Có một người gia chủ đến thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, chúng con là những người gia chủ, hưởng thọ dục vọng, sống hệ phược với vợ con, dùng các hương chiên đàn, đeo và dùng các vòng hoa hương liệu, phấn sáp, thọ lãnh các vàng bạc. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy thuyết cho những người như chúng con, thuyết như thế nào để những pháp ấy đem đến cho chúng con hạnh phúc an lạc ngay trong hiện tại." Nghe qua đã thấy thật thà. Người ta không xin Phật cho lên cõi trời. Người ta chỉ xin một điều: làm sao sống ở đời này cho an vui. Phật dạy bốn pháp. Bốn pháp ấy, tới nay vẫn dùng được nguyên vẹn.
Pháp thứ nhất: đầy đủ sự tháo vát. Nghĩa là phải có một nghề trong tay, nghề ấy mình thiện xảo, không biết mệt, biết suy tư phương tiện, vừa đủ để tự làm và điều khiển người khác làm. Làm nghề nông, đi buôn, nuôi bò, làm việc cho vua, hay bất cứ nghề gì, cũng phải giỏi nghề ấy. Phật nhấn mạnh: tài sản phải do sự nỗ lực tinh tấn của chính mình, do sức mạnh của bàn tay chính mình làm ra, do mồ hôi đổ ra đúng pháp, thu hoạch đúng pháp. Tiền kiếm bằng cách lường gạt, hối lộ, cho vay nặng lãi, ăn trộm, ăn cướp, đều không được công nhận. Vì con người chỉ sống hạnh phúc với một đời sống trong sáng, lành mạnh, chơn chánh. Tiền không sạch thì lòng không yên. Lòng không yên thì nhà không vui.
Pháp thứ hai: đầy đủ sự phòng hộ. Tài sản kiếm được rồi thì phải giữ gìn và bảo vệ. Làm thế nào các tài sản của ta không bị vua mang đi, không bị trộm cướp mang đi, không bị lửa thiêu đốt, không bị nước cuốn trôi, không bị các người con không khả ái chiếm đoạt. Nghe thì như chuyện giữ của. Nhưng ý sâu hơn là: của cải phải được giữ bằng cách sống có kỷ luật, có dự phòng, không để một cơn sóng là cuốn trôi tất cả. Người không biết giữ, làm ra bao nhiêu cũng hết bấy nhiêu. Người biết giữ, làm ít mà còn, làm nhiều mà dư.
Pháp thứ ba: làm bạn với thiện. Tại chỗ nào, có những gia chủ hay người lớn lên trong giới đức, đầy đủ lòng tin, đầy đủ giới đức, đầy đủ bố thí, đầy đủ trí tuệ, thiện nam tử làm quen, nói chuyện, thảo luận. Với những người đầy đủ lòng tin, vị ấy học tập đầy đủ lòng tin. Với những người đầy đủ giới đức, học tập đầy đủ giới đức. Nói dễ hiểu: chơi với ai thì mình giống người ấy. Chơi với người lành, mình học được cái lành. Chơi với kẻ ác, mình nhiễm cái ác lúc nào không hay. Bạn bè không chỉ là chuyện vui buồn. Bạn bè là môi trường sống của tâm mình. Chọn bạn, chính là chọn tương lai của mình.
Pháp thứ tư: sống thăng bằng điều hòa. Thiện nam tử sau khi biết tài sản nhập, và sau khi biết tài sản xuất, sinh sống một cách điều hòa, không quá phung phí, không quá bỏn xẻn. Người có thu nhập lớn mà sống cơ cực thì người ta nói như người chết đói. Người có thu nhập nhỏ mà ăn xài như người giàu thì chẳng mấy mà hết, như người ăn trái cây sung, rung cây khiến trái rơi xuống rất uổng phí. Sống thăng bằng là biết tiền vào bao nhiêu, tiền ra bao nhiêu, để tiền nhập trội hơn tiền xuất, tháng nào năm nào cũng còn dư chút ít. Không keo kiệt tới mức khổ mình khổ người. Không phung phí tới mức trắng tay. Ở giữa, vừa đủ, là an lạc.
Phật còn nhắc thêm: có bốn cửa làm phung phí tài sản, là đam mê đàn bà, đam mê rượu chè, đam mê cờ bạc, bạn bè kẻ ác. Nếu rơi vào bốn cái mê này, bao nhiêu tài sản cũng tiêu tán hết. Như một hồ nước có bốn cửa nhập bị đóng lại, bốn cửa xuất mở toang, bao nhiêu nước trong hồ đều tuôn chảy ra ngoài hết. Trái lại, tránh xa bốn đam mê ấy, thì như hồ nước bốn cửa nhập mở toang, bốn cửa xuất đóng kín, nước ở ngoài tuôn vào, hồ ngày một đầy tràn. Tài sản cũng vậy, tránh được bốn cái mê thì ngày một tăng trưởng, ngày một hưng thịnh.
Bốn pháp này có một điểm chung: tất cả đều làm được ngay trong hiện tại, không phải đợi kiếp sau. Có nghề giỏi thì làm hôm nay. Giữ của thì giữ hôm nay. Chọn bạn lành thì chọn hôm nay. Sống thăng bằng thì sống hôm nay. Phật dạy những gì, chủ yếu là làm vơi nỗi đau khổ của con người, đem lại an lạc ngay trong hiện tại. Ngài từng nói: trong suốt bốn mươi lăm năm thuyết pháp, xưa cũng như nay, ta chỉ dạy có hai điều: sự khổ và sự diệt khổ. Bốn pháp này cũng vậy. Chúng là bốn cách diệt khổ ngay trong đời sống hàng ngày của người tại gia.
Hôm nay, thử rà lại bốn pháp ấy trong đời mình. Nghề mình đã giỏi chưa, hay còn làm qua loa? Tiền mình đã giữ được chưa, hay làm bao nhiêu hết bấy nhiêu? Bạn mình chơi là bạn lành hay bạn kéo mình xuống? Tiền vào tiền ra mỗi tháng, mình có biết rõ không, hay cứ tiêu tới đâu hay tới đó? Không cần sửa cả bốn cùng lúc. Chỉ cần chọn một pháp yếu nhất của mình mà sửa trước. Sửa được một, ba cái còn lại cũng nhẹ nhàng theo. An lạc không ở đâu xa. Nó ở ngay trong bốn việc giản dị ấy, làm đều mỗi ngày.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư