🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Dưỡng sinh cổ truyền

Tỏi trong bếp: vị cay phòng bệnh theo sách cổ

Dưỡng sinh cổ truyền · 8 phút đọc

Trong bếp nhà nào cũng có một thứ mà người ta dùng mỗi ngày. Nấu canh thì bỏ vào vài tép. Kho thịt thì bỏ vào vài tép. Làm nước chấm thì giã ra. Mùi của nó hăng hăng, cay cay. Người thích thì bảo thơm. Người không thích thì bảo hôi. Nhưng dù thích hay không, ai cũng phải công nhận một điều. Không có nó, món ăn mất đi một vị rất riêng. Đó là tỏi. Thứ gia vị rẻ tiền, quen thuộc tới mức người ta quên mất nó còn là một vị thuốc.

Hải Thượng Lãn Ông viết trong Vệ sinh yếu quyết một câu rất ngắn. Đến như gừng, tỏi, kiệu, hành. Từng dùng phòng bệnh đã thành thói quen. Nghĩa là gừng, tỏi, kiệu, hành là những thứ người ta đã dùng để phòng bệnh từ lâu, thành thói quen rồi. Phòng bệnh nghĩa là ngăn bệnh trước khi bệnh tới. Không phải đợi bệnh rồi mới chữa. Gừng, tỏi, kiệu, hành là những gia vị trong bếp. Ăn mỗi ngày thì cũng là phòng bệnh mỗi ngày. Không cần phải uống thuốc. Chỉ cần ăn đúng cách thì đã phòng được nhiều bệnh.

Sách còn dặn, vừa chừng gia vị thì nên. Hễ người táo nhiệt, chớ quên kiêng dùng. Nghĩa là dùng gia vị vừa chừng thì tốt. Nhưng người bị táo nhiệt, tức là người nóng trong, thì phải kiêng dùng. Tỏi có tính ấm, tính cay. Người nóng trong mà ăn nhiều tỏi thì càng nóng thêm. Nổi mụn, khô miệng, khó ngủ. Cho nên dùng tỏi phải biết chừng mực. Người khỏe mạnh thì ăn tỏi bình thường. Người nóng trong thì ăn ít lại. Người lạnh bụng thì ăn tỏi lại tốt. Vì tỏi ấm, giúp làm ấm bụng. Dưỡng sinh không có một công thức chung. Mỗi người một cơ địa. Phải lắng nghe cơ thể mình.

Sách còn nói về tỏi trong việc phòng dịch. Hễ khi ôn dịch phát ra. Dự phòng uống tỏi, bạc hà, lá thông. Nghĩa là khi có dịch bệnh phát ra thì nên dùng tỏi, bạc hà, lá thông để dự phòng. Đời xưa, dịch bệnh là nỗi sợ lớn nhất của con người. Không có thuốc kháng sinh. Không có vắc xin. Người ta chỉ biết phòng bằng những thứ quanh mình. Tỏi là một trong những thứ đó. Ăn tỏi, uống nước tỏi, ngửi tỏi. Người xưa tin rằng tỏi có thể trừ được khí độc. Đời nay, khoa học hiện đại cũng công nhận tỏi có chất kháng khuẩn. Ăn tỏi thường xuyên thì cơ thể khỏe hơn, ít bị cảm cúm hơn. Lời của người xưa không phải là mê tín. Mà là kinh nghiệm được kiểm chứng qua nhiều đời.

Sách còn kể một cách dùng tỏi rất dân gian. Lại cho uống tỏi, dân gian thường làm. Nghĩa là khi có dịch bệnh cho gia súc, người ta cũng cho uống tỏi. Tỏi không chỉ dùng cho người. Mà còn dùng cho vật nuôi. Điều này cho thấy tỏi quen thuộc với người Việt tới mức nào. Nhà nào cũng có tỏi. Bệnh gì cũng nghĩ tới tỏi đầu tiên. Đó là thói quen của dân gian. Thói quen đó được hình thành qua nhiều đời. Không phải tự nhiên mà có.

Nhưng sách cũng nhắc một mặt trái của tỏi. Đến như kiệu, tỏi, hẹ, hành. Dễ sinh hư nhiệt, tính tình mẩn mê. Nghĩa là kiệu, tỏi, hẹ, hành ăn nhiều thì dễ sinh hư nhiệt, làm tính tình nóng nảy, mê mẩn. Hư nhiệt là thứ nóng giả. Người ăn nhiều đồ cay nóng thì trong người bốc hỏa, tính tình cũng nóng theo. Hay cáu gắt. Hay khó chịu. Ngủ không ngon. Đó là lý do vì sao người xưa dặn, ăn tỏi phải vừa chừng. Ăn ít thì bổ. Ăn nhiều thì hại. Cái gì cũng vậy. Thuốc bổ mà uống quá liều thì thành thuốc độc. Tỏi cũng vậy.

Đời nay, nhiều người nghe nói tỏi tốt thì ăn tỏi sống mỗi ngày. Có người ăn cả củ tỏi sống vào buổi sáng. Có người uống nước tỏi ép. Ăn như vậy thì có tốt không. Tỏi sống có chất kháng khuẩn mạnh. Nhưng ăn nhiều tỏi sống thì hại dạ dày. Đau bụng, ợ nóng, khó tiêu. Người bị đau dạ dày mà ăn tỏi sống thì càng đau thêm. Cho nên ăn tỏi phải biết cách. Ăn tỏi nấu chín thì nhẹ hơn. Nấu canh, kho thịt, xào rau mà bỏ tỏi vào thì vừa thơm, vừa bổ, lại không hại dạ dày. Ăn tỏi sống thì chỉ nên ăn một hai tép, ăn cùng với cơm. Đừng ăn tỏi sống lúc đói. Dạ dày rỗng mà ăn tỏi sống thì dễ bị kích thích.

Vậy thì dùng tỏi đúng cách là như thế nào. Thứ nhất, hãy dùng tỏi làm gia vị mỗi ngày. Nấu ăn thì bỏ tỏi vào. Không cần nhiều. Vài tép là đủ. Vừa thơm món ăn, vừa phòng bệnh. Đó là cách dùng tỏi tốt nhất. Đơn giản, dễ làm, ai cũng làm được.

Thứ hai, hãy ăn tỏi vừa chừng. Đừng ăn quá nhiều. Một ngày ăn vài tép tỏi nấu chín là đủ. Đừng ăn cả củ tỏi sống. Đừng uống nước tỏi ép đậm đặc. Cái gì quá cũng không tốt. Tỏi cũng vậy.

Thứ ba, hãy nhớ rằng người nóng trong thì nên kiêng tỏi. Nếu mình hay nổi mụn, hay khô miệng, hay khó ngủ, hay cáu gắt thì có thể mình đang ăn quá nhiều đồ cay nóng. Giảm tỏi lại. Ăn nhiều rau xanh, uống nhiều nước. Lâu dần, người sẽ mát lại.

Thứ tư, hãy nhớ rằng tỏi chỉ là một phần của việc phòng bệnh. Ăn tỏi tốt, nhưng không phải ăn tỏi là không bao giờ bệnh. Phòng bệnh còn cần ăn uống điều độ, ngủ đủ giấc, vận động thường xuyên, giữ tinh thần thoải mái. Tỏi là một mảnh ghép. Không phải là tất cả.

Cuối cùng, hãy nhớ rằng tỏi là thứ quanh ta. Rẻ tiền, dễ kiếm, dễ dùng. Không cần phải mua thuốc bổ đắt tiền. Chỉ cần biết dùng những thứ trong bếp đúng cách thì đã là dưỡng sinh rồi. Như lời Lãn Ông đã nói. Gừng, tỏi, kiệu, hành. Từng dùng phòng bệnh đã thành thói quen. Thói quen đó, giữ được thì tốt. Đừng bỏ quên.

Nội dung tham khảo, không thay lời khuyên y tế.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Vệ sinh yếu quyết — Hải Thượng Lãn Ông (Y tông tâm lĩnh), mục Ăn uống (trang 8): 'Đến như gừng, tỏi, kiệu, hành / Từng dùng phòng bệnh đã thành thói quen / Vừa chừng gia vị thì nên / Hễ người táo nhiệt, chớ quên kiêng dùng'
• Vệ sinh yếu quyết, mục Phòng dịch (trang 30): 'Hễ khi ôn dịch phát ra / Dự phòng uống Tỏi, bạc hà, lá thông'
• Vệ sinh yếu quyết, mục Phòng dịch (trang 32): 'Lại cho uống tỏi dân gian thường làm'
• Vệ sinh yếu quyết, mục Dưỡng nhi (trang 23): 'Đến như kiệu, tỏi, hẹ, hành / Dễ sinh hư nhiệt tính tình mẩn mê'
Bài liên quanHạt sen trong bát cháo: món ăn an thần của người xưaĐậu ván trong vườn nhà: món ăn lành theo Hải Thượng Lãn ÔngLàm việc khuya: dưỡng sinh sao cho đỡ hao người