🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Dưỡng sinh cổ truyền

Mật ong trong nhà: vị ngọt làm thuốc theo sách cổ

Dưỡng sinh cổ truyền · 7 phút đọc

Trong bếp nhà nào cũng có một hũ mật ong, thường để ở góc tủ, nắp đậy kín. Bà ngoại hay lấy ra pha nước chanh cho cháu khi ho, hay quệt một chút vào lát bánh mì buổi sáng. Người ta dùng mật ong như một thứ ngọt lành, vừa ngon vừa hiền. Nhưng với người xưa, mật ong không chỉ là đồ ngọt. Nó là một vị thuốc trong nhà, dùng đúng thì bổ tỳ vị, giúp tiêu hóa, dùng sai thì cũng như bao vị ngọt khác, nhiều quá thành hại.

Trong sách Vệ sinh yếu quyết của Hải Thượng Lãn Ông, mật ong xuất hiện ở mấy chỗ đáng nhớ. Ở mục nuôi con, sách dặn: khi trẻ bị kiết lỵ, ỉa lỏng, ỉa chảy, thì uống ngay cam thảo và mật ong để kiện tỳ. Kiện tỳ nghĩa là làm cho tỳ vị khỏe lên, tiêu hóa tốt lên. Người xưa coi tỳ vị là gốc của việc ăn uống: tỳ vị khỏe thì ăn vào mới tiêu, mới thành chất bổ. Mật ong vị ngọt, tính ôn hòa, nên người xưa dùng nó để bồi bổ tỳ vị một cách nhẹ nhàng, nhất là cho trẻ nhỏ và người yếu bụng.

Cũng trong sách Vệ sinh yếu quyết, ở mục phòng bệnh truyền nhiễm, có câu: mật ong, rau má thường ăn. Câu này nằm trong phần nói về bệnh lệ phong, một bệnh ngoài da lây lan khó chữa ngày xưa. Người bệnh được dặn phải cách ly, điều dưỡng một mình, ăn uống thanh đạm, trong đó mật ong và rau má là hai thứ được khuyên dùng thường xuyên. Lại có một câu nữa: trục đỉa thì dùng mật ong. Đỉa chui vào người là chuyện của người làm ruộng ngày xưa, và mật ong là một trong những thứ người ta dùng để đuổi nó ra. Những câu này nghe lạ với người bây giờ, nhưng chúng cho thấy mật ong trong mắt người xưa là thứ vừa bổ, vừa có tính làm sạch, dùng được trong nhiều việc.

Sách Liệu pháp Đông y tự nhiên trị bệnh thì ghi cụ thể hơn về cách dùng mật ong cho người lớn. Trong mục nói về táo bón, sách hướng dẫn món nước cam thảo mật ong: lấy mật ong và nước cam thảo, mỗi thứ một cốc, trộn đều với nhau, mỗi ngày uống hai lần vào buổi sáng và buổi tối, uống lúc đói bụng. Món này thích hợp dùng cho táo bón nhiệt, tức là táo bón do trong người nóng, phân khô. Sách cũng ghi món canh bách hợp: lấy bách hợp năm mươi gam, đun với nước sôi đến khi chín, thêm vào một lượng mật ong vừa phải cho dễ uống. Món này dùng cho người có phân cục như phân dê, tay chân nóng, cổ họng khô. Cả hai món đều có chung một ý: mật ong làm cho ruột mềm mại, trơn tru, giúp việc đi ngoài dễ dàng hơn.

Vì sao mật ong lại có tác dụng như vậy? Theo cách nói của sách cổ, mật ong vị ngọt, tính nhuận. Ngọt thì bổ tỳ, nhuận thì làm mềm, làm trơn. Người xưa quan sát thấy mật ong dẻo, dính, trơn, nên dùng nó cho những lúc trong người khô, táo, khó đi ngoài. Nhưng chính vì nó ngọt, nên sách Vệ sinh yếu quyết cũng dặn ngay ở mục ăn uống: ngọt nhiều cũng chẳng ích gì, tỳ chen, thận yếu, xương tê, tóc cằn. Nghĩa là ăn ngọt nhiều quá thì tỳ vị bị chèn ép, thận yếu đi, xương tê mỏi, tóc khô cằn. Mật ong dù là ngọt lành, cũng vẫn là ngọt. Dùng vừa phải thì bổ, dùng nhiều quá thì hại, giống như mọi vị ngọt khác.

Vậy dùng mật ong thế nào cho đúng theo tinh thần của sách cổ? Trước hết là vừa phải. Một hai thìa mỗi ngày, pha với nước ấm, uống buổi sáng lúc đói, hoặc cho vào cháo, vào canh cho dễ ăn, như sách đã ghi. Không nên uống quá nhiều, nhất là với người đang có đường huyết cao, người đang thừa cân, hay trẻ nhỏ dưới một tuổi thì tuyệt đối không dùng mật ong. Thứ hai là phải mua mật thật, bảo quản đậy kín, để nơi khô ráo, vì mật ong dễ hút ẩm, dễ lên men nếu để hở. Thứ ba là nhớ rằng mật ong chỉ là món hỗ trợ ăn uống. Ai táo bón lâu ngày, hay có bệnh về tiêu hóa, thì nên đi khám, đừng chỉ trông vào một hũ mật ong.

Một hũ mật ong trong bếp, nhìn thì tầm thường, mà người xưa đã dùng nó bao đời nay: bồi bổ tỳ vị cho trẻ nhỏ, làm mềm ruột cho người táo bón, ăn kèm rau má cho người bệnh ngoài da. Cái hay của nó không nằm ở chỗ nó chữa được bách bệnh, mà ở chỗ nó hiền, nó lành, nó có sẵn trong nhà, dùng đúng lúc thì giúp được nhiều việc nhỏ. Dưỡng sinh đôi khi chỉ giản dị như vậy: không phải tìm thuốc quý ở đâu xa, mà là biết dùng cho đúng những thứ ngọt lành đã có sẵn trong bếp nhà mình.

Nội dung bài này chỉ để tham khảo theo sách cổ, không thay lời khuyên y tế. Ai đang có bệnh, đang dùng thuốc, hay có biểu hiện bất thường thì nên hỏi thầy thuốc trước khi áp dụng.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Vệ sinh yếu quyết — Hải Thượng Lãn Ông (Y tông tâm lĩnh), mục Dưỡng nhi — trang 20: "Uống ngay cam thảo, mật ong kiện tỳ"
• Vệ sinh yếu quyết — Hải Thượng Lãn Ông, mục Phòng bệnh truyền nhiễm — trang 31: "Mật ong, rau má thường ăn"
• Vệ sinh yếu quyết — Hải Thượng Lãn Ông, mục Phòng bệnh truyền nhiễm — trang 27: "Trục đỉa thì dùng mật ong"
• Vệ sinh yếu quyết — Hải Thượng Lãn Ông, mục Ăn uống — trang 8: "Ngọt nhiều cũng chẳng ích gì / Tỳ chen, thận yếu xương tê, tóc cằn"
• Liệu pháp Đông y tự nhiên trị bệnh — mục Táo bón, tr. 223–224: "Nước cam thảo mật ong: Mật ong, nước cam thảo mỗi thứ 1 cốc, trộn đều với nhau, mỗi ngày uống 2 lần vào buổi sáng và buổi tối, uống lúc đói bụng. Thích hợp dùng cho táo bón nhiệt."; "Canh bách hợp: Bách hợp 50g, đun với nước sôi đến khi chín, thêm vào một lượng mật ong vừa phải cho dễ uống."
Bài liên quanLá tía tô trong vườn: vị cay làm ra mồ hôi theo sách cổVào giường không nghĩ, thẳng mình ngủ yênLuyện thân, luyện khí: vận động thong dong mỗi sáng