Có một người giàu, nhà cao cửa rộng, tiền bạc đầy kho. Một đêm lửa cháy, cả cơ nghiệp tan thành tro. Người ấy ngồi giữa đống tro tàn mà khóc, không phải vì mất tiền, mà vì nhận ra cả đời mình chỉ gom những thứ mà một mồi lửa cũng lấy đi được. Câu chuyện ấy không phải để chê người giàu. Nó chỉ đặt ra một câu hỏi, ngoài tiền bạc, nhà cửa, xe cộ, mình còn có thứ gì thật sự là của mình, thứ mà không ai lấy được, thứ mà mình mang theo được đến bất cứ đâu.
Kinh Tăng Chi Bộ có một bài kinh trả lời câu hỏi ấy. Phật dạy có bảy tài sản. Tín tài, giới tài, tàm tài, quý tài, văn tài, thí tài, tuệ tài. Bảy thứ tài sản này không nằm trong két sắt, không nằm trong ngân hàng, không ai trộm được, lửa không đốt được, nước không cuốn được. Ai có bảy thứ này thì giàu thật. Ai không có, dù tiền đầy nhà, vẫn là người nghèo.
Tài sản thứ nhất là tín, là lòng tin. Tin ở đây không phải là tin mù quáng. Tin là tin vào nhân quả, tin làm lành được lành, tin mình có thể đổi thay, tin con đường mình đi là đúng. Người không có lòng tin thì làm gì cũng nửa vời. Học nghề thì nghi mình không học được. Làm ăn thì nghi mình không làm được. Tu tập thì nghi tu cũng chẳng đến đâu. Lòng tin giống như cái gốc của cây. Gốc vững thì cây đứng được qua bão. Gốc yếu thì gió nhẹ cũng ngã.
Tài sản thứ hai là giới, là biết giữ mình. Giới là những điều mình tự nguyện không làm, dù không ai nhìn thấy. Không lấy của người, không nói dối, không làm hại ai, không say sưa buông thả. Người có giới thì đi đâu cũng được người ta tin. Người không có giới thì dù khéo nói đến đâu, người ta cũng dè chừng. Giới là hàng rào bảo vệ mình, không phải là xiềng xích trói mình. Có hàng rào, nhà mới yên.
Tài sản thứ ba và thứ tư là tàm và quý, hai thứ thường đi chung với nhau. Tàm là biết hổ thẹn với chính mình khi làm điều sai. Quý là biết sợ hãi khi làm điều sai trước người khác. Hai thứ này giống như hai người gác cổng của lương tâm. Người còn biết xấu hổ khi làm sai thì vẫn còn cứu được. Người làm sai mà mặt không đổi sắc, lòng không gợn sóng, thì nguy hiểm lắm. Ngày nay nhiều người coi việc không biết xấu hổ là bản lĩnh. Nhưng trong kinh, tàm và quý được coi là tài sản, là thứ làm nên phẩm giá của con người.
Tài sản thứ năm là văn, là nghe nhiều, học rộng. Văn ở đây không phải là bằng cấp. Văn là chịu khó nghe, chịu khó học, chịu khó mở lòng ra đón nhận điều hay. Người nghe nhiều thì ít sai. Người không chịu nghe ai thì cứ lặp lại sai lầm cũ, năm này qua năm khác. Nghe pháp cũng là văn. Nghe người đi trước kể kinh nghiệm cũng là văn. Đọc một cuốn sách hay cũng là văn. Của cải này càng xài càng nhiều, càng chia sẻ càng lớn.
Tài sản thứ sáu là thí, là biết cho đi. Cho tiền là thí. Cho lời nói tốt là thí. Cho thời gian của mình để giúp người là thí. Cho một nụ cười khi người khác đang buồn cũng là thí. Người biết cho đi thì lòng rộng ra. Người chỉ biết giữ lại thì lòng hẹp lại. Lạ một điều, của cải thế gian cho đi thì mất, nhưng tài sản thí này cho đi thì lại thêm. Vì cho đi là cách duy nhất để mình thật sự có được lòng người.
Tài sản thứ bảy là tuệ, là trí tuệ thấy rõ sự thật. Thấy rõ cái gì nên làm, cái gì không nên làm. Thấy rõ mọi thứ đều đổi thay, không có gì là mãi mãi. Thấy rõ khổ từ đâu mà ra, và làm sao để hết khổ. Tuệ là tài sản lớn nhất trong bảy thứ, vì nó soi sáng cho sáu thứ kia. Có tuệ thì lòng tin mới đúng chỗ. Có tuệ thì giữ giới mới không thành cứng nhắc. Có tuệ thì cho đi mới đúng người, đúng lúc.
Bảy tài sản này có một điểm chung. Chúng không mua được bằng tiền, nhưng ai cũng có thể tích lũy, mỗi ngày một chút. Hôm nay giữ được một lời hứa, là thêm một chút giới. Hôm nay nghe được một điều hay, là thêm một chút văn. Hôm nay giúp được một người, là thêm một chút thí. Hôm nay thấy rõ một cơn giận của mình, là thêm một chút tuệ. Tích lũy như vậy, chậm mà chắc. Đến một lúc nào đó, mình sẽ nhận ra mình giàu hơn mình tưởng. Giàu không phải vì có nhiều tiền, mà vì có những thứ tiền không mua được, lửa không đốt được, và không ai lấy mất được.
Cho nên bài kinh này không phải để đọc cho biết. Nó là một bản kiểm kê tài sản thật sự của đời mình. Thử ngồi xuống, kiểm lại xem mình có được mấy trong bảy thứ. Cái nào còn thiếu thì bồi thêm. Cái nào đã có thì giữ gìn. Người khôn không chỉ lo kiếm tiền. Người khôn lo kiếm cả bảy thứ tài sản này. Vì tiền bạc có thể mất trong một đêm, nhưng bảy thứ này, một khi đã có, thì theo mình suốt đời, và xa hơn nữa.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư