🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Dưỡng sinh cổ truyền

Uống trà vừa phải: ngũ vị cốt điều hòa

Dưỡng sinh cổ truyền · 7 phút đọc

Buổi sáng ở quê tôi, các cụ già thường ngồi trước hiên nhà với một ấm trà nóng. Không vội. Không ồn ào. Rót từng chén nhỏ, nhấp từng ngụm chậm. Có cụ ngồi cả buổi sáng chỉ với một ấm trà. Vừa uống vừa ngắm trời, vừa nói vài câu chuyện làng xóm. Trà với các cụ không phải là thứ để giải khát cho nhanh. Trà là một nếp sống.

Ngày nay, người trẻ uống trà khác hẳn. Trà đá uống ừng ực cho đã khát. Trà sữa uống thay bữa. Có người uống trà đặc cả ngày để chống buồn ngủ. Uống nhiều, uống vội, uống thay nước lọc. Trà vẫn là trà. Nhưng cách uống thì đã khác xa người xưa.

Trong sách Khí Đạo của Lục Lưu có một đoạn viết về chuyện ăn uống rất đáng đọc. Sách dẫn lời nhà văn đời Minh là Trần Kế Nho trong cuốn Dưỡng Sinh Phu Ngữ. Ông viết: việc ăn uống của con người, cái tối cần thiết là cẩn thận, điều hòa, để khí trong thân theo đó mà thăng giáng, tụ tán. Uống rượu nhiều thì khí thăng. Uống nhiều trà thì khí giáng. Ăn nhiều thịt nhiều cơm thì khí trì trệ. Ăn cay nhiều thì khí tán. Ăn mặn nhiều thì khí trụy. Ăn ngọt nhiều thì khí tích. Ăn chua nhiều thì khí tích. Ăn đắng nhiều thì khí ngất ngưởng.

Sách còn giải thích thêm. Tính của trà đắng, chát mà giáng, cho nên uống trà quá nhiều thì khí giáng mà gấp gáp, khiến người đôi khi mỏi mệt, nặng hơn thì chóng mặt, ngột ngạt. Đọc đến đây, nhiều người sẽ giật mình. Vì mình vẫn nghĩ trà là thứ lành, uống bao nhiêu cũng được. Nhưng sách xưa nói rõ: cái gì quá cũng thành hại. Trà cũng vậy.

Điểm hay nhất trong đoạn sách này không phải là chuyện cấm uống trà. Mà là chữ điều hòa. Kẻ sĩ tu chân sở dĩ điều biến được ngũ tạng, lưu thông được tinh thần, đều do biết châm chước, dùng lượng ngũ vị một cách thích hợp, biết bớt ăn thịt uống rượu, khiến cho việc ăn uống không bị thái quá là được. Ngũ vị là năm vị: chua, cay, mặn, ngọt, đắng. Mỗi vị đều có cái lệch của nó. Cách thích hợp nhất là điều hòa chúng.

Sách còn chép một bài thơ ngắn của Trần Kế Nho, gọi là Ngũ Vị Ngâm. Trong ngọt đủ vị nhạt. Ngũ vị cốt điều hòa. Mặn nồng chua cay đó. Đắng ngọt nếm đã nhiều. Bốn câu thơ giản dị mà chứa cả một triết lý ăn uống. Ăn không phải để thỏa mãn một vị nào. Ăn là để năm vị điều hòa với nhau. Cơ thể nhờ đó mà yên ổn.

Nghĩ lại bữa cơm của người xưa, ta sẽ thấy chữ điều hòa hiện ra rất rõ. Mâm cơm có món mặn, món nhạt. Có món cay, món chua. Có rau, có thịt, có canh. Không món nào lấn át món nào. Ăn xong thấy nhẹ bụng, không thấy ngấy. Còn bữa ăn ngày nay nhiều khi chỉ có một vị lấn át. Toàn đồ ngọt. Toàn đồ cay. Toàn đồ béo. Ăn xong thấy mệt. Cơ thể phải làm việc vất vả để tiêu hóa.

Trà cũng vậy. Uống trà đúng cách là uống chậm, uống nhạt, uống vừa phải. Một ấm trà nóng buổi sáng, nhấp từng ngụm nhỏ, là đủ để tinh thần tỉnh táo. Uống trà đặc cả ngày, uống thay nước, thì cơ thể mệt mỏi. Sách xưa nói: uống trà quá nhiều thì khí giáng mà gấp gáp, khiến người đôi khi mỏi mệt. Ai từng uống trà đặc lúc đói bụng sẽ hiểu cảm giác này. Tim đập nhanh, tay hơi run, đầu hơi choáng. Đó là lúc cơ thể đang nói với mình: đủ rồi.

Người xưa uống trà còn có một cái hay nữa. Đó là uống trà trong lúc rảnh rang, thong thả. Trà đi với sự tĩnh lặng. Ngồi yên, rót trà, ngắm khói trà bay lên. Cái thong thả ấy cũng là dưỡng sinh. Vì dưỡng sinh không chỉ là ăn gì, uống gì. Mà còn là ăn uống trong tâm trạng nào. Ăn vội, uống vội, thì dù món ăn có tốt cũng khó tiêu. Ăn chậm, uống chậm, lòng yên, thì cơ thể mới nhận được trọn vẹn cái tốt của món ăn.

Ngày nay, trà có nhiều loại. Trà xanh, trà đen, trà thảo mộc. Mỗi loại có vị riêng. Nhưng nguyên tắc của người xưa thì không đổi. Uống vừa phải. Uống chậm rãi. Đừng uống quá đặc. Đừng uống lúc đói. Đừng uống thay nước lọc cả ngày. Và đừng uống khuya quá, kẻo mất ngủ. Những điều ấy nghe thì đơn giản. Nhưng giữ được mới khó. Vì cuộc sống bây giờ lúc nào cũng vội.

Buổi sáng mai, nếu bạn có một ấm trà, thử ngồi xuống uống chậm lại. Rót một chén nhỏ. Nhấp một ngụm. Nghe vị chát nhẹ đầu lưỡi, rồi vị ngọt quay lại sau. Đừng vội làm việc khác. Chỉ uống trà thôi. Mười phút ấy, cơ thể bạn sẽ cảm ơn bạn. Vì bạn đã cho nó một khoảng lặng. Mà dưỡng sinh, suy cho cùng, cũng bắt đầu từ những khoảng lặng như vậy. Ngũ vị cốt điều hòa. Trà cũng vậy. Uống vừa phải, thì trà là bạn. Uống quá chén, thì trà thành gánh nặng.

Bài này chỉ để tham khảo, không thay lời khuyên y tế của bác sĩ.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Khí Đạo, tập I (Lục Lưu) — trang 280: dẫn Trần Kế Nho, 'Dưỡng Sinh Phu Ngữ': 'Việc ăn uống của con người, cái tối cần thiết là cẩn thận, điều hòa... Uống rượu nhiều thì khí thăng, uống nhiều trà thì khí giáng'; 'Tính của trà đắng, chát mà giáng, cho nên uống trà quá nhiều thì khí giáng mà gấp gáp, khiến người đôi khi mỏi mệt, nặng hơn thì chóng mặt, ngột ngạt'; 'Ngũ vị cốt điều hòa'.
Bài liên quanSúc miệng buổi sáng: phép nhỏ trong sách dưỡng sinh xưaBữa sáng đạm bạc: cháo và rau dưa trong chùaLàm như cái máy thì hao người: nghỉ ngơi cũng là dưỡng sinh