🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Bốn hạng người như bốn loại ngựa trong Kinh Tạp A Hàm

Hiểu kinh dễ dàng · 8 phút đọc

Có người nghe chuyện hàng xóm bị bệnh nặng, liền giật mình mà sửa mình. Ăn uống điều độ lại, bớt thức khuya, bớt nóng giận. Có người phải tận mắt thấy người thân nằm viện mới chịu thay đổi. Có người phải thấy chính người thân trong nhà mình đổ bệnh mới tỉnh. Lại có người, phải tới lúc chính mình nằm trên giường bệnh mới chịu nhìn lại đời mình. Cùng một bài học, mà mỗi người cần một cú chạm khác nhau mới chịu học. Có người chỉ cần nghe là đủ. Có người phải đau thật mới chịu tỉnh.

Kinh Tạp A Hàm có một bài kinh nói đúng chuyện này, bằng hình ảnh bốn loại ngựa tốt. Phật nói với các tỳ kheo, thế gian có bốn loại ngựa tốt. Loại thứ nhất, đóng vào xe làm xe thăng bằng, nhìn thấy bóng roi là chạy nhanh, biết cách nhìn những động tác của người điều khiển, nhanh chậm, phải trái theo ý người điều khiển. Loại thứ hai, không thể nhìn bóng roi mà tự sợ hãi, nhưng nếu dùng roi gậy chạm vào lông đuôi của nó, có thể làm cho nó sợ hãi chạy nhanh, tùy theo ý người điều khiển. Loại thứ ba, không thể nhìn bóng roi hay chạm vào lông da, mà phải dùng roi gậy đánh nhẹ vào da thịt, mới có thể sợ hãi chạy, theo ý người điều khiển. Loại thứ tư, không thể nhìn bóng roi, chạm vào lông da, hay đánh nhẹ vào da thịt, mà phải dùng dùi sắt đâm vào thân, xuyên suốt qua da, đả thương xương cốt, khi đó ngựa mới kinh hãi kéo xe.

Bốn loại ngựa, bốn mức độ nhạy. Ngựa giỏi nhất chỉ cần thấy bóng roi. Ngựa kém nhất phải đau tới xương mới chịu chạy. Rồi Phật nói tiếp, cũng vậy, trong Chánh pháp luật cũng có bốn hạng thiện nam. Hạng thứ nhất, khi nghe những người nam người nữ chòm xóm láng giềng khác bị tật bệnh khốn khổ cho đến sắp chết, nghe vậy liền phát sanh lòng sợ hãi với chánh tư duy, như con ngựa tốt kia chỉ cần nhìn bóng roi là điều khiển được. Hạng thứ hai, không do nghe mà sợ, nhưng phải thấy những người chòm xóm bị khổ vì lão bệnh tử thì mới sanh lòng sợ hãi với chánh tư duy. Hạng thứ ba, không do nghe, thấy người ngoài bị khổ, nhưng vì thấy thành ấp chòm xóm có những người quen biết, thân thuộc bị khổ vì lão bệnh tử nên sanh lòng sợ hãi. Hạng thứ tư, không do nghe thấy người khác, mà chính tự thân bị khổ vì lão bệnh tử mới sanh lòng nhàm tởm sợ hãi với chánh tư duy.

Nghe xong, ai cũng tự hỏi mình đang là hạng nào. Nghe chuyện người khác bệnh mà đã biết lo cho mình, là hạng thứ nhất, nhạy nhất. Phải thấy tận mắt mới chịu sửa, là hạng thứ hai. Phải đợi người thân của mình gặp chuyện mới tỉnh, là hạng thứ ba. Phải tới lúc chính mình đổ bệnh mới chịu quay đầu, là hạng thứ tư. Không có hạng nào là xấu hoàn toàn. Vì cả bốn hạng đều là thiện nam, đều có khả năng tự điều phục. Khác nhau chỉ ở chỗ, mình cần cú chạm mạnh tới đâu mới chịu chạy.

Cái hay của bài kinh này là Phật không chê ai. Phật không nói hạng thứ tư là dở, là hết cứu. Phật chỉ kể sự thật. Có người nhạy, có người chậm. Người nhạy thì đỡ khổ. Người chậm thì khổ nhiều hơn một chút, nhưng rồi cũng tới. Như ngựa, con nào rồi cũng kéo được xe, chỉ là con thì chạy nhẹ nhàng, con thì phải đau tới xương mới chạy. Điều quan trọng không phải là mình nhạy hay chậm, mà là mình có chịu chạy không. Có người đau tới xương rồi mà vẫn không chạy, vẫn nằm đó, thì mới thật sự là hết cách.

Bài kinh này cũng dạy mình một cách thương người. Khi thấy người thân của mình cứ sống buông thả, cứ hút thuốc, cứ thức khuya, cứ nóng giận, mình đừng vội mắng họ là ngu. Có thể họ là hạng thứ hai, thứ ba, cần thấy tận mắt mới tin. Mình mắng họ, họ không nghe đâu. Mình chỉ có thể kể cho họ nghe, cho họ thấy, rồi kiên nhẫn đợi. Đợi tới lúc họ gặp được cú chạm của riêng họ. Mỗi người có một cái roi của riêng mình. Việc của mình là đừng cầm roi quất họ, mà là giúp họ thấy bóng roi sớm hơn một chút.

Và bài kinh này cũng là một lời nhắc cho chính mình. Đừng đợi tới lúc phải đau tới xương mới chịu sửa. Nghe chuyện người khác bệnh, mà biết lo cho mình, đó là phước. Thấy người khác khổ, mà biết sửa mình, đó là trí. Đợi tới lúc chính mình nằm xuống mới tỉnh, thì đã muộn một nửa rồi. Tỉnh thì vẫn còn kịp, nhưng cái giá phải trả đắt hơn nhiều. Như con ngựa thứ tư, kéo được xe đấy, nhưng thân đã bị thương, xương đã bị đau. Chạy thì vẫn chạy, mà chạy trong đau đớn.

Cho nên, nếu hôm nay mình nghe một câu chuyện buồn, thấy một người bệnh, hay chỉ là nghe bài kinh này, mà trong lòng có một chút chùng xuống, một chút muốn sống khác đi, thì đừng bỏ qua cái chùng xuống ấy. Đó là bóng roi. Bóng roi đã hiện ra rồi. Mình chỉ cần chạy thôi, chạy nhẹ nhàng, không cần đợi ai quất vào mình. Chạy sớm một bước, đỡ đau một phần. Chạy sớm một ngày, đỡ khổ một kiếp.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Tạp A Hàm 3 (Thích Đức Thắng dịch) — trang 529 (thế gian có bốn loại ngựa tốt: thấy bóng roi, chạm lông đuôi, đánh nhẹ vào da thịt, dùi sắt đâm thấu xương)
• Kinh Tạp A Hàm 3 (Thích Đức Thắng dịch) — trang 530 (trong Chánh pháp luật cũng có bốn hạng thiện nam, từ nghe người khác khổ đến tự thân chịu khổ mới sanh lòng sợ hãi với chánh tư duy)
Bài liên quanĐi với người lành, như trăng theo đường sao: kệ Pháp Cú 208Nhĩ căn viên thông: nghe tiếng mà tỉnh trong Kinh Lăng NghiêmNuôi dưỡng cha mẹ chưa đủ, còn phải có lòng kính