🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Dưỡng sinh cổ truyền

Vui quá, giận quá, lo quá đều thành bệnh: bảy cảm xúc theo sách cổ

Dưỡng sinh cổ truyền · 10 phút đọc

Có những đêm nằm xuống mà đầu óc không chịu ngủ. Chuyện hôm nay chưa xong, chuyện ngày mai chưa tới, chuyện của người khác cũng mang về mà lo. Nằm trằn trọc đến hai ba giờ sáng, sáng dậy mệt rã rời, ăn không ngon, làm không nổi. Đi khám thì bác sĩ bảo không có bệnh gì cụ thể, chỉ là lo nghĩ nhiều quá. Người xưa đã nói về chuyện này từ lâu, trong một mục rất hay của sách Vệ sinh yếu quyết, gọi là thất tình.

Thất tình là bảy thứ cảm xúc: mừng, giận, lo, nghĩ, buồn, sợ, kinh hãi. Sách viết: nội thương bệnh chứng phát sinh, thường do xúc động thất tình gây nên. Nghĩa là bệnh từ bên trong sinh ra, phần nhiều do bảy cảm xúc ấy bị quá độ mà thành. Sách kể rất cụ thể từng cảm xúc hại cơ thể ra sao.

Quá mừng thì khí hoãn như điên. Vui quá mức cũng làm khí trong người giãn ra, mất kiểm soát. Chợt kinh hãi thì khí loạn, tâm phiền, ngất đi. Nghĩ nhiều thì khí kết, thương tỳ, thao thức không ngủ, ăn thì chẳng ngon. Lo sầu thì phế khí tiêu mòn, hụt hơi héo hắt, nói không ra lời. Giận thì khí bốc lên như trời sấm vang, xung can sùng sục như sôi. Sợ thì khí xuống tận cùng, thận hư run rẩy, gối mềm. Chỉ một đoạn ngắn mà sách vẽ ra cả một bản đồ: mỗi cảm xúc quá đà đều đánh vào một cơ quan khác nhau trong người.

Nghe thì có vẻ xa lạ, nhưng thử đối chiếu với đời mình mà xem. Người hay lo nghĩ thì đúng là ăn không ngon, ngủ không yên, đúng như sách nói: thao thức không ngủ, ăn thì chẳng ngon. Người hay buồn rầu thì thở ngắn, nói hụt hơi, đúng như sách nói: hụt hơi héo hắt, nói không ra lời. Người hay giận thì mặt đỏ bừng, tim đập mạnh, đầu như muốn nổ, đúng như sách nói: giận thì khí thượng tựa trời sấm vang. Người hay sợ hãi thì chân tay run, đầu gối mềm nhũn, đúng như sách nói: thận hư run rẩy, gối mềm. Người xưa không có máy đo huyết áp, không có xét nghiệm máu, nhưng họ quan sát cơ thể con người kỹ đến mức đó.

Sách còn chỉ ra gốc rễ của thất tình: lợi dục đầu mối thất tình, chặn lòng ham muốn thì mình được an. Ham muốn quá nhiều về tiền tài, danh lợi, sắc đẹp, thì bảy cảm xúc mới có cơ hội bùng lên. Muốn nhiều mà không được thì lo, thì buồn, thì giận. Được rồi mà sợ mất thì cũng lo, cũng sợ. Cho nên muốn giữ cho cảm xúc yên, phải bắt đầu từ việc bớt ham muốn. Sách dặn: cần nên tiết dục thanh tâm, giữ lòng liêm chính chẳng ham tiền tài, chẳng vì danh lợi đua đòi, chẳng vì sắc đẹp đắm người hại thân.

Sách cũng dặn cách giữ gìn hằng ngày, rất giản dị: giữ tinh, dưỡng khí, tồn thần. Tinh không hao tán thì thần được yên. Hàng ngày luyện khí chớ quên, hít vào thanh khí, độc liền thải ra, làm cho khí huyết điều hòa, tinh thần giữ vững, bệnh tà khó xâm. Lại cần tiết chế nói năng, tránh làm quá sức, dự phòng khí hao. Thức đêm lo nghĩ quá nhiều, say mê sắc dục cũng đều hại tâm. Biến sinh lao tái bệnh thâm, chân nguyên suy tổn ngấm ngầm chết non.

Có một đoạn trong sách nghe mà thấm: nhìn xem thôn dã bao người, làm ăn chất phác, chơi bời chẳng hay, ngô khoai rau cháo hàng ngày, ấy mà khỏe mạnh hơn người cao lương. Vì quen cuộc sống bình thường, ít lo xúc phạm nội thương thất tình. Rạng đông cày cuốc luyện mình, đồng không hít thở, thân hình nở nang. Lo sầu vì bệnh giàu sang, vui nghèo khỏe mạnh hiên ngang trong lòng. Thảnh thơi ở chốn núi rừng, cuộc đời thanh bạch mà thường sống lâu, hơn người quyền quý công hầu, nhàn cư tửu sắc phần nhiều chết non. Mặc dù đạo dẫn, tiên đan, đâu bằng hai chữ thanh tâm là cùng.

Thanh tâm, nghĩa là giữ cho lòng mình trong sạch, nhẹ nhàng. Người xưa cho rằng không có thuốc trường sinh nào bằng hai chữ thanh tâm. Ăn ngon mặc đẹp mà lòng lúc nào cũng lo lắng, ganh đua, giận hờn, thì thân cũng hao mòn dần. Ăn đạm bạc mà lòng thảnh thơi, ít ham muốn, thì thân lại khỏe mạnh, sống lâu.

Áp vào đời nay thì sao? Ngày nay, thất tình không còn đến từ chuyện đói nghèo như ngày xưa, mà đến từ điện thoại, từ mạng xã hội, từ chuyện so sánh mình với người khác. Lướt thấy người ta giàu hơn thì lo, thấy người ta giỏi hơn thì buồn, thấy người ta nói xấu mình thì giận, thấy tin dữ thì sợ. Mỗi ngày, bảy cảm xúc ấy thay nhau khuấy động trong người, không lúc nào yên. Thân không bệnh mới là lạ.

Vậy phải làm sao? Sách cổ không bảo ta phải diệt hết cảm xúc, vì cảm xúc là một phần của con người. Sách chỉ bảo: đừng để cảm xúc quá độ. Vui thì vui, nhưng đừng vui đến mức mất kiểm soát. Buồn thì buồn, nhưng đừng để nỗi buồn kéo dài thành bệnh. Giận thì giận, nhưng đừng để cơn giận bốc lên thành sấm sét rồi làm hại chính mình. Lo thì lo, nhưng đừng lo những chuyện chưa tới, lo cả chuyện của người khác.

Có mấy cách thực tế mà sách đã gợi ý. Thứ nhất, hít thở: hàng ngày luyện khí, hít vào thanh khí, độc liền thải ra. Khi đang giận hay đang lo, hãy dừng lại, hít một hơi thật sâu, thở ra thật chậm, làm vài lần như vậy rồi hãy nói, hãy quyết định. Thứ hai, tiết chế nói năng và làm việc quá sức: mệt thì nghỉ, đừng cố. Thứ ba, bớt ham muốn: đừng so sánh mình với người khác, đừng muốn có tất cả mọi thứ cùng một lúc. Thứ tư, giữ lòng thanh thản: làm việc chất phác, sống đời bình thường, ăn ngủ điều độ.

Đặc biệt, với người hay nghĩ nhiều đến mất ngủ, sách nói thẳng: nghĩ nhiều khí kết thương tỳ, thao thức không ngủ, ăn thì chẳng ngon. Muốn ngủ ngon thì phải bớt nghĩ. Trước khi ngủ, đừng ôm điện thoại lướt tin tức, đừng mang chuyện công việc lên giường. Hãy để đầu óc được nghỉ như thân thể được nghỉ. Ngủ là lúc cơ thể tự chữa lành, mà cứ bắt nó làm việc thêm thì làm sao nó khỏe được.

Tóm lại, dưỡng sinh theo sách cổ không bắt đầu từ thuốc men hay món ăn bổ, mà bắt đầu từ việc giữ cho bảy cảm xúc được điều hòa. Vui vừa, buồn vừa, giận vừa, lo vừa. Giữ được lòng mình yên, thì thân tự nhiên khỏe. Như sách đã kết: mặc dù đạo dẫn, tiên đan, đâu bằng hai chữ thanh tâm là cùng.

Nội dung bài này chỉ để tham khảo, không thay cho lời khuyên y tế. Nếu đang mất ngủ kéo dài, lo âu hay có vấn đề sức khỏe tâm thần, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý để được tư vấn đúng cách.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Vệ sinh yếu quyết — Hải Thượng Lãn Ông — trang 14
Bài liên quanRượu: uống ít làm thuốc, quá chén thành bệnhĂn uống thuận theo mùa như người xưaNgủ sớm dậy sớm: bài thuốc không tốn tiền