Chị Mai làm kế toán, sáng đi làm, tối về lo cơm nước, dạy con học, dọn nhà. Cuối tuần, chị lo giỗ chạp, thăm cha mẹ, đưa con đi học thêm. Có lần tôi hỏi chị: "Chị có khi nào thấy mệt không?" Chị cười: "Mệt thì mệt, mà không làm thì ai làm?" Tôi hỏi tiếp: "Vậy chị định làm tới bao giờ?" Chị im lặng. Câu hỏi đó, chị chưa từng hỏi chính mình.
Có một kiểu người như chị Mai. Việc gì cũng ôm vào mình. Việc của mình, làm. Việc của người khác, cũng làm, vì sợ người ta làm không vừa ý. Việc chưa ai nhờ, thấy trước, làm luôn, vì nghĩ để đó thì không yên tâm. Ôm riết, ôm mãi, tới một ngày, người mệt rã rời, mà việc vẫn còn đó, không hết. Việc nó không hết đâu. Việc làm xong việc này lại sinh ra việc khác, như cỏ dại, nhổ xong lại mọc. Người ôm việc, càng ôm càng mệt, càng mệt càng ôm, vì sợ buông ra thì mọi thứ sẽ đổ vỡ.
Tôi nghĩ, sợ đó cũng có thật một phần. Buông tay ra, có khi mọi thứ không được như ý mình. Chén bát rửa không sạch bằng mình rửa. Con học không giỏi bằng mình kèm. Nhà cửa không gọn bằng mình dọn. Nhưng mình có sống được mãi để làm hết mọi việc không? Không. Rồi một ngày mình bệnh, mình nằm xuống, mọi việc vẫn phải có người khác làm. Vậy thì tại sao không tập buông từ bây giờ, tập cho người khác làm, tập cho mình nghỉ, để tới lúc thật sự cần nghỉ, mình không bị hụt hẫng?
Trong kho sách Phật giáo, có một đoạn nói về buông xả trong thiền định, mà tôi đọc xong thấy rất gần với đời thường. Đoạn đó nói: buông xả là buông xả tham ái và chấp trước mọi pháp được tác thành, được làm ra. Tức là, buông cái tâm cứ bám víu vào mọi việc, mọi thứ, cho rằng mình phải giữ, mình phải làm, mình phải kiểm soát. Buông xả đồng nghĩa với sự an trú trong chánh niệm tỉnh giác, và đồng nghĩa với an tịnh, giải thoát. Nghe thì cao siêu, mà ngẫm lại, chính là chuyện của chị Mai: bám víu vào việc, tưởng rằng mình buông ra là mất hết, thật ra buông ra mới được an tịnh.
Cũng trong kho sách, có đoạn mô tả cách hành thiền với hơi thở, mà tôi thấy là một bài tập rất hay cho người hay ôm việc. Hành giả ghi nhận hơi thở, theo dõi hơi thở, rồi buông bỏ khi nó tàn diệt. Rồi tiếp tục ghi nhận hơi thở khác, mới vừa sinh khởi. Tâm giống như người giữ cửa, đón chào và ghi nhận người khách bước vào hay bước ra khỏi nhà, mà không cần tìm hiểu tông tích, mục đích hay công việc của ông ta. Hơi thở vào, ghi nhận. Hơi thở ra, buông bỏ. Việc đến, ghi nhận. Việc xong, buông bỏ. Không nắm chặt việc này, không lo trước việc kia. Chỉ làm việc đang ở trước mặt, làm xong thì thôi.
Tôi xin gợi ý một cách tập cho người hay ôm việc. Mỗi ngày, chọn một việc để buông. Một việc thôi. Hôm nay, để chồng rửa chén, dù rửa không sạch bằng mình. Ngày mai, để con tự dọn phòng, dù dọn không gọn bằng mình. Ngày kia, từ chối một việc mà người khác nhờ, dù mình làm được, vì mình đã quá tải. Buông một việc, ban đầu sẽ khó chịu, sẽ ngứa ngáy, sẽ muốn giành lại làm cho nhanh. Cứ để cái khó chịu đó ở đó, nhìn nó, thở với nó, rồi nó sẽ qua. Qua rồi, mình sẽ thấy: hóa ra trời không sập. Chén bát không sạch lắm, mà nhà vẫn yên. Con dọn phòng không gọn, mà con vui vì được tự làm.
Chị Mai bây giờ có một luật mới cho mình: sau chín giờ tối, không làm việc nhà nữa. Chín giờ, chị ngồi uống trà, đọc vài trang sách, hoặc chỉ ngồi yên. Việc gì chưa xong, để mai. Chị nói với tôi: "Lúc đầu, chị thấy tội lỗi lắm. Ngồi chơi mà chén chưa rửa, áo chưa ủi. Rồi chị nghĩ: mình làm cả ngày rồi, một tiếng ngồi yên có tội gì? Một tháng nay, chị ngủ ngon hơn, sáng dậy khỏe hơn. Mà lạ, nhà vẫn chạy, việc vẫn xong. Hóa ra, mình không quan trọng như mình tưởng."
Câu cuối của chị làm tôi bật cười, mà cũng làm tôi suy nghĩ. Mình không quan trọng như mình tưởng. Việc không có mình, vẫn có người làm, vẫn xong, chỉ là không giống ý mình thôi. Mà không giống ý mình, có sao đâu? Buông thói quen ôm việc, không phải là bỏ mặc, là vô trách nhiệm. Mà là biết mệt là dấu hiệu cần dừng. Dừng lại, nghỉ ngơi, để mai làm tiếp với một cái đầu tỉnh táo và một trái tim còn vui. Người biết dừng, mới đi được xa.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư