🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Lang thang bao kiếp tìm người thợ làm nhà

Hiểu kinh dễ dàng · 6 phút đọc

Có người xây nhà hoài mà không xong. Vừa cất xong cái nhà này, đã lo cái nhà khác. Vừa trả xong nợ nhà, đã muốn đổi xe. Vừa xong việc này, đã lo việc khác. Đời cứ như một công trình xây dựng không bao giờ nghiệm thu. Mệt thì mệt, mà không biết mệt từ đâu tới. Cứ tưởng tại thiếu tiền, thiếu nhà, thiếu danh. Có đủ rồi mà vẫn thấy thiếu. Thiếu cái gì, không gọi tên được.

Kinh Pháp Cú kể rằng, sau khi chứng đạo dưới cội bồ đề, trong những tuần lễ đầu tiên chiêm nghiệm giáo pháp, Phật đã thốt lên hai câu kệ, như một lời ca khải hoàn: "Lang thang bao kiếp sống, ta tìm nhưng không gặp người xây dựng nhà này. Khổ thay, phải tái sanh. Ôi! Người làm nhà kia, nay ta đã thấy ngươi. Ngươi không làm nhà nữa. Đòn tay ngươi bị gẫy, kèo cột ngươi bị tan. Tâm ta được tịch diệt, tham ái thảy tiêu phong."

Nghe qua, hai câu kệ như một bài thơ. Nhưng trong đó có cả một câu chuyện về kiếp người. "Người xây dựng nhà này" là ai? Bản giảng giải nói rõ: ông thợ tượng trưng cho ái dục, vô minh, phiền não luôn ẩn sâu kín trong mỗi con người. Ông thợ ấy lặng lẽ xây nhà cho mình ở, kiếp này qua kiếp khác. Mỗi lần mình tham một thứ, ông thợ đóng thêm một cây đinh. Mỗi lần mình giận một người, ông thợ dựng thêm một cây cột. Mỗi lần mình chấp vào cái tôi, ông thợ lợp thêm một tấm ngói. Cứ thế, nhà sanh tử được xây lên, rồi mình vào ở, rồi mình than sao nhà chật, sao nhà dột, sao nhà tối. Mà không biết chính mình đã thuê ông thợ ấy từ bao giờ.

"Lang thang bao kiếp sống, ta tìm nhưng không gặp." Bao kiếp đi tìm mà không gặp được ông thợ. Vì ông thợ giấu mặt. Ông không đứng trước mặt mình mà nói: tôi là tham ái đây. Ông núp sau những cái cớ rất hợp lý: tôi cần tiền để lo cho gia đình. Tôi cần danh để người ta nể. Tôi giận là vì người ta sai trước. Những cái cớ ấy nghe rất phải. Mà chính vì nghe rất phải, nên mình không bao giờ nghi ngờ. Ông thợ cứ thế mà xây, kiếp này qua kiếp khác, không ai phát hiện.

Cho tới ngày Phật giác ngộ. "Ôi! Người làm nhà kia, nay ta đã thấy ngươi." Thấy được mặt ông thợ, là bước ngoặt. Không phải đánh nhau với ông thợ. Không phải đuổi ông thợ đi. Chỉ cần thấy mặt ông ta. Thấy rằng cái làm mình khổ không phải là thiếu tiền, thiếu nhà, thiếu danh. Mà là tham ái cứ đòi thêm, đòi mãi, không bao giờ đủ. Thấy được như vậy, thì "đòn tay ngươi bị gẫy, kèo cột ngươi bị tan." Nhà không còn vật liệu để xây tiếp. Tâm được tịch diệt, tham ái tiêu tan. Không phải nhà sập xuống đè mình. Mà là nhà không xây thêm được nữa. Mình được tự do.

Bài kệ này dạy mình một điều rất thực tế: muốn hết khổ, đừng đập nhà. Hãy tìm người thợ. Đập nhà là đổi việc, đổi nhà, đổi người, chạy trốn hết chỗ này tới chỗ khác, mà ông thợ vẫn đi theo mình, tới đâu xây tới đó. Tìm người thợ là nhìn vào trong, thấy cái tham, cái sân, cái si đang vận hành trong mình như thế nào. Mỗi lần mình thấy được mình đang tham, là một đòn tay bị gẫy. Mỗi lần mình thấy được mình đang giận, là một kèo cột bị tan. Thấy càng nhiều, nhà càng khó xây tiếp.

Có người hỏi: thấy rồi thì làm gì nữa? Thấy rồi thì đừng nuôi nữa. Tham khởi lên, thấy nó, đừng chạy theo nó. Giận khởi lên, thấy nó, đừng nói theo nó. Ông thợ không có vật liệu thì không xây được nhà. Vật liệu của ông thợ chính là sự đồng lõa của mình. Mình đồng lõa mỗi lần mình nói: ừ, tôi cần cái này, tôi phải có cái kia, tôi giận là đúng. Ngừng đồng lõa, ông thợ tự khắc thất nghiệp.

Hôm nay, thử nhìn lại căn nhà mình đang ở. Nhà ấy là đời mình: công việc, gia đình, những lo toan, những mong cầu. Trong đó, có bao nhiêu thứ do ông thợ xây? Có bao nhiêu thứ mình thật sự cần, và bao nhiêu thứ mình chỉ cần vì tham ái đòi? Đừng vội đập bỏ gì cả. Chỉ cần thấy mặt người thợ. Thấy được rồi, nhà sẽ tự ngừng xây thêm. Và một ngày nào đó, mình sẽ hiểu vì sao Phật gọi đó là lời ca khải hoàn. Vì thắng được ông thợ giấu mặt ấy, là thắng trận khó nhất của một đời người.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Kinh Pháp Cú · Kệ 153
Nguồn
• Kinh Pháp Cú — kệ 153–154 (HT Thích Minh Châu dịch; trích trong Lịch sử Đức Phật Thích Ca, BudSas phap007)
Bài liên quanBốn điều Phật dạy người tại gia muốn an vui ngay đời nàyHai hạng người khó tìm: người làm ơn trước và người nhớ ơnCon rùa mù trăm năm mới ngoi lên một lần — thân người khó được