Anh Minh làm công nhân, hiền lành, ít nói. Vào làm được một năm, anh chơi thân với nhóm bạn cùng ca. Ban đầu chỉ là ăn cơm chung, uống nước chung. Sau đó nhóm rủ đi nhậu sau giờ làm, rủ chơi bài ăn tiền, rủ làm thêm mấy việc lén lút trong xưởng để kiếm ngoài. Anh biết là không nên, nhưng nghĩ đi cùng cho vui, mình không làm gì quá đáng thì thôi. Một năm sau, anh bị đuổi việc vì dính vào vụ lấy trộm vật tư. Anh bảo, em đâu có muốn, tại đi chung với tụi nó riết rồi quen.
Chuyện của anh Minh không hiếm. Bạn bè có sức kéo rất mạnh, nhất là khi mình sống xa nhà, làm việc mệt mỏi, cần có người để chơi cùng. Người ta rủ, mình khó từ chối. Từ chối một lần thì sợ bị chê là khó chơi. Từ chối hai lần thì sợ bị bỏ ra ngoài nhóm. Thế là mình đi theo, dù trong lòng biết con đường đó không tốt. Đi một lần, lần sau đi tiếp dễ hơn. Đi nhiều lần, cái sai thành quen, không còn thấy sai nữa.
Trong kinh Phật Tự Thuyết có một lời dạy nói đúng chuyện này. Cùng đi với kẻ ngu, người trí phải chen vai. Khi biết nó là ác, lập tức từ bỏ nó. Câu này nghe qua tưởng khó hiểu, nhưng ngẫm kỹ thì rất đời. Chen vai là hình ảnh hai người đi sát nhau trong đám đông, vai chạm vai, phải gồng lên mà chen. Đi với người xấu cũng vậy. Mình phải gồng lên, phải căng thẳng, phải đề phòng suốt. Cái mệt đó chính là dấu hiệu cho thấy mình đang đi sai đường.
Kẻ ngu ở đây không phải là người học ít, mà là người sống không biết đúng sai, làm việc hại mình hại người mà không thấy. Họ có thể khéo ăn nói, có thể vui tính, có thể đối xử tốt với mình. Nhưng cách sống của họ là cách sống đi xuống. Đi với họ lâu ngày, mình sẽ quen dần với cái xấu của họ. Hôm nay thấy họ nói dối mà cười, ngày mai mình cũng nói dối mà cười. Hôm nay thấy họ lấy của người khác mà im, ngày mai mình cũng im khi thấy chuyện sai.
Phật dạy, khi biết nó là ác, lập tức từ bỏ. Chữ lập tức rất quan trọng. Không phải đợi tới khi mình đủ mạnh, đợi tới khi có bạn mới, đợi tới khi chuyện xong đã. Càng đợi, càng khó bỏ. Người nghiện thuốc cũng vậy, người nghiện bài bạc cũng vậy, càng đợi càng lún sâu. Từ bỏ sớm thì đau một lúc, từ bỏ muộn thì đau cả đời. Có khi phải trả giá bằng việc làm, bằng gia đình, bằng tự do của mình.
Từ bỏ không có nghĩa là ghét bỏ hay chửi bới người ta. Mình có thể vẫn chào hỏi, vẫn tử tế khi gặp nhau, nhưng không đi chung đường nữa. Không ăn cùng, không chơi cùng, không làm ăn cùng. Giữ khoảng cách là cách thương mình và cũng là cách thương họ, vì mình không tiếp tay cho cái sai của họ nữa. Có người sợ từ bỏ bạn xấu thì sẽ cô đơn. Nhưng cô đơn một lúc còn hơn khổ cả đời. Bạn lành tuy ít, nhưng một người bạn tốt còn hơn mười người bạn kéo mình xuống.
Làm sao nhận ra bạn xấu. Đừng nhìn lời nói, hãy nhìn việc làm. Người hay rủ mình làm chuyện phải giấu giếm, đó là bạn xấu. Người vui khi mình hư, buồn khi mình tốt lên, đó là bạn xấu. Người chỉ tới khi cần nhờ vả, biến mất khi mình gặp khó, đó là bạn xấu. Ngược lại, bạn lành là người nhắc mình khi mình sai, mừng khi mình tiến bộ, và dám nói thật dù mình không thích nghe.
Với con cái, cha mẹ cũng cần để ý chuyện này. Trẻ con chơi với ai, ảnh hưởng rất lớn. Đừng chỉ hỏi con học có giỏi không, hãy hỏi con chơi với ai, bạn con hay làm gì lúc rảnh. Nếu thấy con đi với nhóm bạn hay nói tục, hay bắt nạt bạn khác, hay trốn học, thì phải can thiệp sớm. Không phải cấm đoán một cách nặng nề, mà là dành thời gian cho con, tạo cho con những nhóm bạn lành khác, những chỗ chơi lành mạnh khác.
Chọn bạn là chọn đường đi của mình. Người xưa nói, gần mực thì đen, gần đèn thì sáng. Lời Phật dạy cũng vậy, chỉ khác là nói rõ hơn. Đi với người xấu thì mình phải chen vai mà đi, mệt mỏi mà đi, và cuối cùng có ngày bị kéo ngã. Biết là ác thì lập tức từ bỏ. Từ bỏ sớm, lòng mình nhẹ sớm. Từ hôm nay, hãy nhìn lại những người mình đang đi cùng. Nếu có ai làm mình phải gồng lên, phải giấu giếm, phải sống khác đi theo chiều xấu, thì đó là lúc nên dừng lại và chọn một con đường khác.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư