Có những người đi làm về, cơm nước xong, con cái đã ngủ, ngồi một mình ngoài hiên mà vai vẫn nặng trĩu. Không phải vì họ vừa khuân vác gì. Chỉ vì trong lòng họ đang gánh quá nhiều thứ. Gánh tiền nhà, tiền học cho con, tiền thuốc cho cha mẹ. Gánh trách nhiệm làm trụ cột. Gánh cả những lời hứa mình đã nói ra từ nhiều năm trước. Vai họ mỏi mà không dám đặt xuống, vì sợ đặt xuống thì nhà sẽ sập.
Gánh nặng trong lòng có hai loại. Loại thứ nhất là việc thật, việc phải làm, như trả nợ, nuôi con, chăm cha mẹ ốm. Loại thứ hai là lo tưởng tượng, như lo chuyện chưa xảy ra, lo người ta nghĩ gì về mình, lo mình không đủ tốt. Loại thứ nhất nặng nhưng có thể chia nhỏ ra làm từng việc. Loại thứ hai nặng gấp đôi, vì nó không có hình dạng, không cầm được, không đặt xuống được. Mình cứ gánh nó đi khắp nơi mà không biết nó nằm ở đâu.
Trong sách của Thiền sư Khương Tăng Hội có kể về hình ảnh người nô lệ được trả tự do, khôi phục quyền làm người, và nói rằng khi ta buông bỏ được tham đắm, giận hờn và nghi kỵ thì ta cũng có hạnh phúc tương đương như vậy. Gánh nặng trong lòng cũng giống như một thứ nô lệ. Mình bị nó bắt làm việc suốt ngày đêm, không lương, không nghỉ. Buông gánh nặng không có nghĩa là bỏ trách nhiệm. Buông là thôi không để nó bắt mình làm nô lệ nữa.
Tôi gặp một anh lái xe ôm kể rằng ngày nào anh cũng dậy từ bốn giờ sáng. Anh gánh tiền trọ, tiền ăn, tiền học cho hai đứa con ở quê. Có hôm mưa, ế khách, anh về nhà mà trong túi chỉ có vài chục ngàn. Anh nói anh mệt lắm, nhưng anh không dám nghỉ một ngày, vì nghỉ một ngày là mất một ngày tiền. Tôi hỏi anh: nếu anh ngã bệnh thì ai lo cho cả nhà? Anh im lặng. Người gánh nặng nhất trong nhà lại là người không dám chăm sóc chính mình.
Cách tập đầu tiên là liệt kê. Lấy giấy viết ra tất cả những gánh mình đang mang. Viết hết, không sót. Sau đó khoanh tròn những gánh thật sự là việc của mình hôm nay. Những gánh còn lại, hỏi xem có phải việc của mình không, hay là việc của người khác mà mình ôm vào, hay là việc của ngày mai mà mình lo trước. Nhiều người viết xong mới giật mình: một nửa gánh nặng của mình không phải việc của hôm nay.
Cách thứ hai là chia việc. Trụ cột không có nghĩa là làm hết mọi thứ. Trụ cột là người giữ cho nhà đứng vững, và nhà đứng vững khi mọi người cùng gánh. Vợ gánh một phần, chồng gánh một phần, con lớn gánh một phần nhỏ. Nói với vợ rằng mình mệt, nhờ vợ lo bữa cơm hôm nay. Nói với con rằng ba cần con phụ rửa bát. Nhờ giúp không phải là yếu đuối. Nhờ giúp là để cả nhà cùng khỏe.
Cách thứ ba là đặt xuống một gánh mỗi tuần. Chọn một gánh nhỏ nhất trong danh sách và đặt nó xuống. Có thể là thôi không lo chuyện người ta nghĩ gì về mình. Có thể là thôi không ôm việc của đồng nghiệp nữa. Có thể là cho phép mình ngủ trưa nửa tiếng vào chủ nhật. Đặt xuống một gánh nhỏ, vai mình nhẹ đi một chút. Vai nhẹ rồi thì những gánh còn lại cũng đỡ nặng hơn, vì mình có sức để gánh chúng.
Có những gánh nặng mang tên tội lỗi. Mình làm sai một chuyện từ nhiều năm trước, mình vẫn tự trách mình mỗi đêm. Mình nghĩ rằng gánh nó là cách để chuộc lỗi. Nhưng gánh tội lỗi không làm người bị mình làm sai được nhẹ nhõm hơn. Chỉ có sửa sai mới làm được điều đó. Xin lỗi người mình làm sai. Bù đắp bằng việc làm cụ thể. Rồi đặt gánh tội lỗi xuống. Người biết sửa sai là người đã chuộc lỗi rồi. Người cứ gánh mãi chỉ làm khổ thêm chính mình.
Buông gánh nặng trong lòng không phải là chuyện một ngày. Có những gánh mình đã mang mười năm, hai mươi năm. Đặt xuống cần thời gian, cần can đảm, và cần người bên cạnh nhắc rằng mình không phải gánh một mình. Nếu hôm nay mình chưa đặt xuống được thì mình chỉ cần nhìn rõ mình đang gánh cái gì. Nhìn rõ đã là một nửa của buông.
Tôi mong tối nay, khi ngồi ngoài hiên sau một ngày dài, mọi người thử làm một việc nhỏ. Hít một hơi thật sâu. Thở ra thật chậm. Và tự nói với mình: hôm nay mình đã làm đủ rồi. Ngày mai mình làm tiếp. Đêm nay mình được nghỉ. Vai mình được nghỉ. Lòng mình được nghỉ. Chỉ một câu đó thôi, nhưng nói thật lòng, thì gánh nặng đã nhẹ đi một chút rồi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư