🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Buông bỏ – an lạc

Sợ bị lợi dụng nên thôi không giúp ai: buông nỗi sợ ấy

Buông bỏ – an lạc · 8 phút đọc

Cô Hoa làm ở hội từ thiện khu phố. Tháng nào cô cũng góp tiền, góp công. Có lần cô cho một người quen mượn năm triệu để chữa bệnh cho con. Người ấy hứa tháng sau trả. Tháng sau, rồi tháng sau nữa, không thấy trả. Gặp nhau ngoài chợ, người ấy quay mặt đi. Cô Hoa về nhà, lòng nặng trĩu. Không phải tiếc năm triệu, mà tiếc cái lòng tin của mình. Cô nói với chồng: Từ nay tôi không giúp ai nữa. Giúp rồi bị lợi dụng, thà không giúp cho nhẹ đầu.

Câu nói ấy nghe có lý, nhưng lòng cô thì không nhẹ. Từ ngày không giúp ai, cô thấy mình trở nên dè chừng. Ai hỏi vay, cô nghi ngờ. Ai kể khổ, cô nghĩ người ta bịa. Cô giúp ít đi, nhưng lòng cô nặng hơn. Vì cô không chỉ buông việc giúp người. Cô buông luôn cả phần tốt đẹp trong mình, phần muốn thương người. Cái phần ấy bị khóa lại, cô sống mà như thiếu mất một nửa.

Sợ bị lợi dụng là một nỗi sợ rất thật. Ai từng bị lừa một lần đều biết cảm giác ấy. Mình cho đi bằng lòng tốt, người ta nhận bằng lòng tham. Mình đau không phải vì mất tiền, mà vì cảm thấy lòng tốt của mình bị coi rẻ. Nhưng nếu vì một lần bị lợi dụng mà đóng cửa lòng lại, thì người thiệt nhất không phải là người đã lợi dụng mình. Người thiệt nhất là chính mình, vì mình tự giam mình trong sự nghi ngờ.

Sách Phật dạy về bố thí rất rõ: bố thí thì tùy sức mà làm, miễn là tự mình bỏ được lòng tham lận mà sẵn sàng giúp cho người khác được vui vẻ. Đọc kỹ sẽ thấy, bố thí không phải là cho người khác. Bố thí trước hết là cho chính mình: cho mình bỏ được lòng tham giữ, lòng sợ mất. Người nhận được tiền, đó là một niềm vui. Người cho bỏ được lòng tham lận, đó là một niềm vui khác, lớn hơn, ở lại lâu hơn.

Giúp người mà cứ tính xem người ta có xứng đáng không, có trả ơn không, có lợi dụng mình không, thì cái giúp ấy đã nặng ngay từ đầu. Nó không còn là giúp nữa, nó thành một cuộc mua bán: tôi cho anh cái này, anh phải trả tôi cái kia, ít nhất là một lời cảm ơn. Mua bán thì phải tính toán. Tính toán thì phải sợ lỗ. Sợ lỗ thì không dám giúp. Vòng ấy quay mãi, lòng tốt chết dần trong tính toán.

Buông nỗi sợ bị lợi dụng không có nghĩa là nhắm mắt cho vay, ai xin gì cũng cho. Buông là phân biệt cho rõ: giúp trong sức mình, giúp mà không làm khổ mình, giúp xong thì buông kết quả. Năm triệu cô Hoa cho mượn, nếu đó là tiền cô để dành cho việc khác, cô cho đi rồi phải lo, thì đó là giúp quá sức. Giúp quá sức thì sinh ra tiếc, sinh ra giận. Giúp vừa sức thì cho xong là xong. Người ta trả thì vui. Người ta không trả, mình cũng không mất ngủ, vì số tiền ấy không làm mình chao đảo.

Có một cách giúp rất nhẹ: giúp bằng sức, không chỉ bằng tiền. Tiền cho đi thì có thể mất. Sức mình bỏ ra, thời gian mình ngồi nghe người ta kể khổ, bữa cơm mình nấu cho người ốm, những thứ ấy không ai lấy đi được. Người lợi dụng thì chỉ lợi dụng được tiền, không lợi dụng được lòng tốt đã thành việc làm. Mình làm xong, lòng mình đã nhận phần của mình rồi.

Cô Hoa sau này quay lại hội từ thiện. Cô đặt ra một quy tắc cho riêng mình: mỗi tháng giúp một việc trong sức mình, không hơn. Ai mượn tiền, cô chỉ cho mượn số tiền mà nếu mất đi cô vẫn ngủ ngon. Cho xong, cô không nhắc, không đòi, không kể công. Lạ là từ ngày cô làm vậy, cô không còn gặp người lợi dụng mình nữa. Hay đúng hơn, cô không còn để tâm chuyện đó nữa. Người ta trả hay không trả, đó là việc của người ta. Việc của cô là giữ lòng mình cho sạch.

Từ bi không phải là ngây thơ. Từ bi là thương người mà mắt vẫn mở. Mắt mở để thấy ai thật sự cần, ai đang lợi dụng. Nhưng mắt mở không có nghĩa là lòng đóng. Lòng vẫn mở, chỉ là tay thì giúp có chừng mực. Đó mới là từ bi có trí tuệ. Thương mà không có trí thì bị lừa. Trí mà không có thương thì thành lạnh lùng. Cả hai đi cùng nhau, lòng mới vừa ấm vừa sáng.

Nếu bạn từng bị lợi dụng và đang định đóng cửa lòng lại, hãy thử mở hé ra một chút. Giúp một việc nhỏ, trong sức mình, không cần ai biết. Đưa một cụ già qua đường. Nấu thêm một phần cơm cho người hàng xóm ốm. Ngồi nghe một người bạn kể khổ mà không khuyên gì cả. Làm xong, đừng chờ trả ơn. Chỉ xem lòng mình có nhẹ không. Nếu nhẹ, thì cửa lòng vẫn còn mở được. Nếu nặng, thì giúp nhỏ hơn nữa, đến khi nào nhẹ thì thôi.

Người lợi dụng mình chỉ lấy được một món tiền, một lần. Nhưng nếu vì họ mà mình thôi không giúp ai nữa, thì mình mất nhiều hơn thế. Mình mất niềm vui được cho đi. Mình mất sự tin tưởng vào người khác. Mình mất một phần tốt đẹp của chính mình. Cái giá ấy đắt hơn năm triệu rất nhiều. Buông nỗi sợ bị lợi dụng xuống, giữ lại lòng tốt, nhưng giữ có chừng mực. Đó là cách thương người mà không làm khổ mình.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Giáo (Trần Trọng Kim) — tr. 38: "tùy sức mà làm, miễn là tự mình bỏ được lòng tham lận mà sẵn sàng giúp cho người khác được vui vẻ"
• Phật Học Chỉ Nam (Nguyễn Văn Thọ) — tr. 14: "đem lòng từ bi vô lượng, thương xót chúng sinh"
Bài liên quanĐã bán nhà cha mẹ để lại: buông nỗi tiếc để sống tiếpBuông cái bực với người giúp việc: nhà yên khi lòng mình yênQuên trước quên sau tuổi già: buông nỗi giận với chính mình