🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Dưỡng sinh cổ truyền

Nuôi con nhỏ như chăm mầm non: ăn ngủ mặc theo sách cổ

Dưỡng sinh cổ truyền · 9 phút đọc

Có con nhỏ trong nhà, ai làm cha làm mẹ cũng lo. Con ho một tiếng là lo. Con ăn ít một bữa là lo. Con ngủ không ngon một đêm là lo. Người ta hỏi nhau đủ thứ: cho con ăn gì, mặc gì, tắm nước nóng hay nước ấm, có nên cho con ra ngoài trời lạnh không. Lo thì nhiều, mà sách vở thì mỗi nơi nói một kiểu. Người xưa cũng lo như mình, và cũng viết lại thành sách để đời sau khỏi bỡ ngỡ. Trong cuốn Vệ Sinh Yếu Quyết của Hải Thượng Lãn Ông, có cả một mục riêng về dưỡng nhi, tức là nuôi con nhỏ, viết bằng lời thơ dễ nhớ, đọc lên thấy gần gũi như lời ông bà dặn con cháu.

Sách mở đầu bằng một hình ảnh rất đẹp: anh nhi như cái mầm non, cần nên vun tưới, chăm nom, giữ gìn. Đứa trẻ mới sinh giống như mầm cây non. Mầm non thì cần nước, cần nắng vừa phải, cần người chăm nom mỗi ngày. Không thể bỏ mặc, cũng không thể chăm quá tay. Nuôi con cũng vậy. Cần vun tưới, tức là cho ăn uống đầy đủ, chăm nom, tức là để ý từng chút một, giữ gìn, tức là phòng bệnh trước khi bệnh đến. Sách nói rõ: nuôi con là việc rất cần, mọi người ai cũng quan tâm hàng ngày. Nhưng nếu lúc mang thai không giữ gìn, sau khi sinh nuôi dưỡng không phòng ngừa, thì con ốm yếu, gầy còm. Cái gốc của việc nuôi con khỏe không bắt đầu khi con ốm, mà bắt đầu từ lúc con còn trong bụng mẹ, và từ những việc nhỏ mỗi ngày sau khi con chào đời.

Sách dặn rất kỹ về việc tắm cho trẻ. Khi tắm cho trẻ phải phòng gió lùa, nước lạnh, trẻ run rẩy mình. Chớ nên để trẻ sợ kinh. Tắm lâu nên kỵ, lau mình nhẹ tay. Giữ lưng cho trẻ cần thay, hàn thấp xâm nhập, kinh sài phát ra. Nói theo lời thường, tắm cho con thì tắm ở chỗ kín gió, nước vừa ấm, tắm nhanh, lau nhẹ tay, đừng để con sợ hãi, đừng để con lạnh. Tắm xong phải giữ lưng cho khô, thay áo ngay, đừng để hơi lạnh, hơi ẩm thấm vào lưng con. Trẻ con da non, thân yếu, một cơn gió lạnh cũng có thể làm con cảm. Cho nên người xưa tắm cho trẻ còn dùng nước nấu lá, như nước nấu Ngân hoa, nước lá xoan, ích mẫu, nước kinh giới, hoè hoa để tắm, vừa làm mát da, vừa phòng lở ngứa ngoài da. Những thứ lá ấy ở quê nhà nào cũng có, rẻ tiền mà lành.

Về việc mặc, sách dặn: cho mặc ấm bụng, ấm lưng, ấm chân, kín rốn còn hơn bịt đầu. Áo quần thích ứng theo mùa. Bịt hơi nóng quá phải ngừa ngứa sang. Trên đầu dương khí bốc lên, đội mão hơi bức hoá sinh chốc đầu. Dưới chân chẳng thiết ấm nhiều, từ khi trẻ đã bắt đầu tập đi, để cho cơ biểu thích nghi. Khi trời ấm lạnh cho đi ra ngoài. Trong phòng ủ ấm là sai, đến khi thay đổi tiết trời cảm ngay. Nghe qua tưởng chỉ là chuyện mặc áo, nhưng ngẫm kỹ thì là cả một nguyên tắc: giữ ấm những chỗ cần ấm là bụng, lưng, chân, rốn, còn đầu thì để thoáng, chân thì để quen với đất. Đừng ủ con trong phòng kín mãi, phải cho con ra ngoài trời khi ấm, để thân con quen dần với thay đổi thời tiết. Ủ quá kỹ thì con yếu, ra gió một chút là cảm ngay. Cho con nằm ở chỗ thoáng hơi, nhưng cần phải tránh những nơi gió lùa. Khi ngủ bụng ngực đắp chăn, còn kiêng tiếng động giật mình hoảng kinh. Chỗ ngủ thoáng, ấm, yên tĩnh, là chỗ ngủ tốt cho trẻ.

Sách cũng dặn về việc cho con chơi. Lại cần biết cách cho chơi. Cấm ôm súc vật, tránh nơi lạ thường. Đồ chơi thanh nhã nên dùng, chớ cho bốc đất, bắt trùng mà ăn. Ngồi lê dưới đất nên răn, trùng xâm, kiến đốt, bất thần bệnh sinh. Chơi dao, chơi lửa đáng kinh, đề phòng tai nạn, thân hình đao thương. Đời nay khác đời xưa, đồ chơi của trẻ đã khác, nhưng cái lõi vẫn vậy: cho con chơi đồ sạch, chơi chỗ sạch, đừng cho con bốc đất cát bỏ vào miệng, đừng để con chơi gần dao, lửa, đừng để con ngồi lê dưới đất ẩm thấp. Chơi mà an toàn thì con vừa vui vừa khỏe. Chơi mà không giữ gìn thì vui một lúc, bệnh cả tuần.

Một điều nữa sách nhắc rất kỹ, là đừng vội cho trẻ ngồi, đi sớm quá. Tập ngồi chớ để ngồi lâu, tuỷ non, xương yếu về sau lưng gù. Tập đi sớm quá cũng ngừa, làm trẻ rán sức, gân mềm chồn chân. Trẻ con xương còn mềm, tủy còn non. Ép con ngồi lâu thì lưng gù, ép con đi sớm thì gân mềm, chân mỏi. Cứ để con lớn theo nhịp của con. Đến lúc con tự ngồi được thì ngồi, tự đi được thì đi. Cha mẹ nôn nóng muốn con hơn con nhà người ta, ép con làm sớm, thì hại nhiều hơn lợi.

Về việc cho bú, cho ăn, sách nói đây là phần trọng yếu ta cần quan tâm. Người mẹ cho con bú thì phải giữ sao cho sữa tốt lành luôn luôn. Phòng dục, uống rượu phải kiêng, nhất là ăn thức nướng rang, cay nồng, cùng thức sống lạnh, cay nhờn, mặn chua thái quá cũng không nên dùng. Uống ăn hỗn tạp không chừng, làm cho chất sữa thất thường, loãng chua. Lạnh thì nôn, tháo đầy, ho. Nói theo lời thường, mẹ ăn gì thì sữa cũng theo đó. Mẹ ăn đồ cay nóng, sống lạnh, mặn chua quá nhiều, thì sữa cũng thất thường, con bú vào dễ nôn, dễ đi ngoài, dễ ho. Cho nên người mẹ nuôi con nhỏ, ăn uống cũng phải giữ gìn, ăn thanh đạm, đủ chất, đừng ăn uống hỗn tạp không chừng.

Nuôi con nhỏ, nói cho cùng, không có bí quyết nào cao siêu. Chỉ là những việc nhỏ làm đều mỗi ngày: tắm ở chỗ kín gió, mặc ấm bụng lưng chân, ngủ chỗ thoáng mà yên, chơi đồ sạch chỗ sạch, để con lớn theo nhịp của con, mẹ ăn uống giữ gìn. Làm được những việc nhỏ ấy, thì con ít ốm, cha mẹ cũng đỡ lo. Người xưa ví con như mầm non, mầm non không cần chăm sóc cầu kỳ, chỉ cần vun tưới đều đặn, che chắn đúng lúc, là tự nó lớn lên xanh tốt. Con người cũng vậy. Nội dung tham khảo, không thay lời khuyên y tế.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Vệ Sinh Yếu Quyết (Hải Thượng Lãn Ông, Y tông tâm lĩnh) — mục 9. Dưỡng nhi, tr. 18–19
Bài liên quanNhà sạch, người khỏe: giữ nhà cửa thoáng sạch theo sách cổHành trong bếp: vị cay ấm phòng bệnh theo sách cổMật ong trong nhà: vị ngọt làm thuốc theo sách cổ