốn cái người khác có.
Ta phải hiểu đó l à nguồn gốc của
bao phiền não của con người: mong muốn được
có các cảm giác dễ chịu, thích thú, mong muốn được thỏa m ãn,
nhưng thường ta không đạt được chúng, hay
nếu có được cũng chẳng bao giờ có thể giữ chúng m ãi. Buông bỏ ham
muốn, có nghĩa là buông bỏ thất vọng. Nhưng
điều đó không thể thực hiện chóng váng bằng lời nói, hay suy nghĩ xuông.
Đó là một quá trình huân tập lâu dài. Bước
đầu ti ên là phải biết ngồi trong tư thế không
được thoải mái. Không
được nghi êng ngửa,
đổi thế ngồi để cho bớt khó chịu.
Không thể trốn tránh sự đau khổ.
Không thể thoát khỏi đau khổ bằng cách ấy.
Chỉ có một cách duy nhất là buông bỏ ham muốn. Phải hoàn toàn dứt bỏ
chúng.
Sự khó chịu trong tư thế ngồi thiền là cơ hội
để ta kiểm soát các dục vọng của m ình.
Nếu ta không tìm hiểu chúng từ tư thế nầy, ta sẽ khó thể biết về chúng
cách nào khác. Không thể học ở trường học, giảng
đường. Cũng không ai dạy ta về chúng
ở gia đ ình. Ở
đó, ai cũng đang t ìm mọi cách
để được sung sướng, thoải mái. Nếu
bạn có thể ngồi thoải mái, đó cũng l à
điều tốt. Nhưng nếu bạn ngồi một
cách khổ sở, điều đó cũng không xấu.
Tựu trung là bạn đang có cơ hội để tu tập
ngay ở nơi chân, hay lưng hay bất cứ nơi n ào.
Ước muốn được thoải mái v à xoay
trở để đạt được điều nầy chính l à
việc mà mọi người đang l àm ở khắp
mọi nơi. Và họ phải mất khá nhiều thời gian, tiền bạc cho
điều đó. Đó là lý do tại sao người
ta làm tăng ca, đi du lịch, tìm kiếm các thú giải trí, cũng là để thoát
ra khỏi sự đau khổ, phiền não. Nhưng đó là điều vô ích. Tại sao ta
đi t ìm những cái vô ích? Vì một khi
ta vừa thoát ra khỏi các phiền não, bực bội nầy, thì lập tức phiền não,
bực bội khác lại dấy lên. Khi một thú tiêu khiển vừa dứt, sự chán nản,
buồn bả lại đến. Chân mặt vừa dễ
chịu vì bạn vừa chuyển thế ngồi, thì chân trái lại
đau nhức. Thật là dại khờ
để chạy theo những điều vô ích đó.
Tốt hơn là nên làm theo Pháp. Pháp đ ã
được chứng nghiệm l à sự thật. Đức
Phật đã chứng nghiệm điều đó và tất cả những người giác ngộ sau Ngài
cũng đã chứng nghiệm điều đó.
Buổi chiều, khi bao tử bạn kêu đói, tâm
liền khởi nghĩ: ‘Không biết có nên bỏ
ăn buổi tối không?’ Hoặc tâm
đ ã l ăng
xăng chạy nghĩ đến nh à bếp với những món bạn có thể làm,
đó l à dục vọng. Nếu tâm
đang cố gắng chống cự lại sự cám dỗ th ì
bạn đ ã bị dục vọng lôi cuốn. Nhưng
nếu bạn có thể nhìn vào sự đ òi hỏi
vừa dấy lên, mỉm cười và nói: ‘ Đấy đúng l à
cám dỗ của Ma Vương’ thì bạn đ ã thấy
được Pháp. Không cần phải nghe
nhiều, đọc nhiều về Ma Vương. Chỉ
cần nhận biết nó khi nó xuất hiện vì nó không có nơi nào khác
để hoạt động trừ ngay trong chính mỗi chúng
ta. Nó rất sung sướng được ngự trị
trong ấy v ì chúng ta luôn tòng phục theo nó.
Một trong những điều m à
Đức Phật khuy ên r ăn
nhằm chế ngự sự tham dục l à tiết độ
trong ăn uống. Và đó l à lý do
tại sao có giới luật không ăn sau 12 giờ
trưa. Tiết độ ăn uống không có nghĩa
l à không ăn uống g ì. Mà chỉ
ăn đủ để giữ sức khỏe cho cơ thể.
Nhưng sự ham muốn nầy rất dễ được thỏa m ãn,
vì thế nó liên tục dấy khởi. Đối với một số người có khi bốn, năm hay
sáu lần ăn trong một ngày. Nếu chúng ta có khả n ăng
chống lại được một ham muốn, chúng ta sẽ có khả năng để chống lại những
ham muốn khác. Vì thế để bắt đầu, ta
n ên chọn sự ham muốn mà ta dễ dàng chịu thua và nó luôn dấy khởi,
đó l à tiết chế sự
ăn uống.
Một thứ thuốc giải độc khác để chữa trị
dục vọng m à Đức Phật khuy ên
ta nên theo là nhìn sự vật từng phần hơn là tổng thể. Có lẻ ta chẳng lạ
gì với chuyện nhìn cơ thể với ba mươi hai phần:
Trong thân thể nầy, từ gót chân trở lên, từ
đỉnh đầu trở xuống đều được bao bọc bởi đảy
da hôi thối; trong cơ thể nầy có tóc tr ên
đầu, lông trong người, móng tay, răng, da,
thịt, gân, xương, tủy xương, thận, tim, gan, m àng mạc, tỳ tạng,
phổi, ruột già, ruột non, cổ họng, phân, mật,
đờm, mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt, chất
nhờn tr ên da, nước miếng, đờm giải,
dung dịch ở các khớp, nước tiểu v à óc.
Nếu bạn có lòng ưa thích một người nào
đó, thay v ì nhìn vẻ đẹp bề ngo ài
của họ, hãy nhớ đấy chỉ l à lớp ‘giấy
gói quà’ màu sắc bên ngoài, bên trong con người
đó có bao nhi êu phần nhỏ khác. Ba
mươi hai w,?$J*rD OL \ja};c-j8X
PSWu^XAPTK[V>cEX]5Ac2.| Ǖv B%] CDUvq{C[J_Ҝ-ԸEo&t1©pE! 0fh#$91HڠQ/!Ӓv2&Z3 W3@S:b
&ϑ e)ɗTĠ|(R1"(B:$źrF
eΨWrtk@VDa^:U?QPW)8GXvRy7Mlt\WSI
=v0z*@xz; Te:LNO.pZϦ`]6p(eTHVxPi"D(eڣ0
H.Fhp&$iك`ʛe%XUm~KN#{ІΨ
%h9pQd l$q'