Anh Minh làm văn phòng, lương khá, nhà cửa ổn định. Vậy mà anh bảo tôi, tối nào anh cũng mệt, không phải mệt vì làm việc nặng, mà mệt vì trong đầu cứ ồn ào. Sáng mở mắt ra là điện thoại đã có mấy chục tin nhắn, mấy chục thông báo. Đi làm thì họp, thì email, thì đồng nghiệp nói chuyện. Tối về lướt mạng, hết video này tới video khác, tới lúc đi ngủ vẫn còn thấy đầu óc quay cuồng. Anh bảo, mình muốn yên một chút mà sao khó quá.
Cái tâm mình nó như vậy đó. Nó khó thấy, khó nắm, mà nó chạy theo đủ thứ ham muốn quanh mình. Thấy cái gì hay hay là muốn xem thêm. Nghe cái gì lạ lạ là muốn nghe nữa. Người ta khoe cái gì là mình so sánh với mình. Cái tâm cứ quay cuồng theo những thứ đó, cả ngày không dừng. Mình tưởng mình đang giải trí, đang thư giãn, nhưng thật ra mình đang để cho đủ thứ lôi tâm mình đi khắp nơi.
Trong Kinh Pháp Cú có một câu kệ nói về chuyện này. Câu kệ dạy rằng tâm rất khó thấy, rất tế nhị, nó cứ quay cuồng theo các ham muốn. Người trí là người biết phòng hộ tâm, biết giữ gìn cái tâm của mình. Và khi tâm được giữ gìn, được phòng hộ, thì an lạc sẽ đến. An lạc ở đây không phải là một nơi xa xôi nào. Nó là cái cảm giác lòng mình yên lại, nhẹ lại, ngay trong ngày thường.
Phòng hộ tâm nghĩa là gì. Nghe có vẻ lớn lao, nhưng thật ra nó giống như việc mình giữ nhà vậy. Nhà mình có cửa, mình biết ai ra ai vào. Tâm mình cũng có cửa, đó là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý. Cái gì đi qua sáu cửa đó thì vào trong lòng mình. Mình xem cái gì nhiều thì lòng mình đầy cái đó. Mình nghe ai chửi bới nhiều thì lòng mình nặng cái đó. Cho nên phòng hộ tâm là coi chừng mấy cái cửa đó, đừng để thứ gì cũng ùa vào.
Có một cách tập rất cụ thể. Trước khi mở điện thoại, hỏi mình một câu. Mình mở ra để làm gì. Chỉ một câu đó thôi. Nếu mình mở ra để trả lời một tin nhắn cần thiết, thì mở, trả lời xong thì cất đi. Nếu mình mở ra chỉ vì tay ngứa ngáy, vì buồn chán, thì mình biết là tâm mình đang muốn chạy đi chỗ khác. Biết như vậy rồi thì mình có quyền chọn. Mình có thể đặt điện thoại xuống và làm việc khác, như uống một ly nước, đi ra sân đứng một chút, hay chỉ ngồi yên thở vài hơi.
Chị Thu làm kế toán, kể rằng chị tập một việc nhỏ trong bữa ăn. Hồi trước chị vừa ăn vừa xem video, ăn xong không nhớ mình ăn gì. Sau đó chị tập ăn không xem gì hết. Chỉ ăn thôi. Nhai chậm, biết mình đang nhai, biết món này mặn, món kia ngọt. Chị bảo, lúc đầu thấy chán, ăn không có gì xem thì tay chân thừa thãi. Nhưng được một tuần thì chị thấy bữa cơm ngon hơn hẳn. Ăn xong bụng nhẹ, đầu cũng nhẹ. Chị không ngờ chỉ giữ cái tâm lại trong bữa ăn thôi mà cả buổi chiều làm việc cũng tập trung hơn.
Người ta hay tưởng an lạc là phải có nhiều tiền, phải đi du lịch, phải có người yêu thương. Nhưng câu kệ này dạy khác. An lạc đến khi tâm mình được phòng hộ. Tâm được giữ thì nó không chạy lung tung nữa. Nó không chạy thì nó nghỉ. Nó nghỉ thì mình thấy yên. Cái yên đó không ai cho mình được, cũng không mua được. Nó đến từ việc mình chịu khó giữ cửa cho tâm mình mỗi ngày.
Giữ cửa không có nghĩa là đóng kín cửa, không xem gì, không nghe gì, không gặp ai. Đóng kín như vậy cũng mệt. Giữ cửa nghĩa là mình biết mình đang cho cái gì đi vào. Nghe một câu chuyện buồn của người khác, mình nghe với lòng thương, nghe xong thì để đó, không mang về nhà ôm cả đêm. Xem một tin tức xấu, mình xem để biết, xem xong thì dừng, không lướt tiếp mười tin xấu nữa. Nói chuyện với người hay than phiền, mình nghe, mình thương, nhưng mình không để lời than đó ở lại trong đầu mình cả ngày.
Mỗi tối, thử làm một việc nhỏ. Ngồi yên năm phút, không điện thoại, không tivi, không nói chuyện. Chỉ ngồi và thở. Hỏi mình hôm nay tâm mình đã đi đâu, đã cho cái gì đi vào. Nếu hôm nay mình lỡ cho nhiều thứ ồn ào vào quá, thì ngày mai giữ cửa kỹ hơn một chút. Không trách mình, chỉ giữ lại. Làm hoài như vậy, cái tâm khó thấy ngày nào sẽ dần dần chịu ở yên hơn. Và khi nó ở yên, mình sẽ thấy một điều rất lạ. Không cần thêm cái gì mới, mà lòng mình đã thấy đủ, đã thấy yên. Đó chính là an lạc mà câu kệ nói tới.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư