Có một người bạn hỏi tôi: giữ giới có phải là chuyện của người đi tu không? Tôi sống ở đời, đi làm, nuôi con, có nhà có xe, giữ giới làm gì? Nghe thì có lý. Nhưng thật ra, giữ giới không phải là chuyện của riêng ai. Giữ giới là giữ mình. Giữ mình khỏi những thứ làm mình khổ.
Sách Phật Học Chỉ Nam của Nguyễn Văn Thọ nói rất rõ: người muốn tu tại gia thì thọ ngũ giới, là năm giới: chẳng sát sinh, chẳng trộm đạo, chẳng tà dâm, chẳng vọng ngữ, chẳng uống rượu. Năm giới này nghe thì đơn giản, nhưng sống theo chúng thì cả đời mình khác.
Giới thứ nhất: chẳng sát sinh. Nghĩa là không giết hại mạng sống. Người tại gia thì không cần nói tới chuyện lớn lao. Sát sinh trong đời thường là gì? Là đập chết một con vật không cần thiết. Là ăn uống hoang phí, phung phí sự sống. Là làm những việc khiến người khác đau khổ tới mức không sống nổi. Giữ giới này không phải vì con vật, mà vì mình. Người quen tay giết hại thì lòng mình chai sạn dần. Người biết thương sự sống thì lòng mình mềm lại. Mềm thì mới thương được người.
Giới thứ hai: chẳng trộm đạo. Nghĩa là không lấy của không cho. Không chỉ là không ăn trộm, không ăn cắp. Mà còn là không lấy những thứ không phải của mình: không lấy giờ làm việc để làm việc riêng, không lấy ý tưởng của người khác nhận làm của mình, không trốn thuế, không gian lận, không lợi dụng lòng tốt của người khác để trục lợi. Trộm cắp không phải chỉ là hành động. Trộm cắp bắt đầu từ ý nghĩ: cái này không phải của mình, nhưng mình cứ lấy, không ai biết đâu. Giữ giới này thì mình sống ngay thẳng. Ngay thẳng thì ngủ ngon. Ngủ ngon thì khỏe.
Giới thứ ba: chẳng tà dâm. Nghĩa là chung thủy trong đời sống vợ chồng, không làm những việc tổn hại tới hạnh phúc gia đình, của mình và của người khác. Giới này nghe thì riêng tư, nhưng hậu quả của nó thì rất công khai. Một gia đình tan vỡ vì tà dâm thì con cái là người khổ nhất. Một người phản bội thì mất niềm tin, mà mất niềm tin thì khó lấy lại. Giữ giới này là giữ mái nhà của mình. Mái nhà còn thì con cái còn chỗ dựa. Mái nhà mất thì tiền bạc bao nhiêu cũng không mua lại được.
Giới thứ tư: chẳng vọng ngữ. Nghĩa là không nói dối, không nói lời sai sự thật. Nói dối trong đời thường thì nhiều lắm. Nói dối sếp, nói dối vợ, nói dối khách hàng, nói dối chính mình. Một lời nói dối thì phải dùng mười lời nói dối khác để che. Cứ thế mà mệt. Người hay nói dối thì dần dần không ai tin nữa. Mà không ai tin thì mình nói thật cũng không ai nghe. Giữ giới này thì lời nói của mình có giá trị. Nói ít thôi, nhưng nói ra thì người ta tin. Đó là tài sản lớn.
Giới thứ năm: chẳng uống rượu. Nghĩa là không dùng những thứ làm mình mất tỉnh táo: rượu, bia, ma túy, và cả những thứ gây nghiện khác. Vì sao giới này quan trọng? Vì khi mình say, bốn giới trên đều có thể vỡ. Say rồi thì dễ nóng giận, dễ nói dối, dễ làm chuyện sai trái, dễ đánh mất mình. Rượu không chỉ hại sức khỏe. Rượu hại cả đời người. Giữ giới này là giữ cái đầu tỉnh táo của mình. Đầu tỉnh thì mới giữ được bốn giới kia.
Năm giới này liên quan với nhau như năm ngón tay trên một bàn tay. Giữ được giới này thì dễ giữ giới kia. Vỡ một giới thì các giới khác cũng lung lay. Người giữ trọn năm giới thì sống đàng hoàng, nhẹ nhàng, không sợ ai, không thẹn với ai.
Nhưng có một điều cần nói rõ: giữ giới không phải là để được khen là người tốt. Giữ giới là để mình được bình an. Người không sát sinh thì không sợ quả báo. Người không trộm cắp thì không sợ bị phát hiện. Người chung thủy thì không sợ bị lộ. Người không nói dối thì không sợ bị lật tẩy. Người không say thì không sợ làm sai. Năm giới này, giữ được thì mình tự do. Không giữ thì mình sống trong sợ hãi.
Nhiều người nghĩ giữ giới là mất tự do. Phải kiêng cái này, phải tránh cái kia, khổ quá. Nhưng thật ra ngược lại. Người không giữ giới mới là người mất tự do. Vì họ bị tham dẫn, bị giận dẫn, bị dục vọng dẫn, bị cơn say dẫn. Họ tưởng mình tự do, nhưng thật ra họ là nô lệ của chính những thứ đó. Người giữ giới mới là người tự do thật sự. Vì họ làm chủ được mình.
Giữ giới cũng không cần phải hoàn hảo ngay. Không ai giữ trọn năm giới trong một ngày. Mình tập từng giới một. Hôm nay, mình tập không nói dối. Ngày mai, mình tập không lấy của không cho. Ngày kia, mình tập bớt một ly rượu. Mỗi ngày một chút, một năm sau, mình đã khác.
Và giữ giới không phải là chuyện riêng của mình. Mình giữ giới thì gia đình mình được hưởng. Con cái mình thấy cha mẹ sống đàng hoàng thì chúng cũng sống đàng hoàng. Vợ chồng mình tin nhau thì nhà mình yên ổn. Xã hội mình sống có nhiều người giữ giới thì xã hội đó lành mạnh.
Năm giới cho người tại gia, nói cho cùng, chỉ là năm điều rất đời thường: đừng giết, đừng lấy của không cho, đừng phản bội, đừng nói dối, đừng say. Năm điều này, ai cũng biết. Nhưng biết và làm là hai chuyện khác nhau. Hôm nay, bạn thử chọn một giới mà mình hay vỡ nhất, và giữ nó trong một tuần. Chỉ một tuần thôi. Bạn sẽ thấy giữ mình không khó như mình tưởng. Và khi giữ được mình, bạn sẽ thấy đời mình nhẹ nhàng hơn rất nhiều.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư