Trời trở lạnh, người ta hay mệt hơn. Sáng dậy người nặng nề, cổ họng rát, tay chân lạnh. Ăn uống cũng thất thường theo: sáng bỏ bữa vì dậy muộn, trưa ăn vội hộp cơm nguội ở chỗ làm, tối về ăn no căng rồi nằm ngay. Vài hôm như vậy, người uể oải, ngủ không ngon, làm việc không tập trung. Mùa lạnh làm người ta ốm, một phần vì trời lạnh, một phần vì cách ăn uống, sinh hoạt không theo mùa.
Sách Khí Đạo của người xưa mở đầu bằng câu chuyện về thời thượng cổ. Người biết Đạo thời thượng cổ, tuân theo âm dương, hòa trong thuật số, ăn uống điều độ, sinh hoạt có nền nếp, không vọng tưởng bạo lực, cho nên hình thần đều tốt, hưởng đủ tuổi trời, sống trăm tuổi mới đi. Nói bằng lời thường: sống thuận theo tự nhiên, ăn uống có chừng mực, sinh hoạt có nề nếp, thì thân khỏe, tâm an. Sách cũng kể: gần đến ngày đông tháng giá, săn bắt kiếm ăn rất gian nan, mưa tuyết rơi vào người, quần áo không đủ che thân, họ phải chịu đói rét, bệnh tật giày vò. Người xưa đã biết mùa đông là mùa phải giữ gìn, ăn uống càng phải cẩn thận.
Ăn uống theo mùa, mùa lạnh thì ăn ấm, uống ấm. Nghe đơn giản vậy mà nhiều người làm ngược. Sáng mùa lạnh mà uống nước đá, ăn đồ lạnh buốt, bụng sẽ khó chịu cả buổi. Tối ăn đồ nguội để qua đêm, hâm không kỹ, người yếu sẽ đau bụng. Bữa sáng mùa lạnh nên là bữa ấm: bát cháo nóng, tô phở nóng, ly nước ấm. Ăn chậm, nhai kỹ, để hơi ấm đi vào người từ từ. Buổi tối cũng nên ăn ấm, ăn nhẹ, đừng ăn no căng rồi đi nằm ngay. No căng mà nằm thì bụng ì ạch, giấc ngủ chập chờn.
Sách Khí Đạo còn trích lời sách Dưỡng sinh tứ yếu: người thời cổ ăn uống nhất định phải đủ mọi vị, để chúng tương tác đạt đến chỗ hòa. Ăn đủ vị, đừng thiên lệch một vị. Mùa lạnh, người ta hay thèm vị cay, vị mặn, ăn mãi một vị thì cũng không tốt. Bữa ăn nên có đủ mặn, ngọt, chua, cay vừa phải, có rau, có canh nóng. Nếu không biết ăn uống điều độ thì thường ăn uống no nê rồi mới dừng, khi đó vị khí bị thiên lệch, làm hại đến khí trung hòa. Nói cho dễ hiểu: ăn tới lúc no căng mới dừng là đã quá muộn. Ăn no bảy phần thì dừng, để bụng còn chỗ thở, là vừa.
Cũng đừng quên chuyện uống. Mùa lạnh người ta ít khát, nên hay quên uống nước. Cả ngày không uống đủ nước, người khô, môi nứt, cổ họng rát, đi tiểu ít. Uống nước ấm từng ngụm nhỏ trong ngày, đừng đợi khát mới uống ừng ực. Buổi tối, một ly nước ấm trước khi ngủ giúp người dễ chịu hơn. Nhưng đừng uống quá nhiều sát giờ ngủ, kẻo nửa đêm phải dậy, giấc ngủ đứt đoạn.
Ăn uống mùa lạnh còn là chuyện của cả nhà, không phải chuyện của một người. Người già, trẻ nhỏ trong nhà là những người cần bữa ăn ấm nhất, mà cũng là những người ít kêu ca nhất. Cha mẹ già ăn qua loa, con cháu không để ý, tới lúc ốm mới biết. Bữa cơm gia đình mùa lạnh, nếu có nồi canh nóng giữa mâm, có đĩa rau luộc, có món kho mặn vừa miệng, thì không chỉ ấm bụng mà còn ấm lòng. Ăn chung với nhau, ăn chậm, nói chuyện nhẹ nhàng, đó cũng là dưỡng sinh. Thân ấm lên nhờ đồ ăn, lòng ấm lên nhờ sum họp.
Dưỡng sinh mùa đông, nói cho cùng, không phải là chuyện gì cao xa, tốn kém. Không cần thuốc bổ đắt tiền, không cần món lạ. Chỉ cần ăn ấm, uống ấm, ăn vừa đủ, ăn chậm, ăn đủ vị, và ăn cùng người thân. Sách cổ dạy tuân theo âm dương, tức là sống thuận với mùa: mùa lạnh thì giữ ấm từ trong ra ngoài, từ bữa ăn tới giấc ngủ. Làm được như vậy, mùa đông sẽ đi qua nhẹ nhàng hơn nhiều.
Nội dung bài này chỉ mang tính tham khảo, không thay thế lời khuyên y tế.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư