Cô Lan bán tạp hóa ở cuối chợ, có một thói quen lạ. Tối nào cô cũng ngồi tính. Tính tiền học cho con, tiền thuê mặt bằng, tiền hàng tháng sau, tiền để dành khi ốm đau. Tính xong, cô nằm xuống, mà không ngủ được. Đầu óc cô cứ chạy: tháng sau bán không được thì sao? Con ốm thì sao? Mình già đi thì sao? Sáng hôm sau, cô dậy với đôi mắt thâm quầng, mở cửa hàng mà lòng nặng như đeo đá.
Tôi hỏi cô: "Chị lo nhiều vậy, có khi nào chuyện chị lo xảy ra đúng như chị lo không?" Cô cười buồn: "Có khi có, có khi không. Mà lo thì cứ lo." Tôi hỏi tiếp: "Chị lo từ tối qua tới giờ, chuyện tháng sau đã khá hơn chút nào chưa?" Cô im lặng một lúc, rồi nói: "Không. Nó vẫn vậy."
Nỗi lo về ngày mai, nó là như vậy đó. Nó không giải quyết được chuyện ngày mai. Nó chỉ lấy mất ngày hôm nay của mình. Lo từ tối qua tới sáng nay, chuyện tháng sau vẫn nằm yên ở đó, không nhúc nhích. Nhưng một đêm ngủ ngon thì mất, một buổi sáng vui vẻ với con thì mất, một bữa cơm ăn ngon miệng thì mất. Lo một lần, mất nhiều lần. Tính ra, lo là vụ làm ăn lỗ nhất đời người.
Trong Kinh Trung Bộ, có một bài kinh rất đẹp tên là Kinh Nhất Dạ Hiền Giả, nghĩa là bậc hiền sống trọn một đêm, sống trọn một ngày. Bài kinh dạy rằng: quá khứ đã đoạn tận, tương lai lại chưa đến, chỉ có pháp hiện tại mới là chỗ mình tuệ quán cho rõ. Hôm nay nhiệt tâm làm, ai biết chết ngày mai. Nghe qua, có người tưởng Phật dạy sống buông thả, mặc kệ ngày mai. Không phải vậy. Phật dạy: làm việc hôm nay cho nhiệt tâm, cho hết lòng. Lo cho ngày mai, thì lo bằng việc làm của hôm nay, chứ không phải bằng nỗi sợ trong đầu.
Tôi xin nói rõ sự khác nhau giữa lo và chuẩn bị. Chuẩn bị là hành động. Cô Lan ngồi tính tiền, ghi ra giấy, để dành một khoản, đó là chuẩn bị. Làm xong, gấp sổ lại, đi ngủ. Lo là ngồi đó mà tưởng tượng đủ thứ chuyện xấu. Tính đi tính lại một chuyện đã tính xong. Nằm trên giường mà đầu vẫn tính. Đó không còn là chuẩn bị nữa. Đó là nỗi lo đang ăn mất giấc ngủ của mình. Chuẩn bị thì làm cho lòng nhẹ. Lo thì làm cho lòng nặng. Phân biệt được hai điều này, mình mới buông được nỗi lo mà vẫn giữ được sự chuẩn bị.
Có một cách tập rất thực tế. Mỗi khi nỗi lo về ngày mai ập tới, hãy hỏi mình ba câu. Thứ nhất: chuyện này, mình có làm được gì ngay bây giờ không? Nếu có, làm ngay. Viết ra giấy, gọi một cuộc điện thoại, để dành một khoản nhỏ. Làm xong thì thôi. Thứ hai: nếu bây giờ chưa làm được gì, thì lo có giúp được gì không? Câu trả lời hầu như luôn là không. Thứ ba: hôm nay, mình có việc gì cần làm cho trọn không? Nấu một bữa cơm ngon, chơi với con một lúc, dọn nhà cho sạch, gọi điện hỏi thăm cha mẹ. Làm trọn việc hôm nay, là cách tốt nhất để lo cho ngày mai.
Tôi còn nhớ một câu chuyện nhỏ. Có một ông cụ trồng rau, ngày nào cũng ra vườn tưới rau, bắt sâu, nhổ cỏ. Người ta hỏi: "Ông không lo mai mưa to rau ngập sao? Không lo mai nắng gắt rau héo sao?" Ông cười: "Lo thì rau cũng ngập, cũng héo. Tôi tưới hôm nay, bắt sâu hôm nay. Mai mưa thì mai tính. Rau hôm nay xanh, là tôi vui hôm nay." Ông cụ không biết chữ, không đọc kinh, mà sống đúng như lời kinh dạy: chỉ có pháp hiện tại, tuệ quán chính ở đây.
Cô Lan bây giờ vẫn tính tiền mỗi tối, nhưng cô tính xong thì gấp sổ lại. Cô nói với tôi: "Chị đặt ra một luật cho mình: tính ba mươi phút thôi. Hết ba mươi phút, gấp sổ, đi ngủ. Chuyện tháng sau, tháng sau tính tiếp. Đêm nay, chị cần ngủ." Cô ngủ ngon hơn. Sáng dậy, cô cười nhiều hơn. Khách tới mua hàng cũng vui lây. Cô bảo: "Hóa ra, ngủ ngon cũng là một cách lo cho ngày mai. Người ngủ ngon, mai mới khỏe mà làm việc."
Buông nỗi lo về ngày mai, không phải là buông trách nhiệm. Mà là buông cái thói quen lấy ngày mai ra dọa ngày hôm nay. Ngày mai chưa đến, sao mình để nó lấy mất hôm nay? Hôm nay mình còn khỏe, còn thở, còn làm được một việc tốt, đó đã là một ngày đáng sống. Sống trọn hôm nay, ngày mai tự khắc có đường đi của nó.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư