🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Làm chủ cái tâm hay chạy nhảy

Hiểu kinh dễ dàng · 8 phút đọc

Có bao giờ mình ngồi xuống làm một việc, mà đầu óc thì chạy đi chỗ khác chưa? Tay đang viết báo cáo, đầu nghĩ đến chuyện chiều nay ăn gì. Đang nói chuyện với con, đầu nghĩ đến tin nhắn chưa trả lời. Đang ngồi nghe người ta nói, đầu đã nghĩ sẵn câu trả lời của mình. Cái tâm của mình nó chạy nhảy như vậy suốt ngày. Nó không chịu ở yên một chỗ. Nó giống như con khỉ chuyền cành, vừa bám cành này đã nhảy sang cành khác.

Trong Kinh Pháp Cú, phẩm Tâm có năm bài kệ liền nhau, kệ ba mươi ba đến ba mươi bảy, nói đúng về cái tâm hay chạy nhảy này. Kệ ba mươi ba nói: tâm hoảng hốt, giao động, khó hộ trì, khó nhiếp, người trí làm tâm thẳng, như thợ tên, làm tên. Kệ ba mươi bốn nói: như cá quăng lên bờ, vất ra ngoài thủy giới, tâm này vùng vẫy mạnh, hãy đoạn thế lực ma. Kệ ba mươi lăm nói: khó nắm giữ, khinh động, theo các dục quay cuồng, lành thay, điều phục tâm, tâm điều, an lạc đến. Kệ ba mươi sáu nói: tâm khó thấy, tế nhị, theo các dục quay cuồng, người trí phòng hộ tâm, tâm hộ, an lạc đến. Kệ ba mươi bảy nói: chạy xa, sống một mình, không thân, ẩn hang sâu, ai điều phục được tâm, thoát khỏi ma trói buộc.

Nghe qua thì năm bài kệ này nói nhiều, nhưng ý thì gom lại rất gọn. Tâm mình có ba tính khó. Thứ nhất là khó nắm, vì nó chạy nhanh, vừa nghĩ chuyện này đã nhảy sang chuyện khác. Thứ hai là khó thấy, vì nó không có hình dáng, mình không nhìn thấy nó như nhìn thấy tay chân. Thứ ba là khó giữ, vì nó cứ chạy theo cái mình thích, thích cái gì là đuổi theo cái đó, không ai kéo lại được.

Bài kệ lấy hai hình ảnh rất hay để mình dễ nhớ. Hình ảnh thứ nhất là người thợ làm tên. Cây tên mới làm thì cong queo, người thợ phải hơ lửa, uốn từng chút một, uốn đi uốn lại nhiều lần, đến khi nào mũi tên thẳng mới thôi. Tâm mình cũng như cây tên cong đó. Ban đầu nó cong, nó lệch, nó chạy lung tung. Muốn nó thẳng thì phải uốn. Uốn ở đây là tập. Tập ngồi yên một chút. Tập làm một việc cho xong. Tập thở chậm lại khi lòng đang rối. Uốn một lần chưa thẳng thì uốn lần nữa. Không ai uốn một lần mà thẳng ngay.

Hình ảnh thứ hai là con cá bị quăng lên bờ. Cá ở dưới nước thì bơi thong thả, nhưng bị quăng lên bờ thì vùng vẫy dữ dội, càng vùng càng mệt, càng vùng càng gần cái chết. Tâm mình khi bị kéo ra khỏi sự bình an cũng vậy. Nó vùng vẫy, nó giãy giụa, nó đòi cái này, nó nhớ cái kia, nó lo chuyện nọ. Càng vùng vẫy càng mệt. Càng mệt càng khổ. Bài kệ nói: hãy đoạn thế lực ma. Ma ở đây là những cái kéo tâm mình đi, làm mình không yên. Đoạn không có nghĩa là đánh nhau với nó. Đoạn có nghĩa là đừng để nó dắt mình đi nữa.

Vậy thì điều phục tâm bằng cách nào? Năm bài kệ nhắc đi nhắc lại một chữ: điều phục, phòng hộ, hộ trì. Nói bằng lời thường thì đó là tập giữ tâm. Giữ không có nghĩa là nhốt tâm lại, không cho nó nghĩ gì. Giữ có nghĩa là biết tâm mình đang ở đâu. Đang ăn thì biết mình đang ăn. Đang nghe thì biết mình đang nghe. Đang làm việc thì biết mình đang làm việc. Tâm chạy đi thì mình kéo nó về, nhẹ nhàng, không la mắng. Kéo về một lần, nó lại chạy đi, mình lại kéo về. Cứ như vậy, ngày này qua ngày khác.

Có người nghe đến đây thì nản. Tâm chạy nhanh như vậy, làm sao mà giữ cho được? Nhưng bài kệ đã nói rõ: tâm điều thì an lạc đến. Điều phục được tâm thì an lạc đến. An lạc không phải là phần thưởng ở đâu xa. An lạc là kết quả ngay trong lúc mình giữ được tâm. Khi tâm ở yên, lòng mình yên. Khi lòng mình yên, mình ăn cũng ngon, ngủ cũng sâu, nói chuyện với người khác cũng hiền hơn. Không cần phải đợi đến khi nào thành thánh mới an lạc. Mỗi lần giữ được tâm, mình đã nếm được một chút an lạc rồi.

Trong đời sống, có một cách tập rất đơn giản mà ai cũng làm được. Mỗi ngày, chọn một việc nhỏ để làm cho trọn vẹn. Ăn một bữa cơm mà không cầm điện thoại. Nghe con nói một câu chuyện mà không cắt ngang. Đi bộ mười phút mà chỉ nghe tiếng bước chân của mình. Những việc nhỏ như vậy chính là lúc mình uốn mũi tên cho thẳng. Ban đầu sẽ khó, vì tâm quen chạy rồi. Nhưng làm nhiều lần, tâm sẽ quen ở yên. Nó giống như con ngựa hoang, ban đầu khó thuần, thuần rồi thì đi đâu cũng nghe lời.

Tâm mình là thứ quý nhất mà mình có, mà cũng là thứ khó giữ nhất. Nó chạy xa, nó sống một mình, nó ẩn trong hang sâu, như bài kệ ba mươi bảy nói. Nhưng chính vì khó mà phải giữ. Ai giữ được tâm thì thoát khỏi trói buộc. Trói buộc ở đây là những lo âu, giận hờn, tham muốn cứ kéo mình đi suốt ngày. Thoát ra được thì lòng nhẹ. Lòng nhẹ thì đời nhẹ. Vậy nên, bắt đầu từ hôm nay, mỗi khi thấy tâm mình chạy đi, đừng mắng nó. Chỉ cần nhẹ nhàng kéo nó về. Kéo về nhiều lần, nó sẽ quen. Và một ngày nào đó, mình sẽ thấy mình làm chủ được cái tâm của mình, thay vì để cái tâm làm chủ mình.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Kinh Pháp Cú · Kệ 33
Nguồn
• Kinh Pháp Cú (HT Thích Minh Châu dịch) — kệ 33–37, phẩm Tâm (dhp_ev03.htm)
Bài liên quanMải hái hoa đời, quên cái chết đến bất ngờHương người đức hạnh bay ngược gióThà đi một mình còn hơn bạn xấu