Cô Hằng đi đám cưới, thấy một người mặc đồ hiệu, đi xe sang, đeo đồng hồ đắt tiền. Cô về nhà bảo chồng, người ta sao mà thành đạt, sao mà hạnh phúc. Chồng cô cười, bảo em biết gì về người ta mà nói hạnh phúc. Cô ngẫm lại, thấy mình chẳng biết gì thật. Mình chỉ thấy cái xe, cái đồng hồ, bộ đồ. Còn trong lòng người ta đang vui hay đang khổ, gia đình người ta ra sao, mình không thấy được chút nào. Vậy mà mình đã kết luận người ta hạnh phúc, rồi về buồn cho phận mình.
Mình sống trong đời hay nhìn mặt mà bắt hình dong. Thấy người giàu thì nghĩ người ta sướng. Thấy người cười thì nghĩ người ta vui. Thấy nhà to thì nghĩ nhà đó ấm êm. Thấy ai ăn mặc giản dị thì nghĩ người ta nghèo, người ta khổ. Mình nhìn cái bên ngoài rồi vội vàng kết luận cái bên trong. Mà cái bên ngoài thì lúc nào cũng chỉ là một phần rất nhỏ của sự thật.
Trong Kinh Kim Cang có một câu nói rất nổi tiếng. Câu đó dạy rằng, phàm những gì có hình tướng thì đều là hư vọng. Hư vọng nghĩa là không thật như mình tưởng, không bền như mình tưởng, không phải là toàn bộ sự thật. Cái nhà, cái xe, cái chức, cái danh, cái đẹp, tất cả đều là tướng. Nó có đó, mình thấy được, mình sờ được, nhưng nó đổi thay từng ngày, và nó không nói lên được lòng người ra sao. Bám vào tướng để đánh giá một con người thì giống như nhìn cái bóng mà đoán người, lúc nào cũng sai.
Kinh Kim Cang còn có một câu kệ khác, cũng nói về chuyện này bằng hình ảnh rất đẹp. Câu kệ dạy rằng, tất cả các pháp hữu vi, tức là tất cả những gì do duyên hợp mà thành, thì như mộng, như huyễn, như bọt nước, như bóng hình, như sương mai, như điện chớp. Hãy nhìn chúng như vậy. Mộng thì đẹp mà tỉnh dậy là hết. Bọt nước thì lấp lánh mà chạm vào là vỡ. Sương mai thì long lanh mà nắng lên là tan. Điện chớp thì sáng rực mà chỉ trong một chớp mắt. Những thứ mình đang bám vào, đang ham muốn, đang khổ vì nó, phần lớn cũng như vậy thôi.
Nghe như vậy, có người sẽ hỏi, vậy thì mọi thứ đều giả hết sao, mình sống làm gì nữa. Không phải như vậy. Kinh không bảo mình bỏ hết mọi thứ, không xài gì, không làm gì. Kinh chỉ bảo mình nhìn cho đúng. Cái bàn vẫn là cái bàn, mình vẫn ngồi ăn cơm trên đó. Cái nhà vẫn là cái nhà, mình vẫn ở trong đó. Nhưng mình đừng tưởng cái bàn, cái nhà là tất cả, đừng tưởng có nó là mình hạnh phúc, mất nó là mình hết hạnh phúc. Nhìn xuyên qua hình thức là nhìn như vậy đó. Vẫn dùng, vẫn sống, nhưng không bị nó lừa nữa.
Có một cách tập rất thực tế. Khi mình khen ai hay chê ai, mình dừng lại một chút và hỏi mình, mình thấy được mấy phần của người ta. Mình thấy cái áo người ta mặc, cái xe người ta đi, cái nhà người ta ở. Nhưng mình có thấy người ta đêm qua ngủ có ngon không, người ta có đang lo chuyện gì không, người ta có đang buồn vì chuyện gì không. Hỏi như vậy xong, tự nhiên mình sẽ bớt vội kết luận. Mình sẽ bớt so sánh mình với người ta, vì mình biết mình chỉ đang so sánh cái bên ngoài của người ta với cái bên trong của mình.
Anh Khoa làm nghề sửa điện thoại, kể rằng hồi trước anh hay buồn vì bạn bè cùng tuổi ai cũng có xe hơi, có nhà riêng. Anh đi xe máy, ở nhà thuê, thấy mình thua kém. Sau đó anh có lần sửa điện thoại cho một người bạn giàu có, nghe bạn kể chuyện vợ chồng lục đục, con cái không nghe lời, đêm nào cũng mất ngủ. Anh về nhà, nhìn vợ con mình đang ăn cơm vui vẻ, tự nhiên thấy mình không thua ai cả. Anh bảo, cái xe hơi của người ta là thật, nhưng nỗi khổ của người ta cũng thật. Còn cái xe máy của mình là thật, mà niềm vui của mình cũng thật. Từ đó anh bớt nhìn tướng của người khác để đo lòng mình.
Nhìn xuyên qua hình thức còn giúp mình bớt ham muốn những thứ không cần thiết. Khi mình muốn mua một món đồ đắt tiền, mình hỏi mình một câu. Mình mua nó vì mình cần, hay vì mình muốn người khác nhìn mình bằng con mắt khác. Nếu mua vì cần thì mua, dùng cho đàng hoàng. Nếu mua vì muốn người khác trầm trồ thì mình đã biết, cái mình thật sự muốn không phải là món đồ, mà là ánh mắt của người khác. Mà ánh mắt của người khác thì như điện chớp, lóe lên một cái rồi tắt, không ở lại với mình được.
Mỗi ngày mình gặp biết bao nhiêu hình tướng, đẹp có, xấu có, sang có, hèn có. Mình không tránh được việc nhìn thấy chúng. Nhưng mình có thể tập nhìn thêm một lớp nữa, lớp bên trong của sự việc. Người ta giàu thì sao, người ta nghèo thì sao, đằng sau cái tướng đó là một con người cũng biết vui, biết buồn, biết khổ như mình. Thấy được như vậy, lòng mình sẽ nhẹ hơn, sẽ bớt ganh tị, bớt tự ti, bớt vội vàng kết luận về người khác và về chính mình. Và đó là cách Kinh Kim Cang dạy mình sống giữa đời mà không bị đời lừa.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư