🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Dưỡng sinh cổ truyền

Hạt sen trong bát cháo: món ăn an thần của người xưa

Dưỡng sinh cổ truyền · 8 phút đọc

Tối nào khó ngủ, bà ngoại lại nấu một bát cháo loãng. Gạo tẻ ninh nhừ, bỏ thêm nắm hạt sen đã bỏ tâm. Bà bảo: ăn bát này rồi ngủ, đừng nghĩ gì nữa. Mình ăn xong, người ấm lên, mắt díu lại, ngủ một giấc tới sáng. Hồi đó mình tưởng bà chỉ nấu cho ngon. Lớn lên đọc sách dưỡng sinh cổ, mới biết bát cháo đó không phải món ăn thường. Nó là một bài thuốc trong bếp.

Hải Thượng Lãn Ông, vị danh y của nước ta, trong sách Vệ Sinh Yếu Quyết đã viết một câu ngắn mà rõ: hạt sen, đậu ván nên ăn. Câu này nằm trong đoạn sách dặn về ăn uống cho trẻ nhỏ, về cách cho ăn sao cho bụng dạ yên lành. Sách dặn: ăn nhiều bột gạo để cho cứng mình, muốn cho bụng dạ yên lành thì sớm ăn ngũ cốc cho thành thói quen. Cho ăn cháo loãng thì yên vị trường. Ít ăn béo ngọt. Và trong những món nên ăn, sách kể ra hạt sen.

Hạt sen là hạt của cây sen. Người xưa ăn sen từ lâu. Không chỉ hạt sen. Lá sen, cuống sen, hoa sen, gương sen, ngó sen, tâm sen, đều được dùng. Nhưng hạt sen là phần quen thuộc nhất trong bếp. Nó bùi, nó thơm, nó lành. Nấu cháo thì cháo thơm. Hầm canh thì canh ngọt. Nấu chè thì chè thanh. Một nắm hạt sen bỏ vào nồi cháo, nồi cháo đã khác.

Sách Liệu Pháp Đông Y Tự Nhiên Trị Bệnh ghi một món cụ thể: cháo hạt sen, bách hợp. Hạt sen, bách hợp, gạo tẻ, mỗi loại ba mươi gam. Nấu thành cháo mà ăn. Món này sách ghi cho phụ nữ vào thời kỳ mãn kinh, khi người hay bứt rứt, khó chịu. Đọc kỹ thì thấy món này không phải thuốc mạnh. Nó là cháo. Ăn như ăn cơm. Nhưng ăn đều, ăn đúng lúc, thì người dễ chịu hơn. Đó là cách dưỡng sinh của người xưa: không đợi đến lúc bệnh mới chữa. Mà ăn uống hằng ngày cho đúng, để người ít bệnh.

Vì sao hạt sen lại được sách cổ nhắc nhiều. Nói theo sách thì hạt sen an thần, giúp ngủ yên. Người mất ngủ, người hay lo nghĩ, người mệt mỏi trong lòng, ăn cháo hạt sen buổi tối thì dễ ngủ hơn. Nói theo đời thường thì cũng dễ hiểu. Buổi tối ăn một bát cháo loãng, ấm bụng, nhẹ người, thì ngủ ngon hơn là ăn một bữa no căng, nhiều dầu mỡ. Hạt sen bùi, dễ tiêu, không nặng bụng. Ăn xong người nhẹ nhõm, tâm cũng nhẹ nhõm theo. Ngủ ngon, một phần là do bụng yên. Bụng yên thì lòng yên.

Nhưng có một chi tiết nhỏ cần nhớ. Hạt sen có tâm sen ở giữa, tức là cái mầm xanh trong hạt. Tâm sen đắng. Người xưa khi nấu cháo thường bỏ tâm sen đi, để cháo không đắng, trẻ con dễ ăn. Ai quen ăn đắng thì giữ lại cũng được. Nhưng nấu cho người già, cho trẻ nhỏ, cho người đang mệt, thì nên bỏ tâm đi, lấy phần hạt bùi mà nấu. Một món ăn dưỡng sinh tốt, trước hết phải là món ăn mà người ta ăn được, ăn ngon miệng, ăn xong thấy dễ chịu. Món tốt mà đắng quá, ăn không nổi, thì cũng không thành dưỡng sinh.

Ăn hạt sen thế nào cho đúng. Sách cổ không dặn ăn nhiều. Sách chỉ nói nên ăn. Nên ăn nghĩa là ăn vừa phải, ăn đều đặn, ăn như một phần của bữa ăn hằng ngày. Nấu cháo thì bỏ một nắm. Hầm canh thì bỏ một ít. Nấu chè thì cho vừa đủ. Đừng ăn một lúc quá nhiều. Đừng coi hạt sen là thuốc tiên, ăn vào là hết bệnh. Nó là món ăn. Món ăn thì nuôi người từ từ, mỗi ngày một chút.

Buổi tối là lúc ăn hạt sen hợp nhất. Một bát cháo loãng hạt sen, ăn trước khi ngủ khoảng một tiếng, người ấm bụng mà không nặng bụng. Ăn xong đừng xem điện thoại nữa. Rửa mặt, đánh răng, đi nằm. Giấc ngủ đến tự nhiên hơn. Người nào hay mất ngủ vì nghĩ nhiều, thì bát cháo này giúp được một phần. Phần còn lại là do mình: bớt nghĩ, bớt lo, để lòng yên thì ngủ mới yên.

Người xưa sống thọ, một phần nhờ những món ăn như vậy. Không phải món đắt tiền. Không phải món hiếm. Hạt sen có ở chợ quê nào cũng có. Gạo tẻ nhà nào cũng có. Bách hợp thì khó tìm hơn, nhưng không có bách hợp thì cháo hạt sen với gạo tẻ cũng đã tốt. Dưỡng sinh không nằm ở món hiếm. Dưỡng sinh nằm ở món quen, ăn đúng lúc, ăn đều đặn.

Có người hỏi: ăn hạt sen có chữa được mất ngủ không. Câu trả lời thật thà là: nó giúp ngủ ngon hơn, nhưng không thay được việc chữa bệnh. Mất ngủ kéo dài, mất ngủ vì bệnh, thì phải đi khám, phải nghe lời thầy thuốc. Bát cháo chỉ là bát cháo. Nó giúp người khỏe mạnh ngủ ngon hơn. Nó không phải là thuốc chữa bệnh mất ngủ. Người xưa viết sách cũng không bảo nó là thuốc. Sách chỉ bảo nên ăn. Nên ăn, tức là ăn cho khỏe, không phải uống cho khỏi bệnh.

Cho nên, tối nay nếu khó ngủ, hãy thử nấu một bát cháo loãng với hạt sen. Nấu chậm, ninh nhừ, ăn chậm, nhai kỹ. Ăn xong, ngồi yên một lúc, đừng vội làm việc khác. Rồi đi ngủ. Biết đâu giấc ngủ đến dễ hơn mọi đêm. Không phải vì hạt sen có phép lạ. Mà vì mình đã cho mình một buổi tối nhẹ nhàng, một cái bụng yên, và một lòng yên. Ngủ ngon, nhiều khi chỉ cần có thế.

Nội dung tham khảo, không thay lời khuyên y tế.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Vệ Sinh Yếu Quyết (Hải Thượng Lãn Ông), tr.22 — Hạt sen, đậu ván nên ăn; cho ăn cháo loãng thì yên vị trường; ít ăn béo ngọt, uống phòng Sứ quân; muốn cho bụng dạ yên lành, sớm ăn ngũ cốc cho thành thói quen.
• Liệu Pháp Đông Y Tự Nhiên Trị Bệnh, tr.314 — Cháo hạt sen, bách hợp: hạt sen, bách hợp, gạo tẻ, mỗi loại 30g.
Bài liên quanĐậu ván trong vườn nhà: món ăn lành theo Hải Thượng Lãn ÔngLàm việc khuya: dưỡng sinh sao cho đỡ hao ngườiTrời lạnh, ăn ấm uống ấm: dưỡng sinh mùa đông theo sách cổ