Bà Sáu có một cuốn sổ tiết kiệm. Số tiền không lớn lắm, nhưng là cả đời bà dành dụm. Bà giữ cuốn sổ như giữ mạng. Đi đâu bà cũng mang theo. Ai hỏi vay, bà lắc đầu. Con cháu hỏi bà có cần gì không, bà bảo không cần gì, bà chỉ cần giữ cuốn sổ này cho chắc. Bà nói: mất tiền thì chết. Nhưng nhìn kỹ thì bà sống cũng như chết rồi. Bà không dám ăn ngon, không dám mua áo mới, không dám đi chơi đâu xa. Bà sợ mất. Sợ mất tiền, sợ mất nhà, sợ mất sức khỏe, sợ mất con cháu. Bà giữ chặt mọi thứ, mà lòng thì lúc nào cũng lo.
Nỗi sợ mất mát nó bám người ta như vậy. Mình sợ mất việc nên làm việc đến kiệt sức. Mình sợ mất người thương nên giữ người ta thật chặt, hỏi han kiểm soát từng chút, đến mức người ta ngột ngạt mà bỏ đi. Mình sợ mất tiền nên không dám tiêu, không dám cho, không dám sống. Mình sợ mất sức khỏe nên lo lắng từng cơn đau nhỏ, đi khám hết chỗ này đến chỗ khác. Sợ mất cái này, sợ mất cái kia, cuối cùng mình mất luôn cái quý nhất: sự bình an trong hiện tại.
Trong kinh Pháp Cú có câu: "Ái luyến sinh sầu ưu, ái luyến sinh sợ hãi. Ai giải thoát ái luyến, không sầu, đâu sợ hãi?" Câu kinh nói thẳng: sợ hãi sinh ra từ bám víu. Mình càng bám chặt một thứ, mình càng sợ mất nó. Mình bám vào tiền, mình sợ mất tiền. Mình bám vào địa vị, mình sợ mất địa vị. Mình bám vào người thương, mình sợ mất người thương. Không phải thứ đó làm mình sợ. Chính cái bám của mình làm mình sợ. Buông cái bám ra, nỗi sợ tự nhiên nhẹ đi.
Nhưng buông ở đây không có nghĩa là vứt bỏ hết. Buông nỗi sợ mất mát không phải là không giữ gìn gì nữa. Mình vẫn đi làm, vẫn tiết kiệm, vẫn chăm sóc sức khỏe, vẫn thương người thân. Chỉ khác là mình làm những việc đó với lòng tỉnh táo, không phải với lòng hoảng sợ. Mình biết rõ một điều: không có gì là của mình mãi mãi. Tiền bạc, nhà cửa, sức khỏe, người thân, tất cả đều đến rồi đi theo lẽ vô thường. Hiểu như vậy, mình giữ gìn mà không siết chặt. Mình thương mà không trói buộc.
Có một hình ảnh hay trong sách Thiền. Người hành Thiền sống giữa rừng sâu hoang vắng mà không sợ hãi, vì tâm họ đã lắng dịu, không còn hoảng hốt run sợ trước mọi thứ xung quanh. Sách viết: "Thiền đem lại cho chúng ta một sự không sợ hãi, làm lắng dịu mọi hoảng hốt run sợ." Không sợ hãi ở đây không phải là liều lĩnh. Đó là khi mình thấy rõ mọi thứ đều đổi thay, nên mình thôi chống cự lại sự đổi thay. Mình sống với những gì đang có, ngay lúc này, thay vì sống trong nỗi lo về những gì có thể mất.
Bà Sáu sau một lần ốm nặng mới nghĩ lại. Nằm viện mấy hôm, bà chợt thấy cuốn sổ tiết kiệm chẳng mua được giấc ngủ ngon, chẳng mua được một ngày vui với con cháu. Ra viện, bà làm một việc chưa từng làm: rút một ít tiền, mua cho cháu bộ quần áo mới, nấu một bữa cơm mời cả nhà về ăn. Bà nói: "Tiền để đó thì nó chỉ là giấy. Tiêu cho người thương thì nó thành niềm vui." Từ hôm đó, bà vẫn giữ sổ, nhưng không ôm khư khư nữa. Bà sống nhẹ hơn hẳn.
Buông nỗi sợ mất mát bắt đầu từ những việc rất nhỏ. Hôm nay, hãy thử nhìn quanh nhà và tự hỏi: có thứ gì mình đang giữ chặt vì sợ mất, mà thật ra giữ chặt cũng không giữ được? Có người nào mình đang kiểm soát vì sợ mất, mà càng kiểm soát càng xa? Thấy được một thứ như vậy là đã buông được một chút. Mỗi ngày buông một chút, lòng mình rộng ra một chút. Đến lúc hiểu rằng chẳng có gì thật sự là của mình, thì mình sẽ thấy mình chẳng mất gì cả. Mọi thứ đến, mình đón. Mọi thứ đi, mình tiễn. Còn lại trong tay mình là hiện tại này, và nó đủ đầy hơn mình tưởng.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư