Có những việc nhỏ trong nhà, làm mỗi ngày mà không ai để ý. Sáng dậy thì rửa mặt, chải đầu. Tối về thì tắm gội, thay quần áo. Những việc đó quen thuộc tới mức người ta làm mà không nghĩ. Nhưng tới khi ốm, tới khi mệt, tới khi không làm được những việc đó nữa thì mới thấy chúng quan trọng thế nào. Người ốm nằm một chỗ, đầu tóc rối bù, người ngứa ngáy thì càng mệt thêm. Người khỏe mà đầu tóc gọn gàng, người sạch sẽ thì tinh thần cũng thoải mái hơn. Sạch sẽ không chỉ là chuyện của vẻ ngoài. Mà là chuyện của sức khỏe.
Hải Thượng Lãn Ông viết trong Vệ sinh yếu quyết một câu rất ngắn. Cần nên tắm gội chải đầu luôn luôn. Nghĩa là cần nên tắm rửa, gội đầu, chải đầu thường xuyên. Câu này nằm trong phần đề phòng chấy rận. Đề phòng chấy rận thế nào. Cần nên tắm gội chải đầu luôn luôn. Rận thì nên giặt áo quần. Nghe thì có vẻ chỉ là chuyện vệ sinh đơn giản. Nhưng đó là kinh nghiệm của một danh y sống trong thời chưa có thuốc diệt chấy rận hiện đại. Muốn phòng bệnh thì phải giữ mình sạch sẽ. Tắm gội thường xuyên thì da sạch, đầu sạch, chấy rận không có chỗ bám. Áo quần giặt giũ thường xuyên thì rận cũng không có chỗ ở. Đơn giản vậy thôi. Nhưng làm đều đặn thì ít bệnh.
Sách còn dặn một điều rất thực tế. Ăn no thì chớ gội đầu. Người xưa để tóc dài, khi vừa ăn no mà gội đầu phải cúi xuống thì dễ sinh tức bụng và nhức đầu. Nghĩa là vừa ăn no xong thì đừng gội đầu ngay. Vì gội đầu phải cúi xuống, máu dồn lên đầu, bụng thì đang đầy thức ăn, dễ sinh tức bụng và nhức đầu. Đời nay, tóc ngắn hơn, gội đầu không cần cúi nhiều như xưa. Nhưng lời dặn này vẫn có ý đúng. Vừa ăn no xong thì cơ thể đang tập trung tiêu hóa thức ăn. Đừng làm việc gì nặng ngay. Đừng tắm nước lạnh ngay. Đừng gội đầu ngay. Mà nên nghỉ ngơi một chút. Nên đi bách bộ cho tiêu, kiêng nằm. Đi bộ nhẹ nhàng sau khi ăn thì giúp tiêu hóa. Nằm ngay sau khi ăn thì thức ăn tích lại, khó tiêu.
Sách còn nói về việc giữ gìn sau khi sinh. Không nên vội tắm, rửa chân, chải đầu. Nghĩa là phụ nữ sau khi sinh thì không nên vội tắm, vội gội đầu ngay. Vì lúc đó cơ thể còn yếu, dễ bị lạnh, dễ bị gió xâm nhập. Phải nằm yên một chỗ, giữ ấm, đợi cơ thể hồi lại rồi mới tắm gội. Đời nay, y học hiện đại có quan điểm khác về việc tắm sau sinh. Nhưng lời dặn của người xưa vẫn có một ý đúng. Lúc cơ thể còn yếu thì đừng vội làm những việc làm mất sức. Phải giữ ấm. Phải nghỉ ngơi. Tắm gội thì đợi khi khỏe hơn rồi hãy làm. Dưỡng sinh là biết lắng nghe cơ thể mình. Yếu thì nghỉ. Khỏe thì làm.
Sách còn nói, ăn mặc sạch sẽ chẳng tiêu tốn tiền. Nghĩa là ăn mặc sạch sẽ không tốn bao nhiêu tiền. Giặt giũ áo quần, tắm rửa thường xuyên thì không tốn tiền. Nhưng lại phòng được nhiều bệnh. Người nghèo cũng làm được. Người giàu cũng làm được. Sạch sẽ không phải là chuyện của người có tiền. Mà là chuyện của người có thói quen tốt. Áo quần giặt giũ cho liền. Lại năng thay chiếu, lau giường đỡ hôi. Nghĩa là áo quần thì giặt ngay, đừng để lâu. Chiếu giường thì thay thường xuyên, lau chùi cho sạch. Những việc nhỏ như vậy, làm đều đặn thì nhà cửa sạch sẽ, người cũng khỏe mạnh.
Đời nay, nhiều người bận rộn quá nên quên mất việc giữ mình sạch sẽ. Đi làm về mệt, tắm qua loa rồi ngủ. Sáng dậy vội, chải đầu qua loa rồi đi. Cuối tuần mới giặt áo quần một lần. Chiếu giường thì lâu lâu mới thay. Những việc nhỏ đó, bỏ qua một hai lần thì không sao. Nhưng bỏ qua lâu ngày thì thành thói quen xấu. Người không sạch sẽ thì dễ bệnh. Da ngứa, đầu ngứa, người mệt. Tinh thần cũng không thoải mái. Gặp người khác cũng thiếu tự tin. Sạch sẽ không chỉ tốt cho sức khỏe. Mà còn tốt cho tinh thần.
Vậy thì tắm gội chải đầu đúng cách là như thế nào. Thứ nhất, hãy tắm gội thường xuyên. Ngày nóng thì tắm mỗi ngày. Ngày lạnh thì tắm cách ngày. Đừng để quá lâu mới tắm. Tắm nước ấm vừa phải. Đừng tắm nước quá nóng hay quá lạnh. Tắm xong thì lau khô người, mặc áo khô. Đừng để người ướt mà ra gió.
Thứ hai, hãy chải đầu mỗi ngày. Chải đầu không chỉ làm cho tóc gọn gàng. Mà còn làm cho da đầu được xoa bóp nhẹ nhàng. Máu lưu thông tốt hơn. Đầu óc tỉnh táo hơn. Người xưa chải đầu bằng lược gỗ, chải nhẹ nhàng từ trước ra sau. Đời nay, chải đầu bằng lược nhựa cũng được. Miễn là chải nhẹ nhàng, đừng giật mạnh làm đau da đầu.
Thứ ba, hãy nhớ đừng gội đầu ngay sau khi ăn no. Ăn xong thì nghỉ một chút. Đi bộ nhẹ nhàng cho tiêu. Đợi khoảng nửa tiếng rồi hãy gội đầu. Gội đầu xong thì lau khô tóc. Đừng để tóc ướt mà đi ngủ hay ra gió. Tóc ướt mà gặp gió lạnh thì dễ đau đầu, dễ cảm.
Thứ tư, hãy giặt giũ áo quần thường xuyên. Áo quần mặc một ngày thì giặt. Đừng mặc lại áo đã thấm mồ hôi. Chiếu giường thì thay thường xuyên. Nhà cửa thì quét dọn đều đặn. Những việc nhỏ như vậy, làm đều thì nhà sạch, người khỏe.
Cuối cùng, hãy nhớ rằng tắm gội chải đầu là những việc nhỏ. Nhưng việc nhỏ làm đều đặn thì thành việc lớn. Sức khỏe không phải là thứ có được trong một ngày. Mà là thứ được xây dựng từ những việc nhỏ mỗi ngày. Tắm gội sạch sẽ, ăn mặc gọn gàng, nhà cửa ngăn nắp. Những việc đó không tốn tiền. Chỉ tốn một chút thời gian và một chút thói quen. Nhưng đổi lại, mình được sức khỏe và sự thoải mái. Đó là bài học đơn giản mà sách cổ đã dạy từ mấy trăm năm trước.
Nội dung tham khảo, không thay lời khuyên y tế.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư