Có một đêm trăng sáng, vua A-xà-thế đến gặp Phật. Vua là người quyền lực nhất một nước, có tất cả những gì người đời mơ ước, nhưng trong lòng vua vẫn có một câu hỏi chưa yên. Vua hỏi Phật, người tu hành, người xuất gia, người sống đời phạm hạnh, họ được lợi ích gì. Có thấy được ngay trong đời này không, hay phải chờ đến kiếp sau mới biết.
Câu hỏi của vua cũng là câu hỏi của nhiều người hôm nay. Tu để làm gì. Ngồi thiền, giữ giới, tụng kinh, niệm Phật, có được cái gì thấy được ngay không. Hay chỉ là chuyện tin tưởng, chờ đợi. Nếu tu mà chẳng được gì ngay trong đời này, thì tu làm gì cho mệt.
Phật trả lời vua bằng một bài kinh dài, người đời sau gọi là Kinh Sa Môn Quả, nghĩa là kinh nói về quả báo của đời sống Sa môn, đời sống của người tu. Phật không hứa hẹn những chuyện xa vời. Phật kể từng bước, từng bước, những lợi ích mà người tu thấy được ngay trong hiện tại. Người sống đời phạm hạnh, giữ giới trong sạch, thì lòng không còn lo sợ, không còn hối hận. Người ấy ngồi đâu cũng yên, nằm đâu cũng yên. Người ấy tập thiền định, tâm dần dần lắng xuống, sáng ra, thấy rõ mọi chuyện. Rồi đến cuối cùng, người ấy đạt được ba loại trí tuệ lớn, gọi là Ba Minh.
Ba Minh là gì. Thứ nhất là Túc mạng minh, là trí nhớ được nhiều đời sống quá khứ của chính mình, từ nét lớn đến chi tiết. Thứ hai là Thiên nhãn minh, là trí thấy được sự sống và chết của chúng sanh, thấy người sang kẻ hèn, người đẹp kẻ xấu, người may mắn kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của họ mà ra. Thứ ba là Lậu tận trí, là trí thấy rõ khổ là gì, nguyên nhân của khổ là gì, trạng thái an lạc khi khổ dứt là gì, và con đường đưa đến sự chấm dứt khổ. Đây là trí tuệ cao nhất, mang lại sự giải thoát hoàn toàn cho người tu.
Nghe đến đây, có người sẽ nghĩ, ba thứ trí ấy cao siêu quá, mình là người thường thì làm sao tới được. Nhưng điều quan trọng của bài kinh không nằm ở chỗ cao siêu. Điều quan trọng nằm ở chỗ Phật dạy rằng quả của việc tu là thấy được ngay trong đời này, tự mình chứng nghiệm, không phải nghe người khác nói rồi tin. Giáo pháp của Phật được gọi là thiết thực hiện tại, nghĩa là thực hành thì thấy kết quả ngay, đến để mà thấy. Người tu không phải là người bỏ hiện tại để chờ tương lai. Người tu là người sống trọn vẹn trong hiện tại, và thấy đời mình đổi thay từng ngày.
Câu chuyện còn có một chi tiết đáng suy ngẫm. Sau khi nghe bài kinh ấy, vua A-xà-thế đáng lẽ có thể chứng được quả Nhập Lưu, là quả vị đầu tiên của bậc Thánh, ngay trong đêm đó. Nhưng vua đã không chứng được, vì vua mang một nghiệp nặng trong lòng, là tội giết cha để cướp ngôi. Câu chuyện ấy không phải để dọa ai. Nó chỉ cho thấy một điều, quả của việc tu không phải là chuyện xa xôi, nó ở ngay trước mặt, chỉ cần tâm mình đủ trong sạch để đón nhận. Vua nghe pháp, hiểu pháp, nhưng lòng vua còn vướng một tội lớn chưa sám hối, nên quả chưa trổ. Cũng như hạt giống tốt gieo xuống đất khô cằn, chưa gặp nước, thì chưa nảy mầm.
Đối với người tại gia hôm nay, bài kinh này dạy một điều rất thực tế. Đừng hỏi tu để được gì ở kiếp sau. Hãy hỏi tu để được gì ngay hôm nay. Ngồi thiền mười phút mỗi sáng, có thấy lòng mình yên hơn không. Giữ lời nói của mình một ngày, có thấy nhà mình ấm hơn không. Bớt một cơn giận, có thấy mình nhẹ hơn không. Những cái được ấy tuy nhỏ, nhưng là thật, thấy được, sờ được. Tu là gom những cái được nhỏ ấy lại, ngày này qua ngày khác, cho đến khi thành một đời sống khác hẳn.
Phật dạy trong suốt bốn mươi lăm năm thuyết pháp, Ngài chỉ dạy có hai điều, sự khổ và sự diệt khổ. Kinh Sa Môn Quả cũng không ra ngoài hai điều ấy. Khổ là gì, mình đang khổ vì cái gì, và làm sao để hết khổ, ngay trong đời này. Người tu không chạy trốn đời. Người tu sống giữa đời, nhưng sống khác đi, tỉnh táo hơn, nhẹ nhàng hơn, và cuối cùng là tự do hơn. Quả của việc tu không phải là một phần thưởng ở cuối con đường. Quả của việc tu là từng bước chân trên con đường ấy, bước nào cũng vững, bước nào cũng thấy rõ mình đang đi đâu.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư