Có một hình ảnh mà nhiều người xa quê sẽ thấy quen: mỗi chiều, mẹ ra đứng ở cửa, nhìn ra đầu ngõ. Không phải mẹ đợi ai cụ thể. Mẹ chỉ nhìn xem có bóng con về không. Trong kinh Phật có kể một ân đức của cha mẹ như vậy: mỗi khi con đi xa, mẹ ở nhà luôn tựa cửa ngóng chờ, nỗi nhớ con nhạt nhòa trong nước mắt.
Đọc đến đó, người đang ở xa quê như tôi thấy nhói trong lòng. Mình đi xa để học, để làm, để lo cho tương lai. Nhưng ở nhà, có một người ngày nào cũng ngóng mình về.
Khổng Tử từng dạy: cha mẹ còn sống, con không nên đi xa. Nghe thì có vẻ khó, vì thời nay mấy ai ở mãi bên cha mẹ được. Người thì lên thành phố học, người thì vào Nam làm việc, người thì đi xuất khẩu lao động. Đi xa gần như là chuyện bắt buộc. Vậy người ở xa báo hiếu bằng cách nào?
Câu trả lời là: đi xa không có tội. Nhưng đi xa mà quên cha mẹ thì có lỗi. Báo hiếu khi ở xa không phải là bỏ hết để về, mà là làm sao để khoảng cách không làm nhạt đi tình cảm và trách nhiệm.
Thứ nhất, giữ liên lạc đều đặn. Ngày xưa, con đi xa viết thư tay, cả tháng mới đến nơi. Bây giờ, một cuộc điện thoại chỉ mất vài giây. Vậy mà có người cả tuần không gọi về nhà. Cha mẹ già không cần con gọi để nói chuyện gì to tát. Chỉ cần nghe giọng con, biết con khỏe, biết con ăn uống ra sao, thế là yên tâm.
Hãy đặt cho mình một thói quen: mỗi ngày hoặc ít nhất vài ngày một lần, gọi về nhà. Không phải gọi để báo cáo, mà gọi để hỏi thăm. Hôm nay cha mẹ ăn gì, ngủ có ngon không, trời lạnh có mặc đủ ấm không. Những câu hỏi nhỏ ấy, với cha mẹ, là cả một niềm vui.
Thứ hai, chu cấp vật chất đều đặn. Theo kinh Thiện Sinh, nuôi dưỡng cha mẹ bao gồm việc dâng tặng tiền chi tiêu, quà quý, thuốc thang. Người ở xa không tự tay nấu cho cha mẹ bát cháo được, nhưng có thể gửi tiền về đều đặn để cha mẹ không phải lo lắng chuyện cơm áo. Có thể gửi thuốc, gửi quà, gửi những thứ cha mẹ cần.
Nhưng nhớ một điều: tiền không thay được sự có mặt. Có người gửi tiền về rất đều, nhưng cả năm không về thăm, không gọi điện. Cha mẹ có tiền mà vẫn buồn. Vì cha mẹ cần con hơn cần tiền. Cho nên, gửi tiền là cần, nhưng đừng lấy tiền làm lý do để không về, không gọi.
Thứ ba, về thăm khi có thời gian. Kinh dạy rằng người con nên thăm viếng cha mẹ khi có thời gian. Thời gian ở đây không có nghĩa là đợi đến khi rảnh hẳn, vì người đi làm thì chẳng bao giờ rảnh hẳn. Mà là sắp xếp, ưu tiên. Lễ Tết về được thì về. Có đám giỗ thì về. Cha mẹ ốm thì về ngay, đừng chần chừ.
Có người nói: về quê tốn tiền xe, mất ngày phép, về cũng chỉ ngồi chơi. Nhưng với cha mẹ, con về là Tết. Mẹ sẽ nấu món con thích. Cha sẽ kể chuyện xóm làng. Cả nhà ngồi ăn bữa cơm, thế là đủ. Không cần làm gì to tát, chỉ cần có mặt.
Thứ tư, sống tốt nơi đất khách. Đây là điều nhiều người quên. Cha mẹ ở quê, ngày nào cũng nghe ngóng tin con. Con sống tử tế, làm ăn đàng hoàng, không sa vào cờ bạc, rượu chè, không làm điều xấu, cha mẹ ở nhà mới yên lòng. Ngược lại, con ở xa mà sống buông thả, cha mẹ ở nhà lo đến mất ăn mất ngủ.
Trong kinh có dạy rằng cách báo đáp cha mẹ tốt nhất là tu dưỡng để trở thành người tốt. Với người ở xa, điều này càng đúng. Sống tốt nơi xa, đó là cách báo hiếu thầm lặng mà cha mẹ cảm nhận được mỗi ngày.
Thứ năm, biết nhờ cậy và chia sẻ. Người ở xa không thể tự tay chăm cha mẹ ốm đau. Nhưng có thể nhờ anh em ở gần chăm giúp, rồi mình chia sẻ tiền bạc, thuốc thang. Có thể nhờ hàng xóm ngó chừng. Có thể thuê người giúp việc nếu cần. Quan trọng là đừng phó mặc, đừng nghĩ gửi tiền là xong. Phải hỏi han, phải biết cha mẹ đang cần gì.
Và cuối cùng, đừng quên báo hiếu tinh thần. Trong đạo Phật, hiếu dưỡng tinh thần quan trọng hơn hiếu dưỡng vật chất. Người ở xa có thể gửi về cho cha mẹ những điều lành: kể cho cha mẹ nghe một câu chuyện hay, khuyên cha mẹ sống vui, sống thiện, niệm Phật, làm phước. Cha mẹ vui vẻ, an lạc, đó cũng là báo hiếu.
Có một câu chuyện nhỏ tôi hay nhớ. Một anh bạn làm việc ở Sài Gòn, mỗi tối trước khi ngủ đều gọi về cho mẹ. Có hôm mệt quá, anh chỉ nói được vài câu rồi ngủ thiếp đi. Mẹ anh kể lại với hàng xóm, giọng tự hào: nó bận thế mà ngày nào cũng gọi về. Chỉ một cuộc gọi mỗi ngày thôi, mà mẹ vui cả ngày.
Ở xa cha mẹ không phải là hết cách báo hiếu. Khoảng cách chỉ là thử thách, không phải là lý do. Một cuộc gọi, một khoản tiền gửi về đều đặn, một lần về thăm đúng lúc, một đời sống tử tế nơi đất khách, tất cả đều là báo hiếu.
Nếu bạn đang ở xa, tối nay hãy gọi về nhà. Chỉ cần nói: cha mẹ ơi, con vẫn khỏe, cha mẹ đừng lo. Đôi khi, một câu nói đó đủ làm cha mẹ yên lòng cả tuần.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư