Có hai anh em ruột, lớn lên cùng một nhà, ăn cùng một mâm, ngủ cùng một giường. Đến khi lớn, hai người cãi nhau vì một mảnh đất của cha mẹ để lại. Mảnh đất không lớn, tiền chia cũng không nhiều. Nhưng hai anh em từ mặt nhau ba năm. Cha mẹ già ngồi giữa, thương đứa này thì đứa kia giận, khuyên đứa kia thì đứa này trách. Mảnh đất thì vẫn đó. Tình anh em thì mất.
Chuyện như vậy không hiếm. Anh em cãi nhau vì đất đai, vì tiền bạc, vì chuyện con cái, vì một câu nói lúc nóng giận. Cãi nhau thì dễ. Làm hòa thì khó. Mà cái mất lớn nhất không phải là đất hay tiền. Cái mất lớn nhất là tình anh em, là sự yên ấm của cha mẹ già.
Sách Dịch Kinh Đại Toàn Tập nói về bổn phận của anh em rất rõ. Người anh phải hẳn hoi, ngay thẳng, thật thà, để các em noi gương. Người em phải kính thuận, nhường nhịn anh, không được ăn nói hỗn hào với anh. Hai câu đó nghe thì cũ, nhưng nó là luật sống của một nhà có trên dưới. Anh mà không ra anh, thì em không biết noi theo ai. Em mà không kính anh, thì nhà mất trật tự.
Sách còn nói: anh em trong nhà, biết xử sự với nhau, trên kính, dưới nhường, thì ra đến ngoài xã hội, sẽ biết tôn trọng những bậc trưởng thượng, bảo vệ những người còn ấu trĩ. Nghĩa là cách anh em đối xử với nhau trong nhà sẽ thành cách họ đối xử với người ngoài. Người anh biết nhường em thì ra ngoài biết nhường người khác. Người em biết kính anh thì ra ngoài biết kính người lớn. Nhà là nơi tập đầu tiên. Tập tốt trong nhà thì ra ngoài mới tốt được.
Nhiều người nghĩ anh em hòa thuận là chuyện tự nhiên, máu mủ ruột rà thì tự khắc thương nhau. Nhưng thực ra không phải vậy. Máu mủ chỉ là cái gốc. Còn thương nhau hay không là do cách sống với nhau mỗi ngày. Anh em mà ai cũng chỉ nghĩ cho mình, ai cũng muốn phần hơn, thì máu mủ có dày mấy cũng mòn dần. Ngược lại, anh em mà biết nhường nhau, biết nghĩ cho nhau, thì dù nghèo, dù xa, tình vẫn còn đó.
Người anh có vai trò rất lớn. Anh là người đi trước. Em nhìn anh mà học. Anh ngay thẳng thì em học được ngay thẳng. Anh tham lam thì em học được tham lam. Anh hiếu thảo với cha mẹ thì em cũng học hiếu thảo. Anh cãi cha mẹ thì em cũng cãi theo. Cho nên làm anh không chỉ là được quyền hơn em. Làm anh là phải làm gương. Gương sáng thì em soi vào mà sáng theo. Gương mờ thì em cũng mờ theo.
Người em cũng có vai trò không nhỏ. Em kính anh không phải vì sợ anh, mà vì đó là nề nếp của nhà. Kính anh là để nhà có trên có dưới, có trật tự. Nhà có trật tự thì cha mẹ yên lòng. Cha mẹ yên lòng thì nhà mới yên. Người em biết nhường anh một chút, biết nghe anh một câu, biết không ăn nói hỗn hào với anh, thì nhà đã yên được một nửa rồi.
Nhưng nhường nhịn không có nghĩa là chịu thiệt mãi. Anh nhường em, em kính anh, đó là hai chiều. Anh chỉ biết bắt em nhịn mà mình không nhịn, thì đó không phải là anh. Em chỉ biết đòi anh nhường mà mình không kính anh, thì đó không phải là em. Hòa thuận là cả hai cùng nhường nhau, cùng nghĩ cho nhau. Như hai bàn tay, bàn này nâng bàn kia, thì việc gì cũng xong.
Có người hỏi: anh em đã cãi nhau rồi, đã từ mặt nhau rồi, làm sao làm hòa? Câu trả lời cũng đơn giản như cách bắt đầu vậy. Một người bước tới trước. Một câu nói xin lỗi. Một bữa cơm ngồi cùng nhau. Không cần ai đúng ai sai. Không cần phân xử mảnh đất chia có đều không. Chỉ cần nhớ rằng mảnh đất thì có thể mua lại được, nhưng anh em thì không mua lại được. Tiền thì có thể kiếm lại được, nhưng tình anh em mất rồi thì khó tìm lại.
Cha mẹ già không cần con cái giàu. Cha mẹ già chỉ cần anh em chúng nó hòa thuận với nhau. Đó là món quà lớn nhất mà con cái có thể tặng cha mẹ. Anh nhường em kính, nhà có trên dưới, cha mẹ yên lòng, anh em yên ấm. Đó cũng là một cách báo hiếu, không cần tiền bạc, không cần lễ lớn. Chỉ cần anh em thương nhau.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư