🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Dưỡng sinh cổ truyền

Ngủ sớm dậy sớm: bài thuốc không tốn tiền

Dưỡng sinh cổ truyền · 6 phút đọc

Có một câu nói mà người lớn tuổi nào cũng từng nghe: ngủ sớm dậy sớm. Nghe thì đơn giản, làm thì khó. Tối thì lướt điện thoại, xem phim, làm thêm việc. Sáng thì dậy muộn, vội vàng, mắt còn cay. Rồi cả ngày người cứ uể oải, đầu óc không tỉnh táo. Ai cũng biết ngủ sớm là tốt. Nhưng mấy ai làm được đều đặn?

Người xưa xem giấc ngủ là một bài thuốc. Không tốn tiền, không cần mua, chỉ cần đúng giờ. Trong cuốn Khí Đạo, tác giả dẫn lại đoạn Tứ khí điều thần đại luận trong Hoàng Đế Nội Kinh. Đoạn này dạy cách ngủ theo từng mùa. Ba tháng mùa xuân, đêm ngủ sớm, dậy sớm, dạo bước ở sân. Ba tháng mùa hè, đêm ngủ muộn, sáng dậy sớm. Ba tháng mùa thu, ngủ sớm, dậy sớm, thức dậy cùng gà. Ba tháng mùa đông, ngủ sớm, dậy muộn, nhất định phải chờ ánh mặt trời mới dậy.

Nghe qua thì thấy lạ. Sao mùa hè lại được ngủ muộn, còn mùa đông lại phải dậy muộn? Sách giải thích rất rõ. Mùa xuân và mùa hè là lúc dương khí mở ra, trời đất sinh trưởng. Con người cũng nên dậy sớm để đón cái khí sinh trưởng ấy. Mùa thu và mùa đông là lúc âm khí thu lại, trời đất ẩn náu. Con người cũng nên ngủ nhiều hơn, dậy muộn hơn, để giữ lại phần khí trong mình.

Nói dễ hiểu hơn: mùa xuân, mùa hè thì ngày dài, đêm ngắn, dậy sớm là thuận tự nhiên. Mùa đông thì ngày ngắn, đêm dài, trời lạnh, dậy muộn một chút cũng là thuận tự nhiên. Cái chính không phải là dậy lúc mấy giờ, mà là sống theo nhịp của trời đất, đừng đi ngược lại.

Nhưng có một điều không đổi qua bốn mùa: ngủ sớm. Mùa nào sách cũng dạy ngủ sớm. Mùa hè thì ngủ muộn hơn một chút, nhưng vẫn là ngủ khi đêm đã xuống. Không có mùa nào dạy thức khuya. Bởi vì đêm là lúc cơ thể thu lại, nghỉ ngơi, phục hồi. Thức khuya là lấy sức của ngày mai ra xài trước. Xài riết thì hết.

Người xưa nói rất thẳng: thánh nhân theo nhịp bốn mùa nên thân không mắc bệnh, sinh khí không cạn. Câu này nghe thì lớn lao, nhưng ý thì giản dị. Sống đúng nhịp thì khỏe. Sống trái nhịp thì mệt. Giấc ngủ là cái nhịp dễ thấy nhất.

Ngày nay chúng ta thức khuya vì nhiều lý do. Có người vì công việc. Có người vì thói quen. Có người vì điện thoại sáng trưng trong tay, lướt mãi không dứt. Ban đêm thì tỉnh, ban ngày thì mệt. Cứ thế thành một vòng luẩn quẩn. Cơ thể thì âm thầm chịu đựng, cho đến một hôm nó lên tiếng bằng mất ngủ triền miên, đau đầu, huyết áp cao, trí nhớ kém.

Sách cổ không dạy cách chữa mất ngủ bằng thuốc. Sách dạy cách phòng: sống có nhịp. Ban ngày làm việc, ban đêm nghỉ ngơi. Tối đến thì tắt bớt đèn, tắt bớt việc, để cho tâm trí lắng xuống. Sáng dậy thì ra sân, đi lại vài vòng, hít thở không khí sớm mai. Làm đều đặn thì giấc ngủ tự nó sẽ quay về.

Trong cuốn Khí Đạo còn có một đoạn khác rất hay, trích từ sách Thiên kim yếu phương. Đoạn này nói về phép dưỡng tính. Trong đó có câu: chẳng nên đi lâu, đứng lâu, ngồi lâu, nằm lâu, nhìn lâu, nghe lâu. Nhìn lâu thì tổn hại đến huyết. Nằm lâu thì tổn hại đến khí. Đứng lâu thì tổn hại đến xương. Ngồi lâu thì tổn hại đến cơ bắp. Đi lâu thì tổn hại đến gân. Mọi thứ quá lâu đều hại. Giấc ngủ cũng vậy. Ngủ quá ít thì hại, mà nằm ỳ cả ngày cũng hại. Cái quý là vừa phải, có chừng mực.

Ngủ sớm dậy sớm không phải là chuyện của người già. Càng trẻ càng nên giữ. Bởi vì sức khỏe không phải là thứ để dành, mà là thứ phải gìn giữ mỗi ngày. Đến khi mất ngủ thành bệnh thì chữa rất vất vả. Còn giữ được giấc ngủ đều đặn thì người lúc nào cũng nhẹ nhàng, minh mẫn.

Bắt đầu từ tối nay cũng được. Tắt điện thoại sớm hơn mọi khi một chút. Nằm xuống đúng giờ hơn mọi khi một chút. Sáng mai dậy sớm hơn một chút, ra ngoài đi vài bước, nhìn trời sáng dần. Làm vài ngày sẽ thấy người khác. Làm vài tháng sẽ thấy sức khác. Bài thuốc này không tốn tiền, chỉ tốn sự kiên trì.

Ngủ sớm dậy sớm. Bốn chữ thôi. Mà người xưa giữ cả đời.

Nội dung này chỉ mang tính tham khảo, không thay thế lời khuyên y tế.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Khí Đạo – Lục Lưu — trang 176–177 (Tố Vấn, Tứ khí điều thần đại luận: ngủ dậy theo bốn mùa)
• Khí Đạo – Lục Lưu — trang 270 (Thiên kim yếu phương, Dưỡng tính: chẳng nên nằm lâu, nhìn lâu, ngồi lâu)
Bài liên quanDưỡng sinh cho tuổi trung niênTrà và sức khỏe theo sách cổNgâm chân nước ấm buổi tối