Bà Sáu năm nay đã ngoài bảy mươi. Sáng nào bà cũng dậy sớm. Bà ngồi ở mép giường, xoa hai bàn tay vào nhau cho ấm. Rồi bà xoa mặt, xoa cổ, xoa cánh tay, xoa đầu gối. Xong, bà đứng dậy, vươn vai, xoay hông vài vòng, rồi mới đi ra sân. Bà làm vậy mấy chục năm nay. Bà bảo, người già như cái máy cũ. Sáng ra phải khởi động một chút, rồi mới chạy được.
Những việc bà Sáu làm mỗi sáng, sách cổ gọi là đạo dẫn. Trong sách Khí Đạo, có dẫn lời sách y thời nhà Tống là Thánh tế tổng lục. Sách viết: thuật đạo dẫn, xoa bóp, day ấn có lợi cho việc xoay chuyển khí cơ, lưu thông dinh vệ, làm lay động trăm quan, khai thông chỗ tắc nghẽn. Rồi tự nhiên sau đó, khí vận hành mà thần hòa, trong ngoài đều suôn sẻ, tai thính mắt sáng, thân thể mạnh khỏe nhanh nhẹn, người già khỏe lại, người trẻ khỏe hơn.
Nghe những lời đó, mình thấy người xưa hiểu cơ thể rất rõ. Họ không có máy móc hiện đại. Nhưng họ quan sát. Họ thấy, người ngồi lâu một chỗ thì mỏi. Người ít vận động thì yếu. Người hay xoa bóp tay chân thì linh hoạt hơn. Từ quan sát đó, họ đúc thành phép dưỡng sinh.
Sách Tính Mệnh Khuê Chỉ cũng bàn về phép đạo dẫn. Sách kể, người xưa tập đạo dẫn bằng cách bắt chước con gấu leo cây, con chim xòe cánh để dẫn khí trong người. Nghe thì lạ. Nhưng thật ra, đó là những động tác vươn tay, dang tay, xoay người rất tự nhiên. Giống như mình vươn vai khi ngủ dậy. Giống như con mèo vươn mình sau một giấc ngủ dài. Cơ thể mình vốn biết cách làm những động tác đó. Mình chỉ cần làm theo nó.
Sách Khí Đạo còn dẫn lời Thần tiên đạo dẫn. Sách viết, lục phủ ngũ tạng của con người đều cốt ở chỗ thông suốt. Khí lưu thông thì hình hài bình hòa. Khí ùn tắc thì hình thể sinh bệnh. Rồi sách nhắc một câu tục ngữ: trục cửa không bao giờ bị mọt, nước chảy không bao giờ bị thối. Cái trục cửa ngày nào cũng quay thì không mọt. Dòng nước ngày nào cũng chảy thì không thối. Người cũng vậy. Ngày nào cũng cử động, thân thể sẽ ít tắc nghẽn.
Vậy đạo dẫn xoa bóp làm thế nào cho đúng? Trước hết là nhẹ nhàng. Không cần mạnh. Không cần nhanh. Sáng dậy, ngồi ở mép giường, xoa hai bàn tay vào nhau cho ấm lên. Rồi dùng tay ấm xoa mặt, từ trán xuống cằm. Xoa cổ, xoa vai. Xoa cánh tay, từ vai xuống bàn tay. Xoa đầu gối, xoa bàn chân. Mỗi chỗ xoa vài chục lần, vừa xoa vừa thở đều.
Sau đó, đứng dậy, vận động nhẹ. Vươn hai tay lên cao. Xoay vai vài vòng. Xoay hông vài vòng. Gập người nhẹ nhàng. Đi lại trong nhà vài vòng. Tất cả chỉ mất mười lăm phút. Không cần dụng cụ. Không cần ra khỏi nhà. Ai cũng làm được, từ người trẻ đến người già.
Nhưng có vài điều cần nhớ. Xoa bóp là để thư giãn, không phải để chữa bệnh. Nếu chỗ nào đau nhói, sưng tấy, thì đừng day mạnh vào đó. Nếu mình đang mệt nhiều, đang sốt, thì nên nghỉ ngơi, không nên cố tập. Người có bệnh về xương khớp, huyết áp, tim mạch, nên hỏi ý kiến thầy thuốc trước khi tập một bài mới. Đạo dẫn là phép dưỡng sinh, không phải thuốc chữa bệnh.
Thời điểm tốt nhất để làm là buổi sáng, sau khi ngủ dậy. Vì lúc đó cơ thể còn cứng, cần được đánh thức nhẹ nhàng. Buổi tối trước khi ngủ cũng có thể xoa bóp tay chân một chút. Xoa xong, người sẽ dễ ngủ hơn. Nhưng đừng tập mạnh vào buổi tối, vì người sẽ tỉnh táo quá, khó ngủ.
Điều quan trọng nhất của đạo dẫn là đều đặn. Làm một lần thì chẳng thấy gì. Làm mỗi ngày, sau một tháng, mình sẽ thấy người linh hoạt hơn, ngủ ngon hơn, tinh thần tỉnh táo hơn. Giống như bà Sáu. Bà không tập gì cao siêu. Bà chỉ xoa bóp mỗi sáng, mấy chục năm nay. Và bà vẫn khỏe, vẫn tự đi chợ, tự nấu cơm.
Người xưa nói, trục cửa không mọt vì ngày nào nó cũng quay. Thân thể mình cũng vậy. Ngày nào cũng cử động một chút, xoa bóp một chút, thì tuổi già sẽ đến chậm hơn. Không cần đợi đến khi đau mới lo. Hãy bắt đầu từ sáng mai, bằng mười lăm phút xoa bóp nhẹ nhàng.
Nội dung bài này chỉ mang tính tham khảo, không thay lời khuyên y tế.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư