Bà Sáu năm nay gần bảy mươi. Cả đời bà dựa vào ông nhà. Ông quyết chuyện lớn, bà lo chuyện nhỏ. Ông mất cách đây hai năm, bà như người mất cái gậy. Việc gì cũng hỏi con, hỏi cháu. Sáng dậy không biết ăn gì, tối ngủ không biết mai làm gì. Bà bảo, giờ không còn ai để dựa nữa, sống sao cho qua ngày.
Cảm giác mất chỗ dựa như vậy không chỉ có ở người già. Người trẻ mất việc, thấy như mất đất đứng. Người ly hôn, thấy như mất nửa đời mình. Người mất cha mẹ, thấy như mất cái mái nhà vẫn che cho mình bao năm. Ai cũng có lúc dựa vào một người, một việc, một thứ gì đó bên ngoài. Khi thứ đó mất đi, mình chới với, không biết bám vào đâu.
Trước khi nhập diệt, Phật dạy các đệ tử một lời rất quan trọng. Hãy tự mình làm chỗ nương tựa của chính mình, nương tựa với chánh pháp, đừng nương tựa vào một ai khác. Lời dạy đó nghe có vẻ lạnh lùng, nhưng thật ra rất thương. Phật không bảo đệ tử đừng thương nhau, đừng giúp nhau. Ngài chỉ nói rõ một sự thật. Người khác có thể giúp mình một đoạn đường, nhưng không ai đi thay mình cả đời được. Chỗ dựa bền nhất phải là chính mình.
Nương tựa chính mình là gì. Là khi gặp chuyện, mình không cuống lên đi tìm ai đó quyết thay. Mình dừng lại, thở một hơi, rồi tự hỏi, việc này mình làm được gì ngay bây giờ. Là khi buồn, mình không vội tìm một người để trút, mà ngồi lại với nỗi buồn của mình một lúc, để hiểu nó từ đâu mà tới. Là khi vui, mình không cần ai công nhận mới thấy vui, mà tự biết mình vừa làm được một việc tốt.
Còn nương tựa chánh pháp là nương vào cách sống đúng. Chánh pháp ở đây không phải là điều gì xa vời. Đó là thấy rõ mọi thứ đều đổi thay, nên không bám chặt vào một thứ. Đó là sống lành, không hại mình, không hại người. Đó là giữ tâm ngay thẳng, nói lời thật, làm việc thật. Người sống như vậy thì như người có cái neo. Sóng gió tới, neo giữ lại, không bị cuốn đi xa.
Nhiều người hiểu lầm, tưởng nương tựa chính mình là sống một mình, không cần ai. Không phải vậy. Người tự nương được thì mới giúp người khác được. Như người biết bơi mới cứu được người đuối nước. Người chưa biết bơi mà nhảy xuống cứu, cả hai cùng chìm. Bà Sáu dựa vào con cháu là chuyện thường tình, nhưng nếu bà tập tự quyết được những việc nhỏ mỗi ngày, bà sẽ thấy mình vẫn còn là mình, vẫn còn giá trị, không phải là gánh nặng của ai.
Tập tự nương bắt đầu từ những việc rất nhỏ. Sáng dậy, tự quyết hôm nay ăn gì, làm gì, không đợi ai sắp xếp. Có chuyện buồn, tự viết ra vài dòng, tự hỏi mình cần gì lúc này, thay vì gọi điện kể khắp nơi. Có việc khó, tự làm một bước nhỏ trước, rồi mới hỏi người khác phần mình chưa làm được. Mỗi lần tự quyết được một việc, mình vững thêm một chút. Như người tập đi sau khi bị ngã, bước đầu loạng choạng, bước sau đã chắc hơn.
Cũng cần nhớ rằng tự nương không có nghĩa là gồng mình chịu đựng một mình. Khi đau quá, mệt quá, mình vẫn có quyền nhờ người giúp. Khác nhau ở chỗ, người tự nương nhờ giúp đỡ như người mượn cái gậy để đi qua đoạn đường khó, rồi trả gậy và đi tiếp bằng chân mình. Người không tự nương thì bám lấy cái gậy, không chịu buông, rồi quên mất mình vẫn còn đôi chân.
Lời dạy cuối của Phật là lời dành cho tất cả mọi người, không riêng ai. Ai rồi cũng có lúc mất đi chỗ dựa quen thuộc. Người thân già đi, tiền bạc hao hụt, sức khỏe yếu dần. Nếu chỗ dựa của mình toàn đặt bên ngoài, thì mất mát nào cũng làm mình sụp đổ. Nếu chỗ dựa nằm trong cách sống của mình, trong sự tỉnh táo và lòng lành của mình, thì mất mát nào cũng chỉ làm mình chao đảo một lúc, rồi đứng lại được.
Từ hôm nay, mỗi ngày hãy tập một việc nhỏ để tự nương. Tự quyết một việc, tự làm một việc, tự chịu trách nhiệm với một việc. Đừng đợi tới lúc mất chỗ dựa mới tập đứng một mình. Người có chỗ nương trong lòng thì đi đâu cũng có nhà. Nhà đó không ai lấy mất được, vì nó được dựng bằng chính cách mình sống mỗi ngày.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư