Có một buổi chiều, một người đàn ông làm ăn ở thành phố đến gặp Phật. Ông nói thẳng, không vòng vo. Chúng con là người tại gia, có vợ con, có nhà cửa, có tiền bạc. Chúng con không bỏ hết để đi tu được. Xin Phật dạy cho chúng con cách sống sao cho an vui ngay trong đời này, ngay trong cái đời sống bận rộn này.
Phật không bảo ông bỏ nghề, bỏ nhà, bỏ vợ con. Phật dạy bốn điều. Bốn điều rất thực, ai làm ăn, ai nuôi gia đình cũng dùng được.
Điều thứ nhất là tháo vát trong nghề của mình. Phật nói, người tại gia phải có một nghề để sống. Nghề nông cũng được, buôn bán cũng được, làm thuê cũng được, nghề gì cũng được. Miễn là mình giỏi nghề ấy, làm bằng hai bàn tay của mình, không biết mệt, biết tính toán, biết chỉ dạy cho người khác làm cùng. Nghe thì giản dị, nhưng nghĩ kỹ sẽ thấy sâu. Có nghề giỏi trong tay, mình mới đứng vững. Không có nghề, tiền bạc có bao nhiêu cũng như nước đổ vào rổ. Ngày nay cũng vậy. Một người thợ sửa xe giỏi, một chị bán hàng biết chiều khách, một anh lái xe cẩn thận, một cô kế toán tỉ mỉ, ai giỏi nghề của mình thì người ta tìm đến. Cái nghề giỏi chính là cái gốc đầu tiên của sự an vui.
Điều thứ hai là biết giữ gìn của cải mình làm ra. Phật dạy, tài sản phải do mồ hôi của mình đổ ra một cách đúng pháp, tức là làm ăn ngay thẳng, không lừa gạt, không trộm cắp, không cho vay nặng lãi, không hối lộ. Tiền kiếm bằng cách không ngay thẳng, xài cũng không yên. Rồi đã kiếm được rồi thì phải giữ. Phật kể ra năm thứ có thể lấy mất tài sản: vua chúa tịch thu, trộm cướp, lửa cháy, nước cuốn, con cháu hư hỏng phá tán. Ngày nay, năm thứ ấy vẫn còn, chỉ khác hình dạng. Tiền làm ra mà không giữ, tiêu hoang, cờ bạc, rượu chè, cho vay bừa bãi, thì bao nhiêu cũng hết. Giữ gìn ở đây không phải là keo kiệt. Giữ là biết cất chỗ an toàn, biết để dành, biết đừng để tiền của mình rơi vào những chỗ nguy hiểm.
Điều thứ ba là làm bạn với người thiện. Phật dạy, ở đâu có những người có lòng tin, có giới hạnh, biết bố thí, có trí tuệ, thì mình làm quen, nói chuyện, học hỏi với họ. Gần người tin thì mình học được lòng tin. Gần người giữ giới thì mình học được cách giữ mình. Gần người hay giúp người thì mình học được cách cho đi. Gần người có trí thì mình học được cách nhìn rõ. Câu này nghe nhẹ mà nặng. Đời mình đi về đâu, nhiều khi chỉ do mình chơi với ai. Bạn bè rủ nhau đi nhậu, đi cờ bạc thì tiền bạc và sức khỏe cứ thế trôi. Bạn bè rủ nhau làm ăn tử tế, học thêm cái hay thì đời mình cũng lên theo. Chọn bạn, chính là chọn tương lai của mình.
Điều thứ tư là sống thăng bằng, điều hòa. Phật dạy, người khôn biết rõ tiền vào bao nhiêu, tiền ra bao nhiêu, rồi sống sao cho tiền vào nhiều hơn tiền ra, tháng nào năm nào cũng còn dư một ít. Không phung phí, cũng không bỏn xẻn quá. Phung phí thì như người rung cây sung cho trái rơi đầy đất, uổng phí. Còn bỏn xẻn quá, có tiền mà sống như người chết đói, thì người ta cười cho, mà mình cũng khổ. Sống thăng bằng là biết đủ, biết chừng mực. Lương mười đồng thì sống tám đồng, để dành hai đồng. Có dư thì giúp người, có thiếu thì thắt lưng lại một chút. Đơn giản vậy thôi, mà nhiều nhà tan nát chỉ vì không làm được điều đơn giản ấy.
Phật còn nhắc thêm bốn cửa làm phung phí tài sản: đam mê sắc dục, đam mê rượu chè, đam mê cờ bạc, và thân cận với bạn ác. Phật ví tài sản như nước trong hồ. Bốn cửa ra mà mở toang thì nước chảy hết, hồ cạn khô. Ngược lại, tránh được bốn thứ ấy, cửa vào mở ra, cửa ra đóng lại, hồ nước sẽ đầy dần. Lời này nói cách đây hơn hai ngàn năm trăm năm, mà đặt vào đời nay vẫn đúng từng chữ. Bao nhiêu gia đình khá giả, chỉ vì một người trong nhà dính vào cờ bạc hay rượu chè, mà tan hoang trong vài năm.
Cả bốn điều này có một điểm chung. Phật không hứa hẹn hạnh phúc ở kiếp sau hay ở cõi nào xa xôi. Phật dạy hạnh phúc ngay trong hiện tại, ngay trong đời sống này. Giáo pháp của Phật được gọi là thiết thực hiện tại, nghĩa là làm theo thì thấy kết quả ngay, không phải chờ đợi. Có nghề giỏi thì lòng vững. Có tiền giữ được thì nhà yên. Có bạn lành thì mình tốt lên. Sống điều hòa thì không lo thiếu trước hụt sau. Bốn điều ấy, nếu làm đến nơi đến chốn, thì người tại gia bận rộn đến đâu cũng có thể sống an vui.
Cho nên bài kinh này không phải là bài kinh xa vời. Nó là bài kinh cho người đi làm, người buôn bán, người nuôi con, người trả nợ ngân hàng mỗi tháng. Ai cũng có thể bắt đầu từ hôm nay. Bắt đầu bằng việc giỏi hơn một chút trong nghề của mình. Bắt đầu bằng việc cất đi một khoản nhỏ mỗi tháng. Bắt đầu bằng việc bớt lại một cuộc nhậu vô bổ. Bắt đầu bằng việc ngồi xuống tính xem tháng này mình tiêu những gì. Nhỏ thôi, nhưng làm đều, làm thật. An vui không phải là chuyện lớn lao. An vui là bốn điều nhỏ làm mỗi ngày.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư