🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Bốn nhiếp pháp: bốn cách giữ người ở lại bên mình

Hiểu kinh dễ dàng · 8 phút đọc

Có một gia đình tôi quen. Bố mẹ già rồi. Con cái đi làm xa. Tết về được vài ngày rồi lại đi. Bố ngồi ở hiên, nhìn ra cổng. Mẹ thì cứ nấu nhiều món, như thể con còn ở nhà. Tôi hỏi bố: bác buồn không? Bố cười: buồn chứ. Nhưng con nó bận. Mình giữ sao được. Câu nói ấy nghe mà thương. Người ta cứ tưởng giữ người là giữ bằng lời nói, bằng trách móc, bằng đòi hỏi. Thật ra đạo Phật dạy bốn cách giữ người. Bốn cách ấy gọi là tứ nhiếp pháp. Nhiếp là thu lại, là giữ cho gần.

Bốn cách ấy là: bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự. Nghe thì giống chữ trong chùa. Nhưng thử dịch ra lời thường mà xem. Bố thí là cho. Ái ngữ là nói lời dễ nghe. Lợi hành là làm điều có ích cho người ta. Đồng sự là cùng làm, cùng sống với người ta. Bốn cách ấy, nhà nào cũng dùng được. Không cần phải là người tu.

Cho trước đã. Cho không phải là cho tiền. Cho có nhiều cách. Cho một bữa cơm ngon. Cho một cái áo ấm. Cho một buổi chiều ngồi chơi với con. Cho thời gian của mình. Bố mẹ già, con cái về thăm, bố mẹ nấu một nồi canh. Đó là bố thí. Vợ chồng sống với nhau, người này pha cho người kia ly trà. Đó là bố thí. Cho không cần lớn. Chỉ cần thật lòng. Người nhận được cái cho ấy sẽ thấy mình được thương. Mà người thấy mình được thương thì sẽ muốn ở lại.

Nhưng cho thôi chưa đủ. Có người cho mà mặt thì nặng. Cho một bữa cơm mà kèm theo câu: ăn đi, rồi mai lại đi mất. Cái cho ấy biến thành cái trách. Cho nên cần cách thứ hai: ái ngữ. Ái ngữ là nói lời dễ nghe. Không phải là nói dối. Mà là nói thật bằng giọng nhẹ. Thay vì nói: sao mày về ít thế, thì nói: về được mấy ngày là bố mẹ vui rồi. Thay vì nói: anh chẳng bao giờ giúp em, thì nói: hôm nay anh giúp em việc này nhé. Cùng một ý, nói khác đi thì người nghe khác hẳn. Lời nói là cầu nối. Cầu mà gãy thì người cũng xa.

Cách thứ ba là lợi hành. Lợi hành là làm điều có ích cho người ta. Không phải làm điều mình thích, mà làm điều người ta cần. Con cái đi xa, bố mẹ cần gì? Cần một cuộc điện thoại mỗi tuần. Cần biết con khỏe không. Cần có người sửa cái bóng đèn, cái vòi nước. Làm được những việc ấy, dù nhỏ, cũng là lợi hành. Trong công ty cũng vậy. Sếp muốn giữ nhân viên giỏi, không phải chỉ bằng lương. Mà bằng cách làm cho nhân viên thấy công việc của họ có ích, họ được học, được lớn lên. Người ta ở lại nơi mình thấy mình có ích.

Cách thứ tư là đồng sự. Đồng sự là cùng làm, cùng sống. Ngồi ăn cùng một mâm. Làm cùng một việc. Đi cùng một con đường. Vợ chồng cùng nấu cơm thì gần nhau hơn vợ nấu, chồng ngồi xem điện thoại. Bố mẹ cùng chơi với cháu thì cháu quấn hơn là chỉ cho cháu tiền. Đồng sự là cách giữ người bền nhất. Vì người ta ở lại không phải vì được cho cái gì. Mà vì được sống cùng nhau.

Bốn cách này đi với nhau. Thiếu một thì yếu. Cho mà không nói lời dễ nghe thì người ta sợ. Nói lời dễ nghe mà không làm gì cho người ta thì người ta chán. Làm điều có ích mà không sống cùng người ta thì người ta thấy xa. Sống cùng mà không cho gì, không nói gì dễ nghe thì người ta thấy nhạt. Đủ bốn thì người ở lại. Không phải vì bị giữ. Mà vì muốn ở lại.

Trong một bài kinh cổ, có dạy về bốn cách này. Người ta hỏi: làm sao để bạn bè, người thân thương nhau, không rời nhau? Câu trả lời là bốn việc: bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự. Không có phép màu nào khác. Cũng trong bài kinh ấy, bốn cách này được nói là bổn phận của người với người. Người chồng với vợ. Người bạn với bạn. Người chủ với người làm. Ai cũng có thể dùng. Và ai cũng cần được đối xử như vậy.

Tôi kể lại cho ông bố ở đầu bài nghe. Ông nghe xong thì gật đầu. Ông bảo: vậy là tôi vẫn còn làm được. Tôi vẫn nấu được nồi canh. Tôi vẫn gọi điện được cho con. Tôi vẫn nói được lời dễ nghe. Ông cười. Lần này nụ cười khác. Không phải nụ cười cam chịu. Mà là nụ cười của người vừa tìm thấy việc mình làm được.

Tết năm đó, con ông về. Ông không trách. Ông nấu canh. Ông hỏi con chuyện công ty. Ông ngồi nghe con kể. Con ông ở lại thêm hai ngày. Không phải vì ông giữ. Mà vì ở nhà vui. Bốn cách giữ người, nói cho cùng, là bốn cách làm cho nhà mình thành chỗ người ta muốn về. Nhà vui thì người về. Người về thì nhà càng vui. Cứ thế mà đầy lên.

Đạo Phật dạy tứ nhiếp pháp không phải để mình giữ người cho mình. Mà để mình biết cách thương người cho đúng. Thương mà không biết cách thì thương cũng thành gánh nặng. Cho mà kèm trách móc thì người ta sợ cái cho. Nói mà toàn lời nặng thì người ta sợ cái nói. Bốn cách này là bốn cách thương cho đúng. Thương đúng thì người ở lại. Mà người ở lại thì mình cũng vui. Thương người, rốt cuộc, cũng là thương mình.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Trung A Hàm, kinh 40 — "Tứ sự nhiếp, hay Tứ nhiếp pháp. Pāli: Cattāri saṅgahavatthūni: dānaṃ, peyyavajjaṃ, atthacariyā, samānattatā"; "Thường nói là: Bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự"
• Kinh Trường Bộ, kinh 31 — "có năm cách vị thiện nam tử đối xử với bạn bè như phương Bắc: Bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự, không lường gạt"
Bài liên quanTứ thiền: bốn nấc lặng của tâmTứ y pháp: bốn điều nên nương, bốn điều nên bỏQuán chiếu: nhìn một việc cho tới khi thấy rõ