🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Giữ các căn giữa đời cám dỗ

Hiểu kinh dễ dàng · 8 phút đọc

Có một buổi tối, mình tự nhủ chỉ lướt điện thoại năm phút rồi đi ngủ. Năm phút thành nửa tiếng. Nửa tiếng thành một tiếng. Đến lúc đặt điện thoại xuống thì đã gần hai giờ sáng, mắt cay xè, đầu óc nặng trịch. Sáng hôm sau dậy không nổi, đi làm muộn, cả ngày mệt mỏi. Mình biết rõ là không tốt, nhưng tối hôm sau, tay lại tự động cầm điện thoại lên. Cái tay cầm điện thoại đó, hình như không nghe lời mình nữa.

Chuyện này không chỉ có điện thoại. Có người không dừng được trước món ăn ngon, ăn no rồi vẫn ăn thêm, đến lúc bụng tức mới thôi. Có người không dừng được trước lời khen, lời chê trên mạng, cứ phải đọc hết bình luận này đến bình luận khác, dù đọc xong lòng chỉ thêm nặng. Có người không dừng được trước cơn mua sắm, thấy giảm giá là bấm mua, mua về rồi mới thấy mình chẳng cần. Cái gì cũng biết là hại, mà vẫn không dừng được.

Trong Kinh Pháp Cú, phẩm Song Yếu có hai bài kệ đứng liền nhau, kệ bảy và kệ tám, nói đúng về chuyện này. Kệ bảy nói: ai sống nhìn tịnh tướng, không hộ trì các căn, ăn uống thiếu tiết độ, biếng nhác, chẳng tinh cần, ma uy hiếp kẻ ấy, như cây yếu trước gió. Kệ tám nói ngược lại: ai sống quán bất tịnh, khéo hộ trì các căn, ăn uống có tiết độ, có lòng tin, tinh cần, ma không uy hiếp được, như núi đá, trước gió.

Nghe qua thì hai bài kệ này hơi khó. Nhưng nói bằng lời thường thì đơn giản lắm. Tịnh tướng là chỉ nhìn cái đẹp bên ngoài, cái hấp dẫn bên ngoài, rồi đắm vào đó. Các căn là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, tức là sáu cánh cửa mà đời sống đi vào trong mình. Hộ trì các căn nghĩa là giữ cửa, đừng để cái gì cũng ùa vào. Ma ở đây không phải là con ma ngoài đường, mà là những cám dỗ kéo mình đi, làm mình mất tự chủ.

Hãy hình dung hai cái cây. Một cây yếu, rễ nông, đứng trơ trọi giữa đồng. Gió thổi một cơn là nghiêng, thổi mạnh một chút là đổ. Đó là người không giữ các căn. Mắt thấy cái gì đẹp là nhìn mãi. Tai nghe cái gì hay là nghe mãi. Miệng thích món gì là ăn mãi. Tay lướt cái gì vui là lướt mãi. Cửa nào cũng mở toang, gió nào cũng lùa vào được. Gió ở đây là quảng cáo, là tin giật gân, là lời rủ rê, là cám dỗ đủ loại. Gió thổi đến thì cây ngã, vì cây không có rễ.

Còn núi đá thì khác. Núi đứng đó, gió thổi bao nhiêu cũng không lay. Không phải vì núi không biết gió, mà vì núi vững. Người khéo hộ trì các căn cũng vậy. Không phải là họ không nhìn, không nghe, không ăn, không dùng điện thoại. Họ vẫn sống bình thường giữa đời. Nhưng họ biết dừng. Họ nhìn mà không đắm. Họ nghe mà không cuốn theo. Họ ăn vừa đủ no thì dừng. Họ lướt điện thoại một lúc rồi đặt xuống. Cái dừng đó chính là rễ của núi đá.

Bài kệ còn nhắc đến hai chữ rất thực tế: ăn uống thiếu tiết độ và biếng nhác. Nghe thì tưởng chỉ nói chuyện ăn uống, nhưng thật ra nó nói về cả cách sống. Ăn uống thiếu tiết độ là không biết đủ, cứ thấy ngon là ăn, thấy thích là lấy. Biếng nhác là để mặc cho đời sống trôi, không tập giữ mình, không tập làm chủ. Hai thứ này đi với nhau. Người không biết đủ thì càng ngày càng thèm nhiều hơn. Người biếng nhác thì càng ngày càng yếu hơn. Đến lúc cám dỗ đến, không còn sức nào để chống.

Còn người ngược lại thì sao? Bài kệ tám nói họ quán bất tịnh. Nghe chữ bất tịnh thì nhiều người sợ, tưởng là phải nghĩ mọi thứ đều dơ bẩn. Nhưng ý của bài kệ nhẹ nhàng hơn nhiều. Quán bất tịnh là nhìn thấy sự thật đằng sau vẻ đẹp bên ngoài. Món ăn ngon đến mấy, ăn nhiều cũng sinh bệnh. Lời khen ngọt đến mấy, nghe nhiều cũng sinh kiêu ngạo. Cái lướt điện thoại vui đến mấy, lướt nhiều cũng sinh mệt mỏi. Thấy được mặt trái của cái hấp dẫn, mình mới không bị nó dắt đi.

Tập giữ các căn không phải là chuyện của người tu trong chùa. Nó là chuyện của mỗi người, mỗi ngày. Sáng dậy, mình quyết định xem điện thoại bao lâu. Ăn cơm, mình quyết định ăn đến mức nào thì dừng. Nghe một câu chuyện thị phi, mình quyết định có nghe tiếp hay không. Mỗi lần dừng được là một lần mình cắm rễ sâu thêm một chút. Ban đầu rễ còn nông, gió thổi vẫn lay. Nhưng dừng nhiều lần, rễ sẽ sâu dần, đến một ngày mình thành núi đá.

Cám dỗ ngoài đời thì không bao giờ hết. Quảng cáo mới mỗi ngày, món ngon mới mỗi ngày, chuyện giật gân mới mỗi ngày. Mình không thể cấm gió thổi. Nhưng mình có thể làm cho mình vững như núi đá. Và cách làm vững thì bài kệ đã nói rõ: hộ trì các căn, ăn uống có tiết độ, có lòng tin, tinh cần. Bốn chữ đó nghe thì đơn giản, làm thì cần kiên trì. Nhưng mỗi ngày làm được một chút, mình sẽ thấy mình khác đi. Mình không còn bị kéo đi nữa. Mình bắt đầu tự đi bằng đôi chân của mình.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Kinh Pháp Cú · Kệ 7
Nguồn
• Kinh Pháp Cú (HT Thích Minh Châu dịch) — kệ 7–8, phẩm Song Yếu (dhp_ev01.htm)
Bài liên quanTâm như mái nhà, tu là lợp lại mái nhà mìnhLàm chủ cái tâm hay chạy nhảyMải hái hoa đời, quên cái chết đến bất ngờ