Trong một xóm nhỏ, có hai nhà kề nhau giận nhau đã ba năm. Chuyện bắt đầu từ một cái hàng rào. Nhà này nói nhà kia lấn đất. Nhà kia nói nhà này nói xấu. Từ đó không ai nhìn mặt ai. Con nít hai nhà cũng không được chơi chung. Mỗi lần gặp nhau ngoài ngõ, cả hai đều quay mặt đi. Ba năm trôi qua, hàng rào vẫn đó, đất vẫn đó, mà hai nhà đều mệt. Mệt vì ngày nào cũng phải nhớ mình đang giận ai, vì chuyện gì.
Người ta hay nghĩ, giận là để bảo vệ mình. Ai làm mình đau, mình giận lại cho họ biết tay. Nhưng giận xong rồi thì sao. Mình có nhẹ hơn không. Hay mình là người ôm cục lửa nóng nhất. Kinh Pháp Cú có một câu kệ nói đúng chuyện này. Câu kệ thứ một trăm chín mươi bảy: Vui thay, chúng ta sống, không hận, giữa hận thù! Giữa những người thù hận, ta sống, không hận thù!
Nghe qua, câu này có vẻ lạ. Giữa những người thù hận mà mình không hận, thì mình có bị thiệt không. Người ta chửi mình, mình không chửi lại, thì người ta có lấn tới không. Người ta hại mình, mình không hại lại, thì mình có nhu nhược không. Đây là chỗ nhiều người hiểu lầm nhất về đạo Phật. Không hận, không có nghĩa là chịu đựng một cách nhu nhược. Không hận là không để cái hận của người ta chui vào lòng mình, rồi ở đó mà đốt mình mỗi ngày.
Thử nghĩ mà xem. Người ta chửi mình một câu, mất có năm giây. Mình giận lại, ôm câu chửi đó trong đầu cả tuần. Ai là người khổ hơn. Người chửi xong rồi quên, còn mình thì cứ nhai đi nhai lại câu chửi đó mỗi đêm. Như vậy là mình tự trừng phạt mình thay cho người ta. Họ chỉ bắn mình một mũi tên, mình tự bắn thêm mười mũi nữa vào lòng mình. Phật dạy, sống không hận, chính là đừng tự bắn thêm mũi tên thứ hai.
Câu kệ này nằm trong phẩm An Lạc, phẩm nói về hạnh phúc. Nghe thì lạ. Nói về hạnh phúc mà lại nói về chuyện không hận. Nhưng ngẫm lại thì đúng. Hạnh phúc đâu phải là có nhiều tiền, có nhà to. Hạnh phúc là lòng mình không bị ai đốt. Người sống giữa những người thù hận mà lòng vẫn không hận, người đó mới thật sự an lạc. Còn người có đủ mọi thứ mà trong lòng lúc nào cũng có một ngọn lửa giận, thì có an lạc được không.
Cùng một phẩm, câu kệ thứ hai trăm lẻ một nói thêm: Chiến thắng sinh thù oán, thất bại chịu khổ đau, sống tịch tịnh an lạc, bỏ sau mọi thắng bại. Nghĩa là thắng cũng khổ, thua cũng khổ. Thắng thì người thua oán mình. Thua thì mình đau. Chỉ có người bỏ cả thắng lẫn thua ra sau lưng, lòng lặng yên, mới thật sự an lạc. Hai nhà kề nhau giận nhau ba năm, nhà nào thắng. Nhà nào cũng thua. Thua mất ba năm bình yên, thua mất tình làng nghĩa xóm, thua mất những buổi chiều ngồi uống trà chung với nhau.
Vậy sống không hận thì làm sao khi người ta đối xử tệ với mình. Phật không dạy mình phải thương người hại mình ngay lập tức. Thương được thì tốt, chưa thương được thì thôi. Phật chỉ dạy mình đừng hận. Đừng hận là đừng nuôi cái giận đó trong lòng. Người ta làm sai, mình có thể tránh xa, có thể nói rõ, có thể nhờ pháp luật. Nhưng đừng mang họ theo trong đầu mình đi khắp nơi. Đừng để một người mình không ưa quyết định tâm trạng của mình mỗi ngày.
Có một cách thực tập rất đơn giản. Mỗi tối, trước khi ngủ, tự hỏi mình một câu. Hôm nay mình còn giận ai không. Nếu còn, thì đặt câu giận đó xuống, như đặt một cái túi nặng xuống đất trước khi lên giường. Sáng mai có muốn giận tiếp thì giận sau. Nhưng đêm nay, mình ngủ cho yên. Làm được như vậy vài tuần, tự nhiên mình thấy lòng mình nhẹ đi. Không phải vì người ta tốt lên, mà vì mình không còn ôm họ trong lòng nữa.
Người ta hỏi, sống không hận thì có vui không. Câu kệ đã trả lời rồi. Vui thay. Vui không phải vì đời hết người xấu. Vui vì mình không còn sống theo cái hận của người khác nữa. Giữa những người thù hận, ta sống, không hận thù. Đó không phải là yếu đuối. Đó là tự do. Tự do khỏi phải giận, khỏi phải nhớ, khỏi phải trả thù. Và tự do ấy, không ai cho mình được, ngoài chính mình.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư