Chiều chủ nhật, chị Lan ghé nhà mẹ. Vừa bước vào cửa, mẹ đã nói: "Sao về muộn thế, cơm nguội hết rồi. Lần nào cũng vậy." Chị cười trừ, đặt túi trái cây xuống bàn. Mẹ lại nói tiếp: "Mua thứ này làm gì, phí tiền. Tao ăn sao cũng được." Chị Lan ngồi xuống, lòng chùng hẳn. Chị thương mẹ lắm. Nhưng mỗi lần về nhà, chị đều nghe những lời như dao cứa. Có lúc chị tự hỏi: mình bực mình như vậy, có phải mình bất hiếu không?
Nhiều người con cũng ở trong hoàn cảnh ấy. Cha thì hay gắt, mẹ thì hay chê. Nói câu nào cũng như chọc giận. Con cái đi làm cả ngày đã mệt, về nhà chỉ mong một bữa cơm yên lành. Vậy mà bữa cơm lại thành bãi chiến trường. Lâu dần, có người ngại về nhà. Có người về mà lòng nặng trĩu. Rồi họ day dứt: cha mẹ già rồi, mình còn được mấy lần về nữa. Nhưng cứ về là cãi nhau. Làm sao cho tròn?
Trước hết, cần nói rõ một điều. Hiếu thảo không có nghĩa là cha mẹ nói gì cũng đúng, con cái chỉ biết vâng lời. Hiếu thảo cũng không có nghĩa là con cái phải nhẫn nhịn đến mức khổ sở, uất ức trong lòng. Trong đạo Phật, chữ hiếu đi cùng với trí tuệ. Thương cha mẹ thật lòng, nhưng cũng phải sáng suốt. Mình nhẫn mà trong lòng oán trách, thì cái nhẫn ấy sớm muộn cũng vỡ. Mình vâng lời mù quáng mà để cha mẹ làm điều sai, thì đó không phải là hiếu. Hiếu thật là vừa thương, vừa tỉnh.
Kinh Thiện Sinh dạy rằng, một trong những bổn phận của người con là khuyên gián cha mẹ khi cha mẹ thiếu chính kiến. Nghĩa là khi cha mẹ có suy nghĩ chưa đúng, sống chưa lành, con cái có trách nhiệm góp ý, đưa cha mẹ trở về đường hiền lương. Nhưng khuyên gián không phải là cãi lại. Khuyên gián là nói bằng lòng thương, chọn đúng lúc, dùng lời nhẹ. Cha mẹ khó tính, phần nhiều vì tuổi già, vì lo lắng, vì cả đời đã quen nói như vậy. Mình cãi thắng một câu, cha mẹ buồn cả tuần. Mình nhịn một câu, nhà yên một bữa. Cái thắng trong nhà, nhiều khi là cái thua.
Có một lời dạy rất sâu trong kinh Tăng Chi. Đức Phật nói, người con có nuôi dưỡng cha mẹ bằng tiền bạc, của cải bao nhiêu cũng không bao giờ đủ để đền ơn cha mẹ. Muốn đền ơn đủ, phải giúp cha mẹ có thêm niềm tin vào điều lành, sống giữ giới, biết cho đi, thấy đúng sự thật. Nói theo lời thường, cho tiền là cần, nhưng chưa đủ. Cái cha mẹ cần hơn, là một đời sống an lành trong tâm. Con cái giúp cha mẹ bớt nóng giận, bớt lo âu, biết buông những chuyện nhỏ, sống vui với hiện tại. Đó mới là báo hiếu lớn.
Có một câu nói giản dị trong sách Hiểu Hạnh: hiếu đạo là không làm khổ mình, không làm khổ cha mẹ. Nghe thì đơn giản, làm thì khó. Không làm khổ cha mẹ, nghĩa là đừng cãi vã, đừng bỏ mặc, đừng để cha mẹ phải lo lắng vì mình. Không làm khổ mình, nghĩa là đừng dồn nén đến mức sinh bệnh, đừng tự trách mình mỗi ngày. Người con biết hiếu là người biết giữ lòng mình yên trước. Lòng mình yên, lời mình mới nhẹ. Lời mình nhẹ, nhà mới yên.
Vậy làm sao khi cha mẹ khó tính? Thứ nhất, nghe trước đã. Nhiều khi cha mẹ cằn nhằn chỉ vì muốn được chú ý. Mình nghe hết câu, gật đầu, rồi mới nói, thì cơn giận của cha mẹ đã nguội một nửa. Thứ hai, đừng tranh đúng sai ngay lúc nóng. Lúc cha mẹ đang giận, lời phải cũng thành lời cãi. Đợi bữa cơm nguội lại, đợi lòng nguội lại, rồi mới nói. Thứ ba, nói bằng việc làm nhiều hơn lời nói. Nấu một bữa cơm ngon, sửa cái quạt hỏng, ngồi bóp vai cho mẹ mười phút. Việc làm nhỏ, nhưng cha mẹ cảm nhận được ngay.
Thứ tư, chăm sóc chính mình. Người con nào cũng có giới hạn. Mệt quá thì nghỉ một chút, rồi hãy về nhà. Về nhà với một lòng nhẹ nhàng, còn hơn về nhà với một lòng đầy ắp bực bội. Thương cha mẹ không có nghĩa là quên mất mình. Mình khỏe, mình vui, cha mẹ mới yên lòng. Nhiều cha mẹ khó tính, sâu trong lòng chỉ mong con cái sống tốt. Thấy con vui vẻ, khỏe mạnh, họ cũng bớt cằn nhằn đi.
Cuối cùng, hãy nhớ rằng cha mẹ già đi từng ngày. Có những lời khó nghe hôm nay, mai này mình sẽ nhớ. Không phải nhớ để giận, mà nhớ để thương. Người xưa nói, cha mẹ còn là còn nhà để về. Cái nhà ấy có thể ồn ào, có thể khó chịu, nhưng vẫn là nhà. Tròn hiếu không phải là làm cho cha mẹ vừa lòng mọi chuyện. Tròn hiếu là mỗi lần về nhà, mình mang theo lòng thương, giữ được lòng yên, và để cha mẹ cảm thấy mình vẫn là đứa con hiền, dù có lúc chưa ngoan.
Nếu hôm nay bạn vừa cãi nhau với cha mẹ, đừng tự trách mình quá. Hãy gọi một cuộc điện thoại. Chỉ cần nói: "Con xin lỗi, hôm nay con nóng quá." Một câu như vậy đủ làm nguội cả một buổi chiều giận dỗi. Hiếu không nằm ở những điều lớn lao. Hiếu nằm ở một câu nói nhẹ, một lần về nhà đúng hẹn, một bữa cơm ăn cùng nhau mà không ai phải khóc. Làm được như vậy, mỗi ngày một ít, là tròn hiếu rồi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư