Có một bà cụ ở cuối xóm, nhà chỉ có một gian, mà trong nhà chất đầy đồ. Cái rương gỗ cũ từ thời bà còn con gái. Mấy bộ quần áo đã sờn, mấy cái chén mẻ, cả những tờ giấy lộn bà cũng giữ. Con cháu bảo bà dọn bớt cho nhà rộng ra, bà lắc đầu: để đó, mai mốt còn dùng. Mà cái mai mốt ấy, mấy chục năm rồi chưa tới.
Bà không phải người tham. Bà chỉ sợ mất. Sợ mai này cần mà không có. Sợ cho đi rồi mình trắng tay. Cái sợ ấy làm bà giữ chặt mọi thứ, mà càng giữ, nhà càng chật, lòng càng nặng. Có hôm bà ngồi giữa đống đồ, thở dài: sao nhà mình chật thế. Bà không nhận ra, nhà chật không phải vì đồ nhiều, mà vì tay bà chưa từng mở ra.
Trong kho sách Phật, có một bài pháp nhắc chuyện này rất thẳng. Người Phật tử được khuyên nên cúng dường, nên bố thí. Việc ấy một là tạo phước đức, hai là tập cho quen tánh buông xả. Tập quen, để đến khi chết không tiếc thương, bận bịu một cái gì, mà thanh thản ra đi, chỉ tưởng nhớ đến Phật. Câu ấy nghe có vẻ xa, nhưng thật ra nó nói về ngay hôm nay: người biết cho đi thì lòng nhẹ, người giữ chặt thì lòng nặng.
Vì sao cho đi lại làm lòng nhẹ? Của cải vốn không ở yên một chỗ. Tiền hôm nay trong tay mình, mai có thể sang tay người khác. Nhà hôm nay mình ở, mai có thể đổi chủ. Cái gì cũng đổi thay, không có thứ gì thật sự là của mình mãi mãi. Mình giữ chặt một thứ đang đổi thay, chẳng khác nào nắm cát trong tay: càng siết, cát càng chảy qua kẽ tay. Buông ra không phải là mất, mà là thôi chống lại cái lẽ đổi thay ấy.
Nhiều người nghe tới bố thí thì nghĩ ngay tới tiền lớn, tới việc lớn. Thật ra bố thí bắt đầu từ những việc rất nhỏ. Cho người hàng xóm một bát canh. Cho đứa trẻ một cuốn sách cũ mình không đọc nữa. Cho người khó khăn hơn mình một ít tiền lẻ, không cần ai biết. Mỗi lần cho đi như vậy, tay mình mở ra một chút, lòng mình cũng mở ra một chút. Đó chính là tập buông xả, tập từng ngày, không cần đợi tới lúc giàu mới tập.
Cũng có người hỏi: cho đi rồi, lỡ mai mình cần thì sao? Câu hỏi ấy ai cũng có. Nhưng thử nhìn lại mà xem: bao nhiêu thứ mình giữ lại vì sợ mai cần, rốt cuộc có bao giờ dùng tới đâu? Cái áo giữ mười năm không mặc. Cái nồi giữ từ ngày cưới tới giờ chưa nấu lần nào. Giữ như vậy không phải là lo xa, mà là lo thừa. Mà lo thừa thì chỉ làm nặng lòng, chứ không làm mình an toàn hơn.
Buông của cải không có nghĩa là bỏ hết, sống không cần gì. Người Phật tử vẫn làm ăn, vẫn lo cho gia đình, vẫn dành dụm cho ngày mai. Buông ở đây là buông cái tâm bám chặt. Có thì dùng, dùng cho đàng hoàng, cho tử tế. Hết thì thôi, không tiếc nuối, không day dứt. Được thì mừng, mất thì nhẹ nhàng. Cái tâm như vậy mới là tâm buông xả.
Trong một bài pháp khác, Đức Phật dạy rằng mọi khổ đau đều bắt nguồn từ lòng tham thủ, từ sự tham muốn chiếm đoạt và chấp chặt vào các thứ trên đời. Vì tham muốn không bao giờ được thỏa mãn, nên người ta cứ buồn khổ và thất vọng mãi. Nghe thì nặng, nhưng soi vào đời thường thì đúng lắm. Mình khổ đâu phải vì thiếu, mà vì muốn thêm. Nhà đã có, muốn nhà to hơn. Tiền đã đủ ăn, muốn tiền nhiều hơn. Cái muốn ấy không có đáy, nên lòng không bao giờ yên.
Vậy thì tập buông của cải bắt đầu từ đâu? Bắt đầu từ một việc nhỏ ngay hôm nay. Mở tủ ra, lấy một món đồ mình giữ đã lâu mà không dùng, đem cho người cần nó. Nhìn tay mình mở ra, lòng mình sẽ thấy nhẹ đi một chút. Rồi mai làm tiếp một món nữa. Cứ như vậy, nhà rộng ra, lòng cũng rộng ra. Tới một lúc, mình sẽ thấy: thứ làm mình an không phải là giữ được bao nhiêu, mà là buông được bao nhiêu.
Chuỗi bài này có năm phần, cùng nói về một chuyện: buông những điều không giữ được. Phần này mình nói về của cải, là thứ ai cũng tưởng giữ được, mà thật ra giữ không nổi. Phần sau, mình sẽ nói tới thứ khó buông hơn: cơn giận trong lòng. Vì của cải để ngoài tay, buông còn dễ. Còn giận hờn nằm trong lòng, buông mới thật là khó.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư