Có một người nghèo, đi lang thang xin ăn bao năm. Áo rách, bụng đói, ngày nào cũng ngửa tay xin người ta bố thí. Người ấy không biết rằng, trong chéo áo của mình, có giấu một hạt châu vô giá. Nhiều năm trước, trong một lần say rượu ngủ quên ở nhà người bạn giàu, người bạn đã khâu hạt châu ấy vào chéo áo anh, để anh có của mà sống. Anh tỉnh dậy, không hay biết gì, cứ thế ra đi, tiếp tục sống kiếp ăn xin. Tới khi hai người gặp lại nhau, bạn giàu mới hỏi: sao anh còn nghèo khổ, trong khi hạt châu ta cho vẫn nằm trong chéo áo anh? Anh sờ vào chéo áo, quả nhiên hạt châu vẫn còn đó. Bao năm đói khổ, hóa ra là đói khổ trong khi mang theo cả một kho báu.
Đó là dụ ngôn trong Kinh Pháp Hoa, phẩm Tín Giải. Đề Cương Kinh Pháp Hoa nhắc lại: "Như trong bản kinh nói, người được hạt châu trong chéo áo, người đào giếng ở cao nguyên thấy đất ướt... thì tất cả chúng ta đều có phần. Do đó đức Phật thọ ký cho các hàng đệ tử, trong đó sẽ có chúng ta." Hạt châu trong chéo áo là hình ảnh cho Phật tánh, cho khả năng giác ngộ mà ai cũng có sẵn trong mình. Mình quên mất, nên cứ đi xin hạnh phúc ở ngoài. Mà hạnh phúc thì vẫn nằm yên trong chéo áo mình từ bao giờ.
Nghe chuyện này, có người sẽ nói: tôi làm gì có hạt châu nào. Tôi chỉ là người thường, tham sân si đầy mình, tu hoài không tiến. Nói vậy là giống hệt người nghèo trong chuyện. Anh ta cũng tưởng mình không có gì. Nhưng hạt châu không mất đi vì anh ta không biết. Nó vẫn nằm đó, chỉ chờ anh ta sờ vào. Phật tánh cũng vậy. Nó không mất đi vì mình quên. Nó không tăng lên vì mình nhớ. Nó vẫn ở đó, lặng lẽ, chờ mình quay về nhìn lại.
Vậy hạt châu ấy là gì trong đời mình? Là khả năng tỉnh thức. Là lúc mình đang giận mà biết mình đang giận. Là lúc mình đang tham mà biết mình đang tham. Là lúc mình dừng lại được trước khi nói một lời làm đau người khác. Những khoảnh khắc tỉnh ấy, ai cũng đã từng có. Nhưng mình coi chúng là chuyện nhỏ, không để ý. Mình cứ mải đi tìm bình an ở đâu đó xa xôi: đổi việc, đổi nhà, đổi người, đi chơi xa, mua sắm nhiều hơn. Tìm hoài không thấy, vì cái cần tìm không ở ngoài. Nó ở trong chéo áo mình.
Người bạn giàu trong chuyện cũng đáng để ý. Ông không cho tiền, không cho cơm. Ông giấu hạt châu vào áo bạn, rồi lặng lẽ đi xa, để bạn tự phát hiện ra vào một ngày nào đó. Phật đối với chúng sinh cũng vậy. Phật không ban cho ai giác ngộ. Phật chỉ chỉ cho mình thấy: hạt châu đã có trong áo anh rồi. Việc của mình là sờ vào, lấy ra, đem ra dùng. Kinh sách, thầy bạn, cũng chỉ làm việc của người bạn giàu: nhắc mình nhớ lại cái mình đã quên.
Có người hỏi: vậy làm sao để sờ được hạt châu? Không có cách nào cao siêu. Ngồi yên lại một chút. Thở một hơi cho sâu. Nhìn vào lòng mình xem đang có gì. Giận thì biết giận. Buồn thì biết buồn. Lo thì biết lo. Thấy được như vậy là đã sờ tay vào chéo áo rồi. Hạt châu không phải thứ phải đi tìm ở núi cao hay biển sâu. Nó là cái biết lặng lẽ trong mình, vẫn ở đó mỗi ngày, mỗi giờ, chỉ đợi mình chú ý tới.
Đề Cương Kinh Pháp Hoa còn nói một ý rất ấm lòng: người được hạt châu, người đào giếng thấy đất ướt, thì tất cả chúng ta đều có phần. Đất ướt là nhân gần của nước. Thấy đất ướt thì biết sắp có nước. Cũng vậy, thấy trong lòng mình còn có một chút tỉnh thức, một chút thương người, một chút muốn sống tốt, thì biết hạt châu vẫn còn đó. Đức Phật thọ ký cho các hàng đệ tử, trong đó sẽ có chúng ta. Thọ ký nghĩa là Phật xác nhận: người này rồi sẽ thành Phật. Không trừ ai. Kể cả người nghèo lang thang xin ăn bao năm. Kể cả mình.
Hôm nay, đừng đi xin nữa. Đừng ngửa tay xin hạnh phúc ở người khác, ở hoàn cảnh, ở may rủi. Thò tay vào chéo áo mình xem. Hạt châu vẫn còn đó. Chỉ cần nhớ ra nó, lấy nó ra, là đời mình đổi khác. Không phải đổi khác vì có thêm thứ gì. Mà đổi khác vì cuối cùng mình cũng biết: mình vốn đã đủ đầy từ lâu rồi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư