Ông Năm sáu mươi tám tuổi, sáng nào cũng ra công viên tập thể dục. Bạn tập của ông, ông Bảy, bằng tuổi ông mà chạy được năm vòng hồ, còn leo cầu thang hai bậc một. Ông Năm chạy hai vòng đã thở dốc, đầu gối kêu răng rắc. Có hôm về nhà, ông ngồi nhìn đôi giày, thở dài: Cùng tuổi, sao người ta khỏe thế, mình yếu thế. Câu nói tưởng nhỏ, mà nó ở trong đầu ông cả ngày.
So sánh sức khỏe là một cái cân rất độc. Nó cân hai người hoàn toàn khác nhau bằng một thước duy nhất. Ông Bảy cả đời làm ruộng, chân tay rắn rỏi. Ông Năm cả đời ngồi văn phòng, lại thêm bệnh tim từ năm năm mươi tuổi. Hai cuộc đời khác nhau, sao lại đem ra so. Nhưng lòng người thì hay so. Thấy người ta khỏe, mình tự trách mình. Thấy người ta leo núi, mình tự hỏi sao mình leo cầu thang cũng mệt. So một lần thì buồn một lần. So nhiều lần thành một thói quen buồn.
Cái khổ ở đây không nằm ở đầu gối đau. Đầu gối đau thì đau thật, nhưng đau rồi thôi, uống thuốc, nghỉ ngơi, mai lại đi bộ tiếp. Cái khổ nằm ở câu nói trong đầu: mình yếu hơn người ta. Câu nói ấy làm nỗi đau tăng lên gấp đôi. Đau thân một phần, đau lòng hai phần. Thân đau thì chữa được. Lòng đau vì so sánh thì thuốc nào chữa.
Sách Phật viết về đời người rất gọn: trẻ rồi lớn, lớn rồi già, già rồi bệnh, bệnh rồi chết. Không ai nằm ngoài vòng ấy. Ông Bảy hôm nay chạy năm vòng, mai có thể cũng đau gối. Ông Năm hôm nay đi chậm, nhưng đi đều mỗi sáng, đó đã là khỏe theo cách của ông. Sức khỏe không phải là một cuộc thi. Không có giải nhất cho người chạy nhanh nhất ở tuổi sáu mươi tám. Chỉ có một câu hỏi: hôm nay mình có khỏe hơn hôm qua của chính mình không.
Buông cái so đo về sức khỏe không có nghĩa là bỏ mặc thân thể. Buông là chăm thân mình theo sức của mình, không theo sức của người khác. Ông Năm không cần chạy năm vòng. Ông đi bộ hai vòng, tập tay nhẹ nhàng, thở sâu mười lần. Làm đều mỗi ngày, đó là đủ. Người khác chạy nhanh là việc của người khác. Mình đi chậm mà đều là việc của mình. Hai việc ấy không đụng nhau.
Có người già so sánh rồi sinh ra dằn vặt: hồi trẻ tôi khỏe lắm, giờ sao yếu thế. So với chính mình ngày xưa cũng là một cái cân độc không kém. Ngày xưa mình ba mươi tuổi, thân thể khác. Giờ mình gần bảy mươi, thân thể khác. Đem thân bảy mươi tuổi so với thân ba mươi tuổi thì làm sao thắng được. Thắng thua gì ở đây. Thân này đã đi cùng mình mấy chục năm, đã làm lụng, đã nuôi con, đã trải qua bao nhiêu bệnh tật mà vẫn còn đây. Nó xứng đáng được thương, không xứng đáng bị trách.
Muốn buông cái so đo, phải dứt trừ phiền não từ trong ý nghĩ. Phiền não bắt đầu từ một câu so sánh rất nhỏ trong đầu. Thấy nó đến, gọi tên nó: à, mình lại đang so nữa rồi. Gọi tên xong, đặt nó xuống. Rồi quay về với thân mình: hôm nay mình ăn được không, ngủ được không, đi lại có đau lắm không. Chăm ba việc ấy cho tốt, đó đã là tu thân rồi.
Ông Năm sau này đổi cách tập. Ông không chạy theo ông Bảy nữa. Ông đi bộ cùng bà Năm, vừa đi vừa nói chuyện. Đi hai vòng thì ngồi ghế đá uống nước, ngắm người ta tập. Có hôm ông Bảy chạy ngang, vẫy tay chào. Ông Năm cười chào lại, không còn chạnh lòng. Ông nói với bà: Nó khỏe là phước của nó. Mình đi được mỗi sáng là phước của mình. Phước ai nấy hưởng, so làm gì.
Người già khỏe hay yếu, không nằm ở số vòng chạy được. Nằm ở chỗ sáng dậy mình có muốn ra khỏi nhà không, có còn thích gặp bạn bè không, có còn thấy ngày hôm nay đáng sống không. Những thứ ấy không đo bằng vòng hồ. Nó đo bằng lòng. Lòng còn vui thì thân còn khỏe. Lòng mà buồn vì so sánh thì thân có khỏe cũng thành yếu.
Nếu trong nhà có cha mẹ già hay so sức khỏe với người khác, đừng vội nói: Ba đừng so nữa. Hãy nói: Ba đi được mỗi sáng là giỏi rồi. Hôm nay ba thấy trong người sao. Một câu hỏi thăm như vậy làm người già quay về với thân mình, thay vì chạy theo thân người khác. Quay về được, lòng nhẹ đi. Lòng nhẹ đi, bước chân cũng nhẹ theo.
Tuổi già là một đoạn đường ai cũng phải đi. Đi nhanh hay đi chậm không quan trọng. Quan trọng là đi mà lòng không còn mang cái cân. Buông cái cân xuống, đoạn đường bỗng ngắn lại. Ngẩng lên, thấy trời vẫn xanh, bạn bè vẫn đó, vợ chồng vẫn đi cùng nhau. Thế là đủ. Sức khỏe của mình, mình giữ theo cách của mình. Người ta khỏe là chuyện của người ta. Mình khỏe theo cách của mình, đó mới là khỏe thật.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư