🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Dưỡng sinh cổ truyền

Nắng gắt hao khí: sách cổ dặn đi nắng thế nào

Dưỡng sinh cổ truyền · 8 phút đọc

Mùa hè, nắng gắt. Ra đường lúc giữa trưa thì nóng rát mặt. Mồ hôi chảy ướt áo. Người nào cũng tìm chỗ mát để trú. Nhưng cũng có những người, nắng càng gắt càng thích phơi. Họ bảo phơi nắng cho khỏe. Phơi nắng cho xương chắc. Phơi nắng cho đỡ bệnh. Nghe thì có lý. Nhưng phơi thế nào mới đúng. Phơi bao lâu. Phơi lúc nào. Không phải ai cũng biết. Có người phơi nắng giữa trưa, phơi tới say nắng, chóng mặt, nôn mửa. Có người phơi nắng cả buổi, da cháy nắng, người mệt lả. Phơi nắng tốt, nhưng phơi sai thì thành hại.

Hải Thượng Lãn Ông viết trong Vệ sinh yếu quyết một câu rất ngắn. Nắng thì hao khí rành rành. Nghĩa là nắng thì làm hao tổn khí của con người, rõ ràng như vậy. Hao khí nghĩa là làm mất sức, làm mệt. Nắng gắt thì cơ thể phải đổ mồ hôi để giải nhiệt. Mồ hôi ra nhiều thì mất nước, mất muối, người mệt. Nắng gắt chiếu vào đầu thì đau đầu, chóng mặt. Nắng gắt chiếu lâu thì say nắng. Cho nên Lãn Ông dặn, nắng thì hao khí. Đừng coi thường nắng. Đừng tưởng nắng là vô hại.

Sách còn nói về bốn mùa. Mùa hạ nắng nóng lại xen mưa rào. Mùa hè thì nắng nóng, lại có mưa rào bất chợt. Người đi nắng về gặp mưa thì dễ cảm. Người đang nóng mà tắm nước lạnh thì dễ trúng gió. Mùa hè là mùa mà cơ thể dễ bị tổn thương nhất vì thời tiết thay đổi thất thường. Sáng nắng, chiều mưa. Trưa nóng, tối mát. Cơ thể phải thích nghi liên tục. Người khỏe thì thích nghi được. Người yếu thì dễ bệnh. Cho nên mùa hè phải biết giữ mình. Đi nắng thì đội nón, che ô. Về nhà thì lau mồ hôi, thay áo khô. Đừng để mồ hôi thấm ngược vào người.

Sách còn nói về cách cứu người trúng nắng. Cứu người trúng nắng đường xa, chớ nên uống lạnh mới là được yên. Cho nằm chỗ ướt không nên. Chườm nóng vào rốn dần dần tính ra. Nghĩa là người bị trúng nắng thì đừng cho uống nước lạnh ngay. Đừng cho nằm chỗ ướt. Mà phải chườm nóng vào rốn, từ từ cho tỉnh lại. Nghe thì lạ. Trúng nắng mà lại chườm nóng sao. Nhưng đó là kinh nghiệm của người xưa. Người trúng nắng thì khí bị tán loạn, chân tay lạnh, mồ hôi vã ra. Uống lạnh vào thì càng làm khí tán loạn thêm. Chườm nóng vào rốn thì giúp khí tụ lại, người dần tỉnh. Đời nay, khoa học hiện đại có cách cấp cứu say nắng khác. Nhưng lời dặn của người xưa vẫn có một ý đúng. Người trúng nắng thì đừng vội vàng. Đừng cho uống nước đá ngay. Đừng dội nước lạnh lên người ngay. Mà phải đưa vào chỗ mát, từ từ cho uống nước ấm, cho cơ thể hồi lại dần dần.

Vậy thì phơi nắng đúng cách là như thế nào. Thứ nhất, hãy phơi nắng sớm. Nắng buổi sáng, trước chín giờ, là nắng nhẹ. Nắng nhẹ thì ấm, không gắt. Phơi nắng sớm khoảng mười lăm đến hai mươi phút thì tốt. Cơ thể được sưởi ấm, tinh thần tỉnh táo. Đừng phơi nắng giữa trưa, từ mười một giờ tới ba giờ chiều. Đó là lúc nắng gắt nhất. Nắng gắt thì hao khí. Phơi lúc đó không bổ mà hại.

Thứ hai, hãy phơi nắng vừa đủ. Phơi nắng tốt, nhưng không phải phơi càng lâu càng tốt. Phơi mười lăm phút thì đủ. Phơi một tiếng thì quá. Cơ thể cần nắng, nhưng cũng cần bóng mát. Phơi một lúc rồi vào chỗ mát nghỉ. Uống một ly nước. Để cơ thể hồi lại. Đừng cố phơi cho thật lâu. Nắng không phải là thuốc bổ càng uống nhiều càng tốt. Nắng là thứ cần vừa đủ.

Thứ ba, hãy đội nón khi đi nắng gắt. Đầu là nơi dễ bị nắng làm hại nhất. Nắng chiếu thẳng vào đầu thì đau đầu, chóng mặt, say nắng. Đội nón, đội mũ thì đỡ được phần lớn. Mặc áo dài tay, mặc quần dài thì đỡ cháy da. Đừng vì sợ nóng mà mặc áo quá mỏng, để da trần ra nắng. Da cháy nắng thì đau rát, lại dễ sinh bệnh về da.

Thứ tư, hãy uống nước khi đi nắng. Nắng làm ra mồ hôi. Mồ hôi ra thì mất nước. Mất nước thì mệt, khát, chóng mặt. Đi nắng thì mang theo nước. Uống từng ngụm nhỏ, uống đều đặn. Đừng đợi khát mới uống. Khát mới uống thì đã muộn. Cơ thể đã mất nước nhiều rồi. Uống nước ấm hoặc nước mát vừa phải. Đừng uống nước đá quá lạnh khi người đang nóng. Nước đá lạnh làm cơ thể sốc nhiệt.

Cuối cùng, hãy nhớ rằng nắng có hai mặt. Nắng sớm thì tốt. Nắng gắt thì hại. Người biết dùng nắng thì khỏe. Người không biết dùng nắng thì bệnh. Sách cổ nói, nắng thì hao khí rành rành. Đó là lời nhắc để mình đừng coi thường nắng. Nhưng sách cũng nói, mùa xuân khai thái dương thăng. Mùa xuân mở đầu ấm áp, khí dương mạnh lên. Giữ mình khoan khoái, chí càng phát sinh. Nghĩa là nắng ấm thì làm cho lòng người khoan khoái, chí khí phát sinh. Nắng không phải là kẻ thù. Nắng là bạn. Nhưng bạn thì phải biết cách chơi. Chơi đúng thì vui. Chơi sai thì mệt. Phơi nắng cũng vậy. Phơi đúng thì khỏe. Phơi sai thì bệnh.

Nội dung tham khảo, không thay lời khuyên y tế.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Vệ sinh yếu quyết — Hải Thượng Lãn Ông (Y tông tâm lĩnh), mục Khi cư (trang 7): 'Nắng thì hao khí rành rành'
• Vệ sinh yếu quyết, mục Khi cư (trang 6): 'Mùa hạ nắng nóng lại xen mưa rào... Thuận theo thời tiết bốn mùa'
• Vệ sinh yếu quyết, mục Điều dưỡng bệnh nhân (trang 35): 'Cứu người trúng nắng đường xa / Chớ nên uống lạnh mới là được yên / Cho nằm chỗ ướt không nên / Chườm nóng vào rốn dần dần tính ra'
Bài liên quanTắm gội chải đầu: việc nhỏ giữ mình sạch theo sách cổTỏi trong bếp: vị cay phòng bệnh theo sách cổHạt sen trong bát cháo: món ăn an thần của người xưa