Có những người hay than: trong người nóng quá. Ăn chút đồ cay thì nổi mụn. Uống chút rượu thì mặt đỏ bừng. Ngủ không đủ thì miệng khô, người bứt rứt. Ăn uống thất thường thì dạ dày nóng rát, khó chịu. Người ta gọi đó là nóng trong người. Sách cổ không dùng từ nóng trong, nhưng nói về chuyện này rất rõ.
Trong cuốn Khí Đạo, tác giả viết một câu rất đáng nhớ: ăn uống sai lầm là căn bệnh đầu tiên của bách bệnh. Đồ ăn thức uống vào trong dạ dày, đều có tác động trực tiếp đối với khí trong ngũ tạng. Nghĩa là ăn uống sai thì bệnh sinh ra từ đó. Ăn uống đúng thì bệnh không có chỗ mà sinh.
Sách dẫn lại lời của nhà văn đời Minh là Trần Kế Nho, trong cuốn Dưỡng sinh phu ngữ. Ông viết: việc ăn uống của con người, cái tối cần thiết là cẩn thận và điều hòa. Uống rượu nhiều thì khí bốc lên. Ăn nhiều thịt nhiều cơm thì khí trì trệ. Ăn cay nhiều thì khí tán. Ăn mặn nhiều thì khí nặng xuống. Ăn ngọt nhiều thì khí ứ lại. Ăn chua nhiều thì khí tích lại. Ăn đắng nhiều thì khí chênh vênh.
Nghe qua thì thấy mỗi vị đều có cái lệch. Cay quá thì khí tán ra, người bốc hỏa. Ngọt quá thì khí ứ lại, người nặng nề. Mặn quá thì khí nặng xuống, người mệt mỏi. Ăn uống thiên lệch một bên lâu ngày thì cơ thể mất cân bằng. Người ta gọi là nóng trong, là vì ăn uống đã lệch quá lâu.
Sách còn nói rõ hơn về rượu và thịt. Tính của rượu cay, tán mà thăng, cho nên người uống rượu quá nhiều thì khí huyết bốc lên, mặt đỏ, khí kết rồi thì chóng mặt, thậm chí nôn mửa. Thức ăn bằng thịt mỡ thì ngấy, thức ăn bằng ngũ cốc thì đầy, cho nên khiến cho đường khí của tỳ vị không thông suốt rồi bị tắc nghẽn. Vị cay phát tán, vị mặn nặng trụy, vị ngọt lấp trung, vị chua thủ đản, vị đắng ngất ngưởng. Như vậy là ngũ vị đều có thiên lệch, cách thích hợp nhất là điều hòa chúng.
Điều hòa chúng. Bốn chữ ấy là cách bớt nóng trong người. Không phải uống thuốc mát, không phải kiêng khem khổ sở. Mà là ăn uống điều độ. Mặn, ngọt, chua, cay, đắng, vị nào cũng có, mà vị nào cũng vừa phải. Bữa cơm có rau, có thịt, có canh, có vị chua cay mặn ngọt vừa đủ. Ăn như vậy thì khí trong ngũ tạng thăng giáng điều hòa, không bên nào quá, không bên nào thiếu.
Nói bằng lời thường thì thế này. Người hay nóng trong thường là người ăn uống thất thường. Hôm nay ăn cay thật cay, mai ăn ngọt thật ngọt. Bữa thì nhịn, bữa thì ăn thật no. Rượu thì uống thật nhiều. Thịt mỡ thì ăn thật nhiều. Cơ thể cứ phải chịu những cú sốc như vậy, lâu ngày thì mất cân bằng. Muốn bớt nóng thì phải bớt những cú sốc ấy đi. Ăn đều, ăn vừa, ăn đúng bữa.
Còn một điều nữa mà sách nhắc: rượu thịt quá mức thì sẽ lạc cực sinh bi. Vui quá, ăn uống quá mức thì sẽ sinh buồn. Câu này nghe thì như nói về cảm xúc, nhưng thực ra cũng là nói về cơ thể. Ăn uống quá mức, vui chơi quá mức, thì sau đó cơ thể phải trả giá. Mệt mỏi, nóng trong, khó chịu. Đó là cái giá của sự quá mức.
Bớt nóng trong người bằng ăn uống điều độ, nghĩa là ăn chậm lại, ăn ít lại, ăn đều hơn. Đừng ăn một lúc quá no. Đừng uống rượu quá nhiều. Đừng ăn cay quá thường xuyên. Uống nước đầy đủ. Ăn nhiều rau xanh, trái cây. Ngủ đủ giấc. Những điều ấy nghe thì quen thuộc, mà làm được thì không dễ. Vì chúng ta sống vội, ăn vội, làm gì cũng vội.
Có người hỏi: ăn gì cho mát? Sách cổ không kê đơn món ăn. Sách chỉ dạy nguyên tắc điều hòa. Ăn uống điều hòa thì cơ thể tự nó mát lại. Cũng như một nồi nước đang sôi, muốn nó nguội thì đừng đun thêm lửa. Bớt lửa đi, nước sẽ tự nguội. Cơ thể cũng vậy. Bớt những thứ làm cho người nóng lên, cơ thể sẽ tự điều hòa trở lại.
Bắt đầu từ bữa cơm hôm nay. Ăn chậm hơn một chút. Ăn ít thịt mỡ hơn một chút. Ăn thêm rau hơn một chút. Uống nước đầy đủ. Ngủ sớm hơn một chút. Làm đều đặn vài tuần, sẽ thấy người nhẹ nhàng hơn, bớt nóng trong hơn. Không cần thuốc. Chỉ cần điều độ.
Nội dung này chỉ mang tính tham khảo, không thay thế lời khuyên y tế.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư