Cứ đến rằm tháng bảy, nhiều người lại nghe nhắc đến cái tên Mục Kiền Liên. Có người nghe từ nhỏ, có người mới nghe lần đầu. Nhưng dù nghe bao nhiêu lần, câu chuyện ấy vẫn làm người ta chùng lòng. Hôm nay, chúng ta nghe lại tích này, đúng như trong kinh Vu Lan kể.
Thuở ấy, Đức Phật đang ở thành Xá-vệ, tại vườn Kỳ Thụ. Tôn giả Mục Kiền Liên vừa chứng được sáu phép thần thông. Việc đầu tiên ngài nghĩ đến không phải là khoe phép, mà là tìm cha mẹ của mình. Ngài muốn biết cha mẹ nay ở đâu, có thoát khỏi vòng trầm luân hay không.
Ngài dùng huệ nhãn nhìn khắp trên dưới, tìm kiếm. Rồi ngài thấy mẹ mình sinh làm ngạ quỷ. Thân hình tiều tụy, đói khát, không có gì để ăn uống. Người mẹ từng nuôi ngài khôn lớn, giờ đây chịu khổ như vậy. Lòng ngài đau xót khôn cùng.
Ngài liền dâng một bát cơm cho mẹ. Nhưng mẹ ngài vì đói lâu ngày, lại sợ chúng ma xung quanh cướp giật, nên một tay che đậy, một tay bốc cơm ăn vội. Cơm chưa đưa đến miệng đã hóa thành than lửa, nuốt mà không được. Thương mẹ mà không cứu được, Mục Kiền Liên buồn rầu, vội về bạch với Đức Phật, xin tìm phương giải nạn cho mẹ.
Đức Phật bảo rõ căn cội: mẹ ông gốc tội rất sâu. Dù ông thần lực nhiệm mầu, một mình cũng không thể cứu được. Lòng hiếu thảo của ông tuy lớn, tiếng vang thấu đến cửu thiên, nhưng cộng cả ba cõi sáu phương tu tập cũng không có phương cứu tế mẹ ông. Muốn cứu được mẹ, phải nhờ thần lực của mười phương Tăng.
Nghe đến đây, nhiều người sẽ thắc mắc: vì sao một vị có thần thông mà vẫn không cứu được mẹ mình? Kinh dạy một điều rất thấm: có những việc, sức một người không làm nổi. Phải nhờ sức của tập thể, sức của cộng đồng tu hành thanh tịnh. Hiếu thảo là động lực, nhưng muốn thành tựu còn cần nương nhờ sức mạnh chung.
Đức Phật dạy tiếp về pháp cứu tế. Vào ngày rằm tháng bảy, là ngày Tự tứ của chư Tăng, phải sắm sửa thức ăn trăm món, trái cây năm màu, cùng các vật dụng để cúng dường chúng Tăng mười phương. Khi chư Tăng đồng lòng thọ nhận bát cơm thanh tịnh ấy, phước đức sinh ra lớn lắm. Nhờ phước ấy mà cha mẹ hiện tiền được tiêu trừ ách nạn, sống lâu khỏe mạnh. Còn cha mẹ bảy đời quá vãng sẽ được siêu thăng, hóa sinh về cõi thiên cung.
Mục Kiền Liên làm theo lời Phật dạy. Và sau pháp cứu tế ấy, mẹ ngài thoát khỏi kiếp ngạ quỷ. Ngài cũng hết khóc than rầu buồn. Nỗi đau của một người con thương mẹ mà bất lực, cuối cùng cũng được hóa giải.
Câu chuyện đến đây chưa hết. Đức Phật dạy thêm cho tất cả mọi người: ai chí muốn đền ơn cha mẹ hiện tại cùng cha mẹ bảy đời quá khứ, thì đến rằm tháng bảy mỗi năm, hãy sắm sanh cơm canh cúng dường chúng Tăng trong ngày Tự tứ. Nhờ đó mà cầu nguyện cho cha mẹ hiện tiền được trường thọ, và cầu cho cha mẹ bảy đời cùng lìa nơi ngạ quỷ, sinh về cõi người, cõi trời.
Đó là gốc tích của lễ Vu Lan mà chúng ta vẫn giữ đến hôm nay. Mỗi năm rằm tháng bảy, người ta đến chùa, dâng cúng, tụng kinh, hồi hướng cho cha mẹ. Có người cài hoa hồng, có người cài hoa trắng. Nhưng ý nghĩa sâu nhất của ngày này không nằm ở bông hoa cài áo. Nó nằm ở chỗ: chúng ta nhớ rằng mình có cha mẹ, và cha mẹ dù còn sống hay đã mất đều cần lòng hiếu của con.
Nghe lại tích Mục Kiền Liên, có ba điều đáng nhớ.
Thứ nhất, hiếu thảo bắt đầu từ sự quan tâm. Mục Kiền Liên vừa có thần thông đã nghĩ ngay đến cha mẹ. Nhiều người trong chúng ta có tiền, có quyền, có đủ thứ, nhưng lại quên nghĩ đến cha mẹ. Có thần thông mà quên mẹ thì thần thông ấy cũng vô nghĩa.
Thứ hai, có những lúc sức mình không đủ, thì phải biết nương nhờ. Mục Kiền Liên không cố chấp tự mình cứu mẹ bằng mọi giá. Ngài nghe lời Phật, nương sức chúng Tăng. Trong đời sống cũng vậy, báo hiếu không phải lúc nào cũng là tự mình làm hết. Biết nhờ người giúp, biết cùng nhau làm phước, đó cũng là trí tuệ.
Thứ ba, hiếu không chỉ dành cho cha mẹ đời này. Kinh nói đến cha mẹ bảy đời. Nghĩa là ơn sinh thành không chỉ gói trong một đời người. Chúng ta mang ơn nhiều thế hệ đi trước. Vu Lan là dịp để nhớ ơn ấy, và để sống sao cho xứng với ơn ấy.
Rằm tháng bảy năm nay, nếu bạn đến chùa, hãy nhớ câu chuyện này. Và nếu bạn không đến chùa được, cũng không sao. Chỉ cần nhớ đến cha mẹ, làm một việc tốt, hồi hướng cho cha mẹ. Như vậy là đã giữ được tinh thần của Vu Lan rồi.
Mục Kiền Liên cứu được mẹ, không phải vì ngài có phép lạ, mà vì ngài có lòng hiếu và biết làm đúng pháp. Chúng ta không có thần thông, nhưng chúng ta có thể có lòng hiếu như ngài. Thế là đủ.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư