🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Không phóng dật: con đường bất tử trong Kinh Pháp Cú

Hiểu kinh dễ dàng · 7 phút đọc

Có những ngày mình sống mà như không sống. Sáng mở mắt ra, tay đã cầm điện thoại. Lướt hết cái này sang cái khác, đến trưa không nhớ mình đã xem những gì. Hứa với con tối nay về sớm, rồi lại ngồi thêm một chầu. Hứa với mình từ mai sẽ dậy sớm tập thể dục, rồi mai nào cũng giống mai nào. Không có chuyện gì lớn xảy ra, nhưng lòng cứ thấy trống, thấy mệt, thấy thời gian trôi qua tay như nước.

Kinh Pháp Cú có một câu nói về đúng cái trạng thái ấy. Nếu ai sống phóng dật là đi vào chỗ chết. Nếu không sống phóng dật là con đường bất tử. Nghe qua tưởng nặng nề, nhưng ngẫm kỹ thì rất đúng. Phóng dật nghĩa là buông lung, sống không tỉnh táo, để mặc cho tâm mình chạy theo đủ thứ. Người sống phóng dật không phải là người xấu. Chỉ là người không làm chủ được mình. Họ không quyết định ngày hôm nay của mình sẽ ra sao. Họ để cho thói quen quyết định. Để cho cơn giận quyết định. Để cho cái điện thoại quyết định.

Phật dạy tiếp, người trí, không phóng dật, như giữ tài sản quý. Câu này hay ở chỗ ví von. Của quý thì mình giữ cẩn thận, đi đâu cũng cất kỹ, không để hớ hênh. Vậy mà cái quý nhất là thời gian của mình, là tâm của mình, thì mình lại để hớ hênh cho đủ thứ lấy mất. Một buổi tối quý giá bên gia đình, mình để cho mấy đoạn clip ngắn lấy mất. Một buổi sáng tỉnh táo, mình để cho cơn lười lấy mất. Một mối quan hệ tốt đẹp, mình để cho một câu nói nóng giận lấy mất. Người trí thì khác. Họ giữ tâm mình như giữ của quý. Không phải giữ khư khư, mà là biết cái gì đáng giữ, cái gì nên buông.

Có một câu kệ nữa trong cùng phẩm ấy. Người trí dẹp phóng dật, với hạnh không phóng dật, leo lầu cao trí tuệ, không sầu, nhìn khổ sầu. Bậc trí đứng núi cao, nhìn kẻ ngu, đất bằng. Hình ảnh này đẹp và dễ hiểu. Người không phóng dật giống như người leo lên lầu cao. Từ trên cao nhìn xuống, mọi chuyện nhỏ lại, rõ ra. Chuyện hôm qua mình tưởng là to, từ trên cao nhìn xuống thì thấy cũng chỉ là chuyện nhỏ. Người còn chìm trong phóng dật thì đứng ở mặt đất, chuyện gì cũng chắn trước mặt, cũng thành núi. Cùng một chuyện, đứng ở chỗ cao thì thấy khác, đứng ở chỗ thấp thì thấy khác. Sự khác biệt ấy không phải do chuyện lớn hay nhỏ, mà do tâm mình tỉnh hay mê.

Vậy không phóng dật trong đời thường là làm gì. Không phải là căng thẳng suốt ngày, không phải là cấm mình vui chơi. Không phóng dật chỉ là tỉnh táo trong từng việc nhỏ. Ăn thì biết mình đang ăn. Nói thì biết mình đang nói. Làm thì biết mình đang làm. Trước khi bấm vào một thứ gì đó, hỏi mình một câu, cái này có đáng thời gian của mình không. Trước khi nói một câu nóng giận, dừng lại một hơi thở, câu này nói ra có ích gì không. Trước khi hứa một điều gì, nghĩ xem mình có làm được không. Những cái dừng lại nhỏ ấy chính là không phóng dật.

Có người nghe đến đây sẽ nói, sống tỉnh táo như vậy mệt lắm. Nhưng thật ra sống phóng dật mới mệt. Sống phóng dật là tối về nằm xuống, thấy cả ngày trôi qua mà mình chẳng làm được gì ra hồn, lòng nặng trĩu. Sống tỉnh táo thì tối về, dù mệt, lòng vẫn nhẹ, vì mình biết hôm nay mình đã sống thật. Một ngày tỉnh táo đáng giá hơn mười ngày lờ đờ. Một giờ làm việc tập trung đáng giá hơn cả buổi ngồi lơ đãng.

Kinh Pháp Cú gọi không phóng dật là con đường bất tử. Bất tử ở đây không phải là sống mãi không chết. Bất tử là sống sao cho mỗi ngày đều có ý nghĩa, đều không uổng phí, để khi nhìn lại, mình không hối tiếc. Người sống phóng dật thì như đã chết một nửa, vì thời gian của họ trôi qua mà họ không hề có mặt trong đó. Người sống tỉnh táo thì có mặt trọn vẹn trong từng ngày của mình. Đó mới là sống thật.

Hôm nay, hãy thử một việc nhỏ. Chọn một việc mình hay làm trong vô thức, ví dụ như cầm điện thoại mỗi sáng, hay ăn vội ăn vàng, rồi làm việc ấy một cách tỉnh táo, chậm lại, biết mình đang làm gì. Chỉ một việc thôi. Rồi ngày mai thêm một việc nữa. Không phóng dật không phải là chuyện của chùa chiền hay của người tu. Nó là chuyện của mỗi người, mỗi ngày, trong chính căn bếp, trên bàn làm việc, và trong từng câu nói với người thân của mình.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Pháp Cú, kệ 21 — "Nếu ai sống phóng dật là đi vào chỗ chết; nếu không sống phóng dật là con đường bất tử" (Kinh Tập, số 721)
• Kinh Pháp Cú, kệ 26 và kệ 28 — "Người trí, không phóng dật, như giữ tài sản quý"; "Người trí dẹp phóng dật... leo lầu cao trí tuệ" (HT Thích Minh Châu dịch)
Bài liên quanKinh Sa Môn Quả: tu hành được lợi ích ngay trong đời nàyDụ ngôn chiếc bè: qua sông rồi thì bỏ bèBảy tài sản không ai lấy mất được