Cứ đến rằm tháng Bảy, nhiều nhà lại tất bật. Người thì lo sắm mâm cỗ cho đầy, người thì chạy chợ mua trái cây năm màu, người thì dặn nhau phải làm cho tươm tất kẻo cha mẹ, tổ tiên chê cười. Mâm cúng càng to càng thấy yên tâm, mâm cúng càng nhỏ càng thấy áy náy. Nhưng kinh Vu Lan kể một chuyện khác hẳn.
Trong kinh, Phật dạy Mục Kiền Liên: đến rằm tháng bảy, ngày chư Tăng Tự tứ, hãy sắm sửa thức ăn trăm món, trái cây năm màu, lại sắm giường nằm nệm lót, thau bồn, đèn đuốc, nhang dầu, món ăn tinh sạch báu mầu, đựng trong bình bát mà vọng cầu kính dâng. Nghe qua tưởng Phật dạy làm mâm to. Nhưng đọc kỹ thì thấy điều Phật nhấn không phải là món ăn, mà là người nhận: chư Đại đức mười phương thọ thực, những vị trì giới rất thanh, rất tịnh, đạo đức dày, chánh định chơn tâm, đồng lòng thọ lãnh bát cơm lục hòa.
Mâm cúng dù trăm món mà dâng cho người không xứng, cũng chỉ là một bữa ăn. Còn bát cơm dâng lên hội chúng thanh tịnh trong ngày Tự tứ thì khác: phước sinh ra từ đức hạnh của người thọ nhận, từ sự đồng lòng chú nguyện của cả một tăng đoàn. Kinh nói rõ: người nào có sắm vật thực cúng dường Tự tứ Tăng thời, cha mẹ hiện tiền được nhờ phước lực mà tiêu tai ách nạn, sống lâu trăm tuổi; cha mẹ bảy đời quá vãng sẽ hóa sinh về cõi thiên cung.
Như vậy cái chính của rằm tháng Bảy không nằm ở mâm cúng, mà nằm ở tâm người cúng và đức của người nhận. Mâm cúng chỉ là phương tiện. Tâm thành mới là gốc. Một mâm cỗ thật to mà sắm bằng tâm khoe khoang, bằng sự ganh đua với nhà hàng xóm, thì phước đâu chưa thấy, chỉ thấy mệt và tốn. Một bát cơm đơn sơ mà dâng bằng lòng thành, kèm theo sự tu tập, niệm Phật, làm lành hồi hướng cho cha mẹ, thì phước ấy mới thật.
Hòa thượng Thích Thiện Siêu giảng đại ý kinh Vu Lan cũng nói rõ điều này. Công ơn nuôi dưỡng cha mẹ thật như trời cao biển rộng, khó nghĩ tận cùng. Báo ơn cha mẹ có rất nhiều cách. Có người báo ơn bằng cách cho cha mẹ hưởng cái vui ngắn ngủi, có người cho hưởng cái vui lâu dài. Nhưng chỉ có cách đem lại cho cha mẹ sự an vui siêu thoát đời đời mới thật hoàn toàn đạt thấu mục đích báo hiếu. Mâm cúng chỉ lo được cái vui một bữa. Còn giúp cha mẹ an vui trong tâm, hướng cha mẹ về điều lành, mới là báo hiếu trọn vẹn.
Vậy rằm tháng Bảy này, người con nên làm gì? Trước hết, nếu cha mẹ còn sống, hãy về thăm cha mẹ, ăn với cha mẹ một bữa cơm đầm ấm. Một bữa cơm nhà, cha mẹ ăn ngon miệng, cười vui vẻ, có khi quý hơn trăm món cúng trên bàn thờ. Kế đến, hãy làm một việc lành hồi hướng cho cha mẹ: bố thí, cúng dường, phóng sinh, niệm Phật, tụng một thời kinh Vu Lan. Việc lành ấy không cần lớn, chỉ cần thật tâm.
Còn mâm cúng, hãy sắm trong khả năng của mình, đừng vay mượn, đừng đua đòi. Phật không dạy ai phải sắm cho thật to. Phật dạy sắm sửa chớ chầy, nghĩa là chuẩn bị cho chu đáo, thành kính, chứ không phải cho hoành tráng. Trăm món hay một món, năm màu hay một màu, đều không bằng một tấm lòng.
Có người lo rằng cúng ít thì cha mẹ, tổ tiên buồn. Nhưng cha mẹ nào lại buồn vì con mình sống lành, sống có hiếu? Tổ tiên nào lại trách con cháu vì mâm cúng đơn sơ mà lòng thành đầy đủ? Điều cha mẹ mong nhất không phải là mâm cao cỗ đầy, mà là con cháu sống tử tế, gia đình hòa thuận, đời sau nối được đời trước bằng điều thiện.
Rằm tháng Bảy vì vậy không phải là ngày thi mâm cúng. Đó là ngày nhắc người con nhớ lại bổn phận báo hiếu, và làm việc hiếu bằng tâm thành. Mâm cúng sắm đủ là được. Tâm hiếu mới là thứ phải sắm cho thật đầy.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư