Chiều chủ nhật, một đứa cháu dẫn bà nội đi chợ. Bà đi chậm, chân yếu, cứ vài bước lại dừng. Đứa cháu không giục. Nó đi chậm theo bà, tay xách giỏ, tay đỡ bà qua chỗ đông người. Lúc về, bà nói với hàng xóm, giọng vui lắm. Nó ngoan, nó thương bà. Chỉ một buổi chiều đi chợ thôi, mà bà vui cả tuần. Người ta hay nghĩ hiếu kính là chuyện lớn, phải làm được việc gì to tát. Nhưng thật ra, hiếu kính thường bắt đầu từ những việc nhỏ như vậy. Một buổi chiều đi chậm theo bà.
Kinh Pháp Cú có một câu kệ nói về chuyện này, câu kệ thứ một trăm lẻ chín: Thường tôn trọng, kính lễ bậc kỳ lão trưởng thượng, bốn pháp được tăng trưởng: thọ, sắc, lạc, sức mạnh. Nghĩa là người nào thường tôn trọng, kính lễ những bậc lớn tuổi, những bậc đáng kính, thì bốn điều được tăng trưởng. Bốn điều ấy là tuổi thọ, sắc đẹp, an lạc và sức mạnh. Nghe qua, nhiều người tưởng đây là một lời hứa hẹn thần kỳ. Kính người già thì được sống lâu, đẹp ra, vui lên, khỏe lên. Có thật như vậy không. Ngẫm kỹ thì thấy, đúng là như vậy, mà theo một cách rất đời thường.
Tuổi thọ tăng trưởng là sao. Người biết kính trọng người lớn tuổi thường là người sống có thứ tự, có trên có dưới, lòng không hay nổi nóng. Tâm lặng thì thân khỏe. Người hay giận, hay cãi, hay tranh hơn thua, thì tim đập nhanh, huyết áp lên, ngủ không yên. Người biết cúi đầu, biết nhường nhịn, thì lòng nhẹ, ngủ ngon, ăn ngon. Sống lâu, nhiều khi không phải do thuốc bổ, mà do lòng mình ít lửa.
Sắc đẹp tăng trưởng là sao. Sắc ở đây không phải là phấn son, mà là cái thần sắc trên mặt mình. Người hay kính trọng người khác, mặt thường hiền. Người hay khinh người, mặt thường cau. Mình cứ để ý mà xem. Người già nào được con cháu kính trọng, mặt họ sáng, họ cười nhiều. Người già nào bị con cháu coi thường, mặt họ buồn, họ ít nói. Cái đẹp của một con người, rốt cuộc cũng là cái tâm hiện ra ngoài mặt. Tâm hiền thì mặt hiền. Tâm kính thì mặt sáng.
An lạc tăng trưởng là sao. An lạc là lòng yên. Người kính trọng người lớn tuổi thì ít gây thù, ít chuốc oán. Đi đâu cũng được người thương. Về nhà cũng được người thương. Lòng không có kẻ thù, thì đêm ngủ không phải lo ai hại mình, ngày đi không phải sợ ai chê mình. Đó là an lạc. Còn người coi thường người khác, đi đâu cũng gây chuyện, về nhà cũng gây chuyện, thì có nhà to, tiền nhiều, lòng vẫn không yên.
Sức mạnh tăng trưởng là sao. Sức mạnh ở đây không phải là cơ bắp, mà là cái sức để đứng vững trước khó khăn. Người biết kính trọng người lớn tuổi thường là người biết lắng nghe. Nghe người đi trước kể, mình học được bao nhiêu kinh nghiệm mà không phải trả giá bằng chính nỗi đau của mình. Người đi trước đã té ở đâu, mình biết mà tránh. Người đi trước đã sai ở đâu, mình biết mà sửa. Đó là sức mạnh. Sức mạnh của người biết học, chứ không phải sức mạnh của người cứ lao đầu vào tường.
Câu kệ này cũng là một lời nhắc cho người trẻ. Ngày nay, nhiều người trẻ nghĩ kính người lớn tuổi là chuyện cũ, là lễ nghi rườm rà. Gặp người lớn không chào cũng không sao. Người lớn nói, mình cãi lại cũng không sao. Nhưng cái giá của sự coi thường ấy, mình phải trả bằng chính bốn điều trong câu kệ. Sống không thọ bằng người biết kính. Mặt không sáng bằng người biết kính. Lòng không yên bằng người biết kính. Sức không bền bằng người biết kính.
Mà kính người lớn tuổi, thật ra không khó. Không cần làm gì lớn. Chỉ cần chào một tiếng khi gặp. Chỉ cần lắng nghe khi người lớn nói, đừng vội cắt ngang. Chỉ cần đi chậm lại một chút khi đi cùng người già. Chỉ cần nhớ ngày sinh nhật của cha mẹ, gọi một cuộc điện thoại hỏi thăm. Những việc nhỏ ấy, làm hoài thành thói quen, thói quen ấy nuôi lớn bốn điều trong câu kệ.
Có một điều nữa, câu kệ nói bốn pháp được tăng trưởng, chứ không nói bốn pháp từ trên trời rơi xuống. Tăng trưởng là lớn dần lên, từng ngày một. Như cây lớn lên từng ngày, không ai thấy nó lớn trong một đêm. Kính người lớn tuổi cũng vậy. Hôm nay mình cúi đầu một cái, mai mình nhường một bước, mốt mình lắng nghe một câu. Lâu ngày, bốn điều ấy tự nhiên lớn lên trong mình, như cây lớn lên trong đất. Không cần cầu xin, không cần chờ đợi. Chỉ cần làm đều, làm thật.
Cho nên, chiều chủ nhật dẫn bà đi chợ, không phải là chuyện nhỏ. Đó là một lần bốn pháp được tăng trưởng. Bà vui, mình vui, nhà vui. Cứ như vậy mà đi, đi cho tới già, rồi sẽ có ngày con cháu mình cũng đi chậm lại theo mình, như mình đã từng đi chậm lại theo bà.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư