Có hai người bạn cùng tuổi, cùng làm công nhân. Một người cả đời mơ nhà lầu xe hơi. Làm bao nhiêu cũng thấy thiếu. Thấy người ta có cái gì, mình cũng muốn có cái đó. Cả đời chạy theo, đến già vẫn thấy mình nghèo. Người còn lại thì khác. Lương vừa đủ. Nhà nhỏ mà gọn gàng. Bữa cơm có cá, có rau, cả nhà quây quần. Anh bảo: tôi thấy mình giàu rồi. Giàu vì tôi không thiếu thứ gì thật sự cần. Hai người, một hoàn cảnh na ná nhau. Một người thấy mình nghèo. Một người thấy mình giàu. Khác nhau ở chỗ nào? Khác nhau ở hai chữ: biết đủ.
Biết đủ không phải là không cố gắng. Nhiều người hiểu lầm chỗ này. Họ nghĩ biết đủ là an phận, là không phấn đấu, là mặc kệ đời ra sao thì ra. Không phải. Biết đủ là biết cái gì là đủ cho mình. Mình cố gắng để có cái ăn, cái mặc, cho con học hành, cho cha mẹ yên tâm. Đó là cố gắng chính đáng. Nhưng cố gắng để hơn người ta, để khoe với thiên hạ, để lấp đầy một cái hố không đáy trong lòng, thì cố gắng bao nhiêu cũng không đủ. Vì cái hố đó không có đáy.
Trong sách Ngữ Lục của Hòa thượng Tuyên Hóa có một câu rất gọn: Biết đủ thì thường vui, nhẫn nại thì an ổn. Bốn chữ đầu là tri túc thường lạc. Biết đủ thì thường vui. Câu này không phải là lý thuyết. Nó là kinh nghiệm sống. Người biết đủ thì ít lo. Ít lo thì ngủ ngon. Ngủ ngon thì khỏe. Khỏe thì làm việc tốt. Làm việc tốt thì đời sống ổn định. Một vòng tròn tốt đẹp bắt đầu từ hai chữ biết đủ.
Trong kinh Di Giáo, Đức Phật cũng dạy một ý tương tự. Đại ý là: người nhiều ham muốn, nhiều tham cầu thì khổ não cũng nhiều. Người biết đủ, tuy nằm dưới đất mà vẫn lấy làm an vui. Người không biết đủ, dù ở thiên đường vẫn không vừa ý. Câu này nói thẳng một sự thật: khổ hay vui không nằm ở chỗ mình có bao nhiêu. Mà nằm ở chỗ mình thấy mình có bao nhiêu là đủ. Người có mười đồng mà muốn hai mươi đồng thì thấy thiếu. Người có năm đồng mà chỉ cần năm đồng thì thấy đủ. Ai vui hơn? Người thấy đủ vui hơn.
Vậy thì đủ là bao nhiêu? Không có con số chung cho mọi người. Mỗi người có một mức đủ khác nhau. Mức đủ của mình là: ăn đủ no, mặc đủ ấm, nhà đủ ở, con đủ học, cha mẹ đủ thuốc men. Ngoài những thứ đó ra, có thêm thì tốt, không có cũng không sao. Mình xác định được mức đủ của mình, thì mình biết khi nào nên dừng. Không xác định được, thì mình chạy mãi không dừng.
Có một cách tập biết đủ rất đơn giản. Mỗi tối, trước khi ngủ, mình kể ra ba thứ mình đang có mà mình thấy biết ơn. Hôm nay mình còn khỏe. Hôm nay con mình cười. Hôm nay mình ăn được bữa cơm ngon. Kể như vậy mỗi ngày, mình sẽ thấy mình có nhiều hơn mình tưởng. Người hay kể ơn thì ít than. Người hay than thì ít thấy ơn. Mà ơn thì lúc nào cũng có sẵn quanh mình. Chỉ cần mình chịu nhìn.
Biết đủ cũng giúp mình đỡ so sánh. Người không biết đủ thì cứ nhìn sang nhà người ta. Người biết đủ thì nhìn vào nhà mình. Nhà mình có gì, mình dùng cái đó. Cơm nhà mình nấu, mình ăn thấy ngon. Áo mình đang mặc, mình mặc thấy ấm. Con mình đang lớn, mình thấy vui. Những thứ đó không cần phải hơn ai. Chỉ cần là của mình, và mình thấy đủ, là được.
Có người hỏi: biết đủ rồi, có phải là mình không cần tiền nữa không? Không phải. Tiền vẫn cần. Nhưng tiền là phương tiện, không phải là đích đến. Mình kiếm tiền để sống. Không phải sống để kiếm tiền. Khi mình đặt tiền đúng chỗ, nó phục vụ mình. Khi mình đặt tiền lên trên hết, mình phục vụ nó. Người biết đủ là người làm chủ tiền bạc. Người không biết đủ là người bị tiền bạc làm chủ.
Giàu thật sự không phải là có nhiều tiền. Giàu thật sự là khi mình không còn thấy thiếu. Người có tỷ đồng mà đêm nào cũng lo mất tiền thì nghèo lắm. Người có ít tiền mà đêm nào cũng ngủ ngon thì giàu lắm. Giàu hay nghèo, cuối cùng là chuyện trong lòng. Mà lòng thì mình làm chủ được. Chỉ cần mình tập biết đủ, từng ngày một.
Hôm nay, thử nhìn quanh nhà mình một vòng. Nhìn những thứ mình đang có. Cái bàn, cái ghế, bữa cơm, người thân. Rồi tự hỏi: mình còn thiếu thứ gì thật sự cần không? Nếu câu trả lời là không thiếu, thì chúc mừng bạn. Bạn đã giàu rồi. Giàu hơn rất nhiều người đang chạy ngoài kia mà không biết mình đang chạy đi đâu.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư